V SA/Wa 1078/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA Irena Jakubiec-Kudiura po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi kasacyjnej F. E. E. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2012 r. w sprawie ze skargi F. E. E. w W. na decyzję Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu środków dofinansowania ze środków unijnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, tj. wpisu od skargi kasacyjnej F.E.E. w W. (dalej: Skarżąca) wnosząc skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 stycznia 2012 r. wystąpiła z wnioskiem (sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr z [...] marca 2012 r.) o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych tj. zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Skarżąca wskazała, iż celem jej działania jest organizowanie i wspieranie działalności edukacyjnej służącej przystosowaniu społeczeństwa polskiego i kadr gospodarczych do życia w warunkach gospodarki rynkowej, również pobudzanie zmian gospodarczych i przekształceń własnościowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał zakładowy Skarżącej wynosi [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi [...] zł, natomiast wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniósł minus [...] zł. Skarżąca posiada rachunki bankowe w: - S. Banku R. w S. ze stanem konta [...] zł; - I. S.A. ze stanem konta [...] zł oraz - Banku S. N. ze stanem konta [...] zł. Ponadto posiada rachunki bankowe wyodrębnione na potrzeby projektów współfinansowanych ze środków unijnych – środki przeznaczone wyłącznie na realizację projektów dofinansowanych. Środki na nich zgromadzone nie mogą być wykorzystywane w innych celach, w tym dla bieżącej działalności. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż F. wnosi o zwolnienie z wpisu od skargi kasacyjnej albowiem nie posiada środków finansowych na jego pokrycie. Rachunek zysków i strat za ostatni zatwierdzony rok obrotowy wykazuje stratę netto w kwocie [...] zł. Skarżąca nie dysponuje wystarczającymi środkami pieniężnymi ani w kasie ani na rachunkach bankowych. Stanowiące własność Skarżącej środki trwałe nie tylko przedstawiają niewielką wartość rynkową, ale też są niezbędne w bieżącej działalności skarżącej i nie mogą być zbyte. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie Sądu, Skarżąca wskazała, iż zatrudnia 2 pracowników etatowych (na umowę o pracę) oraz 4 pracowników na umowy zlecenia. Miesięczne wydatki Skarżącej związane z jej funkcjonowaniem wynoszą [...] zł, w tym wynagrodzenia – [...] zł (wynagrodzenia pracownicze, ZUS, US – [...] zł, wynagrodzenia z umowy zlecenia – [...] zł, czynsz – [...] zł, telefony (stacjonarne i komórkowe) plus Internet – [...] zł, energia elektryczna – [...] zł, parking – [...] zł, woda – [...] zł, ochrona plus serwis techniczny systemu alarmowego – [...] zł, kolokacja sprzętu IT w projekcie PO.IG 8.3 (zapewnienie trwałości projektu) – [...] zł, odsetki/raty od umowy pożyczki z Towarzystwa I.S.-E. – [...] zł, księgowość [...] zł. Ponadto skarżąca wskazała, iż prowadzi działalność gospodarczą, z której dochody są przeznaczane na działalność statutową (non for profit). W ciągu ostatnich trzech miesięcy skarżąca osiągnęła dochody z działalności statutowej poza dotacjami w kwocie [...] zł (dochód z prowadzonych szkoleń komercyjnych). Wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika finansowane jest z prywatnych środków Prezesa Skarżącej, przy czym Skarżąca od wielu miesięcy zalega z płatnościami (aktualna wysokość zaległości wynosi [...] zł). Skarżąca nie posiada lokat bankowych. Ponadto Skarżąca nadesłała m.in. wyciągi z posiadanych rachunków bankowych oraz kopie deklaracji podatkowych. Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2012r. sygn.akt 1078/11 referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, tj. wpisu od skargi kasacyjnej. Pismem z dnia [...] lipca 2012r. Skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia wnosząc o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej oraz o uwzględnienie dokumentów oraz oświadczeń przedstawionych przez Skarżącą w dotychczasowym toku postępowania oraz dodatkowych dowodów i okoliczności przedstawionych w sprzeciwie. W uzasadnieniu wskazała, że jej obecna sytuacja majątkowa nie pozwala na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Wyjaśniła, że jest organizacją typu non-profit, nie działającą w celach zarobkowych. Wszelkie uzyskiwane przez nią dochody przeznaczane są na cele statutowe. Podkreśliła, że stan majątkowy szczegółowo przedstawiła w toku dotychczasowego postępowania o przyznanie prawa pomocy, jednakże od tego czasu zaistniały nowe okoliczności przemawiające za przyjęciem stanowiska Skarżącej. Wskazała, że w dniu [...] kwietnia 2012r. w stosunku do Skarżącej wszczęte zostało przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego W. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] marca 2012r. wystawionych przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości. W związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego doszło do zajęcia rachunków bankowych należących do Skarżącej, co stawia pod znakiem zapytania możliwość prowadzenia przez nią działalności i bieżącego regulowanie swoich zobowiązań. Skarżąca podniosła ponadto, iż realne jest wystąpienie przez któregoś za wierzycieli z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Z kolei likwidacja Skarżącej w toku upadłości doprowadzi do nieodwracalnych skutków, z uwagi na unicestwienie jej bytu prawnego. Zdaniem Skarżącej wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być oceniony przez pryzmat zapewnienia stronie prawa do sądu. Rozpoznając wniosek, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. Nr 270; dalej – p.p.s.a.) – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy stanowi od niej wyjątek i przyznanie prawa pomocy następuje tylko w określonych w cytowanej ustawie przypadkach. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) Określenie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu (art. 260 p.p.s.a.).. Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPPr z [...] marca 2012r. wraz z twierdzeniami podniesionymi w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 lipca 2012r. z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie strona skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, jak i jej możliwości finansowych. Przy czym, w odniesieniu do drugiego z przedstawionych aspektów rozpatrywania wniosku, istotnym jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również to jakie są przyczyny takiego stanu rzeczy. Wskazać należy, iż analiza podanych przez skarżącą okoliczności dotyczących jej sytuacji finansowej dokonana w związku z przepisami ustawy przy jednoczesnym uwzględnieniu wysokości kosztów sądowych, do których poniesienia będzie zobowiązana w toku postępowania sądowego uzasadnia stwierdzenie, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jej wniosku. Zaznaczyć należy, iż F. oprócz wpływów z dotacji, uzyskuje również dochody z prowadzonej działalności gospodarczej (szkolenia komercyjne), posiada majątek oraz środki finansowe zgromadzone na rachunku bankowym (z nadesłanego wyciągu z rachunku w Banku I. wynika, iż na dzień 31 marca 2012 r. saldo rachunku wynosiło [...] zł). Nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż działalność gospodarcza nie jest marginalna, lecz prowadzona w dużych rozmiarach. F. zatrudnia pracowników (etatowych i na umowę zlecenie), nie jest wobec niej prowadzone postępowanie układowe, upadłościowe bądź naprawcze (v. odpis z KRS). Z nadesłanych dokumentów wynika, iż F. nie jest wyłącznie organizacją działającą non-profit, reguluje zobowiązania cywilnoprawne wobec swoich kontrahentów, opłaca rachunki za prąd, telefon i inne oraz reguluje zobowiązania podatkowe i wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z oświadczeniem miesięczne koszty funkcjonowania F. wynoszą [...] zł. Jako podmiot tego rodzaju powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. (v. postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 publ. Wokanda 93 2/32). W tym miejscu wskazać należy, iż wpis sądowy jako wydatek wiąże się z bieżącą działalnością, wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Pokrywanie strat z bieżącej działalności nie jest argumentem przemawiającym za zwolnieniem od kosztów sądowych. Skarżąca winna zatem, jeżeli dysponuje jakimikolwiek środkami majątkowymi, partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Rozmiary działalności prowadzonej przez Skarżącą potwierdza również nadesłane zeznanie podatkowe za rok 2011 r. (CIT-8), z którego wynika, iż przychody skarżącej w 2011 r. wyniosły [...] zł. Za zwolnieniem Skarżącej od kosztów sądowych we wskazanym zakresie nie przemawiają argumenty, iż skarżąca ponosi straty podatkowe. Strata podatkowa powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania – brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Ponadto Sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 3 ust. 2. ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz.U. z 1991r., Nr 46, poz. 203 ze zm.), zwanej dalej ustawą o fundacjach, w oświadczeniu woli o ustanowieniu fundacji fundator powinien wskazać cel fundacji oraz składniki majątkowe przeznaczone na jego realizację. Składnikami majątkowymi, o których mowa w ust. 2, mogą być pieniądze, papiery wartościowe, a także oddane fundacji na własność rzeczy ruchome i nieruchomości (art. 3 ust. 3 ustawy o fundacjach). Należy również zauważyć, że w przypadku osób prawnych - wnoszących o przyznanie prawa pomocy, zasadnicze znaczenie ma fakt, iż sprawa ma ścisły związek z prowadzoną przez nie działalnością i możliwość prowadzenia takiej działalności nie powinna - z reguły, obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. Gdyby przyjąć odmienne stanowisko, budżet ten, a w konsekwencji całe społeczeństwo miałoby kredytować działania skarżącej, związane z dochodzeniem przed sądami określonych roszczeń, czy też – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, kwestionujące na drodze sądowej decyzję organu administracji publicznej. W ocenie Sądu, brak wystarczających dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez skarżącą przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, w sytuacji, gdy skarżąca nie zgromadziła dostatecznych środków na ten cel. W świetle powyższych przepisów fundacje muszą mieć świadomość, iż przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinny się liczyć z obowiązkiem ponoszenia kosztów i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Mając na uwadze treść zacytowanego art. 3 ustawy o fundacjach stwierdzić należy, iż fundator zobligowany jest do zapewnienia składników majątkowych, pozwalających realizować cele fundacji. Fundacja nie można przerzucać kosztów swej działalności na koszt Skarbu Państwa, czyli wszystkich podatników. Powyższego stanowiska Sądu nie może zmienić fakt wszczęcia w stosunku do Skarżącej postępowania egzekucyjnego. Przede wszystkim jednak wątpliwości Sądu budzi ilość posiadanych rachunków bankowych. Rozpoznający wniosek referendarz sądowy posiadał wiedzę na temat rachunków bankowych prowadzonych w S. Banku R. w S., I. S.A., Banku S. N. Tymczasem z dokumentów załączonych do sprzeciwu wynika, iż Skarżąca posiada także rachunki w innych bankach, m.in. R. S.A., Bank [...] S.A., S. S.A. O. w P., wyciągi z których nie zostały Sądowi przedstawione. Nadmienić także należy, iż w razie wyczerpania środków finansowych i majątku fundacji, fundacja podlega likwidacji w sposób wskazanych w statucie (art. 15 ust. 1 ustawy o fundacjach). Skarżąca F. jest podmiotem mającym status osoby prawnej, prowadzącym nadal działalność (w tym również gospodarczą). Ponadto należy podkreślić za Naczelnym Sądem Administracyjnym, że zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony (postanowienie NSA z 14 grudnia 2011r., sygn. akt I GZ 201/11 – www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy i na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił, jak w sentencji.