V SA/Wa 1075/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska- Urbaniak, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska- Szary (spr.), Asesor Sądowy WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Beata Zborowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2007 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. - oddala skargę- Przedmiotem skargi z 18 stycznia 2007 r., wniesionej przez J. K. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2006 r. o nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2006 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy z odsetkami. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z 5 lipca 2006 r. J. K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległych składek wraz z odsetkami powołując się na trudną sytuację materialną. We wniosku szeroko przedstawił przyczyny popadnięcia jego firmy – Z. B. i R. P. "H." w C. – w trudności finansowe. Poinformował, że obecnie jego emerytura wynosi nieco ponad 700 zł, gdyż ZUS potrąca miesięcznie ponad 300 zł na poczet zadłużenia. Otrzymywane aktualnie środki nie są wystarczające na pokrycie opłat stałych, wykup koniecznych leków i wyżywienie. Decyzją z [...] sierpnia 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na przepis art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 oraz 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 138, poz. 887 ze zm.), odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz odsetek za zwłokę w łącznej kwocie 59 542, 08 zł, w tym składki – 18 508, 08 zł, odsetki – 41 034,00 zł. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że postępowanie wyjaśniające wykazało, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia wynikające z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w związku z nieopłaceniem przez wnioskodawcę składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy skierował tytuły wykonawcze do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. w celu przymusowego dochodzenia należności. Egzekucja jest skuteczna i postępowanie to do dnia dzisiejszego nie zostało zakończone, a więc nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności. Ponadto ze stanu sprawy wynika, że dłużnik posiada świadczenie emerytalne, w związku z czym istnieje możliwość wyegzekwowania z niniejszego świadczenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca powtórzył argumenty zawarte we wniosku o umorzenie należności. Podniósł, że organ nie ustosunkował się do jego wyjaśnień odnośnie przyczyny powstałego zadłużenia i przyczyny te ponownie szeroko przedstawił. Stwierdził, ze nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, co uniemożliwia mu spłacenie zadłużenia wobec ZUS, które powstało nie z jego winy. Decyzją z [...] grudnia 2006 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] września 2006 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, że na podstawie zgromadzonej w trakcie postępowania dokumentacji stwierdzono, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzi żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust. 1 i 2 cytowanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bowiem prowadzona obecnie skuteczna egzekucja administracyjna pozwala na realizację przedmiotowych wierzytelności, stanowiąc jednocześnie o wyłączeniu przesłanki całkowitej nieściągalności zobowiązań składkowych. Organ podkreślił również, że w przypadku nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia, umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić tylko na podstawie art.28 ust.3a cytowanej ustawy, w myśl którego, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Przy czym sytuacje, w których zachodzi ważny interes osoby zobowiązanej zostały w sposób wyczerpujący określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r. Nr 141, poz.1365). W myśl § 3 ust.l pkt.1-3 ww. rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W oparciu o posiadaną dokumentację, nie stwierdzono w przypadku zobowiązanego żadnej szczególnej sytuacji, o której mowa w powołanych przepisach. Prezes ZUS wskazał również, że zgodnie z art.30 powołanej wcześniej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie podlegają umorzeniu składki finansowane przez ubezpieczonych, nie będących płatnikami składek. Oznacza to, że ta część zadłużenia, która dotyczy składek finansowanych ze środków zatrudnianych przez zobowiązanego pracowników z mocy prawa nie podlega umorzeniu. W decyzji zaznaczono, że w przedmiotowej sprawie istnieje możliwość zawarcia, po spełnieniu warunków wstępnych, układu ratalnego, pozwalającego na spłatę należności składkowych i rozplanowanie związanych z tym wydatków. Realizacja układu ratalnego dawałaby możliwość wykonania ciążącego na płatniku ustawowego obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na dogodniejszych warunkach, niż egzekucyjne dochodzenie należności. Warunki tego układu zostałyby zawarte w stosownej umowie podpisanej z płatnikiem przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa ZUS, J. K. zarzucił, ze decyzja jest krzywdząca. ZUS nie ustosunkował się do wyjaśnień skarżącego odnośnie przyczyn załamania się jego firmy i utraty możliwości zlikwidowania zadłużenia. Utrata możliwości spłacenia należności była wynikiem działania sądów oraz Państwowej Inspekcji Pracy. Instytucje te w sposób krzywdzący potraktowały jego firmę i uniemożliwiły tym samym wywiązanie się ze zobowiązań. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa ZUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 r., 137, poz. 887 ze zm.), dalej u.s.u.s., oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Pismem z 6 lipca 2006 r. J. K. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Wobec treści wniosku skarżącego, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał -w szczególności- przepis art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organy orzekające w sprawie prawidłowo bowiem wskazały, że wobec skarżącego nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 ustawy systemowej z uwagi na to, iż w stosunku do skarżącego prowadzona jest skuteczna egzekucja administracyjna. Z kolei, w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Jak wynika z materiału dowodowego sprawy skarżący zatrudniał pracowników i część zaległości dotyczy składek finansowanych ze środków zatrudnianych pracowników, a więc z mocy prawa nie podlega umorzeniu. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z 31 lipca 2003 r. Zgodnie z powołanym powyżej § 3, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on -ale nie musi- umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Kierując się powyższym -zdaniem Sądu- Prezes ZUS prawidłowo uznał, iż skarżący nie wykazał, ażeby w stosunku do niego miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia. Jak bowiem wynika z ustaleń dokonanych przez organy orzekające J. K. mieszka wraz z żoną w mieszkaniu, którego właścicielką jest żona zobowiązanego. Dla w/w nieruchomości Sąd Rejonowy w S. Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą oznaczoną K W Nr [...] (akt nr 24). Ponadto ustalono, iż źródłem dochodu płatnika jest świadczenie emerytalne zobowiązanego w kwocie l 231,89 zł oraz zasiłek przedemerytalny żony T. K. w kwocie 642,62 zł. W tej sytuacji stwierdzić należy, że ustalenia i wnioski, jakie poczyniono przy wydawaniu decyzji mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa), jak i prawa materialnego. Brak istnienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 1- 3a u. s.u.s. i ww. rozporządzeniu uniemożliwiał umorzenie należności. Przy ocenie prawnej zaskarżonej decyzji nie mogły mieć natomiast żadnego znaczenia podnoszone przez skarżącego w skardze i w toku postępowania administracyjnego przyczyny oraz okoliczności związane z powstaniem przedmiotowego zadłużenia.. Przesłanki, na podstawie których organ może umorzyć należności z tytułu składek zostały omówione powyżej i nie wynika z nich, aby taka okoliczność mogła uzasadniać umorzenie. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Konkludując, w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.