V SA/Wa 1078/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Izabella Janson, Protokolant specjalista - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi Fundacji E. w W. na decyzję Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia (...) marca 2011 r. nr (...) w przedmiocie zwrotu środków dofinansowania ze środków unijnych; oddala skargę Decyzją z [...] marca 2011 r. Minister Rozwoju Regionalnego utrzymał w mocy decyzję Prezesa Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości z [...] stycznia 2011 r., mocą której nakazano Fundacji E. z siedzibą w W. zwrot należności głównej w kwocie [...] zł. pochodzącej ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego wraz z odsetkami oraz odsetek w kwocie [...] zł wyliczonymi od kwoty [...] zł od dnia przekazania tej kwoty na konto Fundacji do dnia rozwiązania umowy o dofinansowanie projektu. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] października 2009 r. pomiędzy Polską Agencją Rozwoju Przedsiębiorczości z siedzibą w W. a Fundacją E. w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki zawarta została umowa o dofinansowanie projektu "[...]". Zgodnie z treścią umowy strona miała otrzymać przyznaną kwotę w transzach w formie zaliczek w związku z czym na konto strony w dniu [...] października 2009 r. przelano jej kwotę [...] zł. W dniu [...] listopada 2009 r. R. S.A. zajął część zaliczki w kwocie [...] zł z tytułu spłaty przeterminowanego kapitału i odsetek należnych bankowi z tytułu niespłacenia udzielonego wcześniej kredytu. O fakcie tym strona poinformowała PARP w związku z czym organ wszczął postępowanie w sprawie zwrotu środków a następnie [...] stycznia 2010 r. rozwiązała zawartą umowę i zażądała zwrotu udzielonych środków, w ramach czego Fundacja w dniu [...] stycznia 2010 r. zwróciła PARP kwotę [...] zł, tytułem niewykorzystanych środków, które PARP rozliczył na podstawie art. 55 § 2 Ordynacji podatkowej proporcjonalnie na poczet kwoty zaległości i odsetek. Decyzją z [...] stycznia 2011 r. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości w oparciu o art. 211 ust. 1 pkt 1 i 3 w zw. z art. 211 ust. 4a ustawy z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych w zw. z art. 115 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych oraz art. 104 Kpa nakazała Fundacji dokonanie zwrotu należności głównej w kwocie [...] zł w tym, [...] zł wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem, [...] zł pobranych w nadmiernej wysokości wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia [...] stycznia 2010 r. oraz odsetek w kwocie [...] zł stanowiących odsetki naliczone w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych od kwoty [...] zł od dnia przekazania beneficjentowi środków na konto ( czyli od [...] października 2009 r.) do dnia [...] stycznia 2010 r. w kwocie [...] zł pomniejszonej o zwrot odsetek w kwocie [...] zł. Od decyzji tej Fundacja złożyła odwołanie, w którym zarzucając PARP naruszenie wskazanych w odwołaniu przepisów prawa procesowego i materialnego podniosła, że ze względu na bezprawne działanie Banku, na które nie miała wpływu, nie może być traktowana jako podmiot, który wykorzystał przyznaną dotację niezgodnie z przeznaczeniem. W tym stanie rzeczy wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania albo o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Decyzją z [...] marca 2011 r. Minister Rozwoju Regionalnego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Minister ustalił stan faktyczny sprawy i wskazał, że na mocy zawartej z PARP w dniu [...] października 2009 r. umowy o dofinansowanie projektu, Fundacja otrzymała w ramach przyznanego dofinansowania część przyznanej kwoty pomocy w postaci zaliczki w wysokości [...] zł., która wpłynęła na prowadzony przez R. S.A. odrębny rachunek projektowy. Bank, który prowadził wszystkie rachunki Fundacji, w dniu [...] listopada 2009 r. zajął znajdujące się na wspomnianym rachunku środki dofinansowania w kwocie [...] zł z tytułu spłaty przeterminowanego kapitału oraz odsetek karnych w związku z niespłaceniem udzielonego wcześniej kredytu. Minister podniósł, że Fundacja zawarła z Bankiem trzy umowy kredytowe tj. [...] lutego 2009 r., w której dzień ostatecznej spłaty określono na [...] kwietnia 2009 r., [...] czerwca 2009 r., w której dzień ostatecznej spłaty kredytu określono na [...] sierpnia 2009 r. - obydwie dotyczyły prefinansowania dwóch projektów realizowanych przez Fundację w ramach Programu Kapitał Ludzki - oraz [...] września 2008 r. o limit wierzytelności, w której dzień ostatecznej spłaty określony został na [...] września 2009 r. Minister podkreślił, że w każdej z tych umów znajdował się zapis stanowiący o udzieleniu Bankowi nieodwołalnego pełnomocnictwa do regulowania wszelkich wierzytelności i roszczeń Banku wynikających z Umowy, w ciężar rachunku bieżącego Kredytobiorcy i innych rachunków Kredytobiorcy prowadzonych przez Bank zaś w przypadku gdy Kredytobiorca nie posiada środków na wskazanym rachunku bieżącym, spłata nastąpi z innych rachunków Kredytobiorcy, prowadzonych przez Bank. Minister wskazał, że zawierając umowę z PARP o dofinansowanie Beneficjent zobowiązał się do wykorzystania przekazanych mu transz pomocy zgodnie z przeznaczeniem zapisanym w umowie oraz we wniosku. Kwota przyznanego dofinansowania wyniosła [...] zł, zatem zajęcie przez Bank większej części przyznanej zaliczki w związku z brakiem właściwego zabezpieczenia przez Beneficjenta przyznanych środków pozwalało na rozwiązanie z nim umowy ze względu na istniejące ryzyko dotyczące wykorzystania pozostałych środków. W tym stanie rzeczy po rozwiązaniu w dniu [...] stycznia 2010 r. umowy konieczne stało się nakazanie zwrotu już udzielonych środków, co powoduje, że zarzuty odwołania są niezasadne a zaskarżona decyzja PARP jest prawidłowa. Od decyzji Fundacja E. w W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego t.j. art. 211 ust.1 pkt 1 ustawy z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych poprzez błędną wykładnię, art. 211 ust. 4 tej ustawy poprzez niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie prawa procesowego w związku z dokonaniem błędnych ustaleń faktycznych i przyjęcie, że przyznana Skarżącej dotacja została w części wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem a w części nienależnie pobrana. Skarżąca zarzuciła, że w pełni zabezpieczyła przyznane jej środki dotacji, dla których otworzyła specjalny rachunek przewidziany na finansowanie projektu na realizację, którego została przyznana dotacja. Podkreśliła, że umowy kredytowe nie dotyczyły wspomnianego rachunku i gromadzonych na nim środków. Możnaby o tym mówić tylko wówczas, gdyby pierwotnie zakres udzielonych w nich pełnomocnictw obejmował rachunki wyodrębnione na potrzeby projektów współfinansowanych ze środków unijnych – co nie miało miejsca. Już po zawarciu umowy o prowadzenie rachunku dotyczącego projektu "[...]", Fundacja wielokrotnie zwracała Bankowi uwagę na charakter zgromadzonych na nim środków. Fundacja stwierdziła, że nie kwestionuje treści art. 211 ust.1 pkt 1 ustawy o finansach publicznych i tego, że odpowiedzialność, o której w nim mowa, jest niezależna od winy z tym zastrzeżeniem, że warunkiem zastosowania przewidzianej w tym artykule sankcji jest aby nieprawidłowe wykorzystanie nastąpiło na skutek działania podmiotu, któremu udzielono dotacji i było związane z jego wolą. Skarżąca na poparcie wspomnianego stanowiska powołała wyrok NSA z 5 czerwca 2002 r. sygn. III SA 300/02 (ONSA 2003/3/96). Ponadto Fundacja wskazała, że różnica między kwotą zaliczki a kwotą pobraną przez Bank została wydatkowana na cele projektu, do realizacji którego Fundacja może powrócić w każdej chwili pod warunkiem cofnięcia rozwiązania umowy. Skarżąca podniosła, że bezprawne zajęcie dokonane przez Bank zostało dokonane w związku z bezpodstawnym odstąpieniem przez Marszałka Województwa [...], od umowy o dofinansowanie innego realizowanego przez nią projektu, czego skutkiem był brak przekazania środków na refinansowanie jego realizacji i brak środków na spłatę kredytu. W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju Regionalnego wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skargę należało oddalić. Sąd uznał, że między stronami, nie są sporne okoliczności dotyczące stanu faktycznego w zakresie zawartej umowy i okoliczności związanych z jej realizacją, faktem jej rozwiązania oraz zwrotem części pobranej zaliczki wraz z odsetkami. Zgodnie ze stanowiskiem stron w tym zakresie, Sąd stwierdził natomiast, że istotą sporu jest jedynie to, czy Organ prawidłowo przyjął, że przewidziana do zwrotu część udzielonej zaliczki wraz z odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych trafnie została uznana za wydatkowaną w części nienależnie, a w części nadmiernie. Zaznaczyć przy tym należy, że strony są zgodne również co do tego, że w sprawie zastosowanie znajdują przepisy ustawy o finansach publicznych z 30 czerwca 2005 r. (Dz.U.2005.249.2104). Zgodnie z treścią zawartej przez Skarżącą i PARP umowy z [...] października 2009 r. w jej art. 8 ust. 13 przewidziano, że " Beneficjent zobowiązuje się wykorzystać przekazane transze wsparcia zgodnie z przeznaczeniem zapisanym w niniejszej umowie oraz we wniosku o dofinansowanie stanowiącym załącznik nr 1 do umowy, w szczególności oznacza to nie zakładanie lokat terminowych z wykorzystaniem środków przekazanych przez Instytucję Wdrażającą ( Instytucję Pośredniczącą II stopnia). Jest niesporne, że Fundacja w czasie trwania zawartej Umowy realizowała także inny projekt w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki oraz, że wcześniej realizowała inne projekty. W związku z tym faktem celem właściwego finansowania projektów posiadała rachunki w Banku R. oraz zawarła z Bankiem trzy umowy kredytowe tj. [...] lutego 2009 r., [...] czerwca 2009 r., - obydwie dotyczyły prefinansowania dwóch projektów realizowanych przez Fundację w ramach Programu Kapitał Ludzki - oraz [...] września 2008 r. o limit wierzytelności. W każdej z tych umów wskazano datę spłaty kredytu jak również zamieszczono w nich zapis dotyczący udzielenia Bankowi nieodwołalnego pełnomocnictwa, które mogło zostać odwołane jedynie za uprzednią pisemną zgodą Banku. Zapis ten przewidywał, że Bank na podstawie wspomnianego pełnomocnictwa mógł regulować wszelkie swoje wierzytelności i roszczenia wynikające z umowy, w ciężar rachunku bieżącego i innych rachunków Kredytobiorcy, przy czym Kredytobiorca zobowiązywał się do utrzymywania sald rachunków umożliwiających terminową spłatę udzielonego kredytu. Zastrzeżono również, że w przypadku gdy Kredytobiorca nie posiada środków na wskazanym rachunku bieżącym, spłata nastąpi z innych rachunków Kredytobiorcy, prowadzonych przez Bank. Jest niesporne, że Bank ze względu na brak spłaty kredytu pobrał z konta Fundacji, założonego dla celów realizacji Projektu, którego dotyczyła umowa z [...] października 2009 r. część przekazanej na jego realizację zaliczki stanowiącej I transzę dotacji. Kwota pobrana prze Bank nie jest sporna. W sprawie sporne natomiast jest, czy w związku z faktem, że Bank zajął wspomniane środki zaliczki w kwocie [...] zł Fundację można obciążyć skutkami tego działania polegającymi na braku możliwości wykorzystania tych środków na cele projektu a więc zgodnie z przeznaczeniem, czy też nie, ponieważ jak twierdzi Fundacja działanie Banku było bezprawne, dokonane bez zgody Fundacji, co powoduje, że w sprawie nie powinien mieć zastosowania art. 211 ust. 1 pkt 1, a więc przewidziana w nim sankcja zwrotu tych środków z odsetkami. Przedstawiając argumentację przemawiającą za słusznością tego stanowiska Fundacja powoływała się na wyrok NSA z 5 czerwca 2002 r. sygn. II SA 300/02, w którym NSA na tle treści art. 93 ust.1 ustawy z 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych wyraził pogląd, że nie jest możliwe jego zastosowanie, gdy to nie jednostka, która otrzymała dotację z budżetu państwa wykorzystała ją niezgodnie z przeznaczeniem, ale takie wykorzystanie nastąpiło niezależnie od woli tej jednostki. Dodatkowo Skarżąca powołała się na fakt, że Rzecznik Dyscypliny Finansów Publicznych postanowieniem z [...] grudnia 2010 r. Nr [...] umorzył postępowanie wyjaśniające wobec Prezesa Fundacji i wobec jej prokurenta uznając, że nie popełnili oni czynu, który na tle ustawy o finansach publicznych może skutkować ich odpowiedzialnością. Odnosząc się do tych okoliczności należy stwierdzić, że treść art. 93 ust. 1 ustawy o finansach publicznych z 26 listopada 1998 r. jest zbieżny co do zasady z treścią art. 211 ust. 1 ustawy o finansach publicznych z 30 czerwca 2005 r., zatem należy zastanowić się czy teza przywołanego wyroku NSA z 5 czerwca 2002 r. może mieć zastosowanie w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu wyrok ten nie może mieć zastosowania ponieważ zapadł on na tle zupełnie innego stanu faktycznego a mianowicie w sytuacji, w której beneficjent dotacji (Powiat) zalegał z płatnościami na rzecz innego podmiotu, które wynikały z jego zadań z zakresu administracji rządowej, ponieważ mimo monitów do Wojewody i Ministra Finansów nie uzyskał należnych mu kwot. Konsekwencją istnienia zadłużenia był wyrok sądowy wydany na rzecz uprawnionego wierzyciela a następnie egzekucja przeprowadzona przez Komornika Sądu realizującego wspomniany wyrok. W opisanym stanie faktycznym dłużnik czyli Powiat nie miał więc żadnego wpływu na działanie Komornika realizującego obowiązek wynikający z tytułu wykonawczego. Nie można zatem uznać, że sytuacja Fundacji wynikająca z działania Banku jest analogiczna ponieważ Fundacja jest podmiotem, który w ramach prowadzonej działalności edukacyjnej i szkoleniowej zajmuje się nie tylko realizacją określonych projektów finansowanych ze środków publicznych ale prowadzi również działalność gospodarczą w tym zakresie. W ramach prowadzonej działalności zawiera umowy z różnymi podmiotami oraz umowy kredytowe z Bankiem. Umowy te zawierają zapisy będące źródłem praw i obowiązków. Zapisy umów kredytowych dotyczące nieodwołalnego pełnomocnictwa dla Banku odnoszą się do sposobu zaspakajania roszczeń Banku z tytułu kredytu ze środków gromadzonych na wszystkich rachunkach Beneficjenta, w przypadku ich braku na rachunku bieżącym. Wojewódzki Sąd Administracyjny biorąc pod uwagę zapisy wspomnianych umów dotyczących pełnomocnictwa uznał, że stworzyły one podstawę do działania Banku polegającego na zajęciu środków, ponieważ ich literalny zapis nie dowodzi istnienia jakiegokolwiek ograniczenia w tym zakresie. Mimo podnoszenia przez Fundację, że Bank przekroczył zakres pełnomocnictwa brak jest podstaw do badania tej okoliczności w oparciu o treść art. 65 § 1 KC i ustalania przez organy a następnie WSA jaki był zgodny zamiar stron w tym zakresie. Zaznaczyć przy tym należy, że w odniesieniu do tej kwestii stanowisko Banku i Beneficjenta jest rozbieżne - co wynika z pism tych podmiotów z [...] listopada 2009 r. i [...] listopada 2009 r., zaś w aktach brak jest jakiegokolwiek dowodu na to, że Fundacja wyłączyła wspomnianą dotację spod działania pełnomocnictwa. Sam charakter środków, który był znany Bankowi oraz to, że rachunek, na który zostały one wpłacone same przez się nie dowodzą, że Bank nie miał prawa ich zajęcia. Należy podnieść, że z materiału sprawy oraz z oświadczenia prezesa złożonego na rozprawie wynika, że w toku realizacji innych projektów, Skarżąca także dysponowała innymi środkami publicznymi a wskazywane umowy kredytowe zawierała celem prefinansowania tych projektów, co powoduje, że po wykonaniu prac i uzyskaniu płatności spłacała m.in. z tych środków pobrane kredyty. Okoliczność ta oraz to, że w odniesieniu do osób działających w imieniu Fundacji umorzono postępowanie dotyczące naruszenia dyscypliny finansów publicznych, nie stoi zatem na przeszkodzie w uznaniu, że dotacja została w części określonej w decyzji wykorzystana w sposób nienależny, a w odniesieniu do reszty niezwróconej kwoty zaliczki w sposób nadmierny. W tym stanie rzeczy działając na podstawie art. 151 p.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.