V SA/Wa 1083/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.) Asesor WSA - Joanna Gierak Protokolant - Joanna Pietraś-Skobel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Prezesa Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. Oddział w C. z dnia [...] października 2006 r. nr [...] Decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. A. C. został uznany odpowiedzialnym za zobowiązania spadkodawcy (swojego ojca M. C.) z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Pismem z dnia 9 stycznia 2006 r. A. C. zwrócił się o umorzenie ww. należności. Wniosek umotywował trudną sytuacją materialną. Oświadczył, że jego czteroosobowa rodzina utrzymuje się jedynie z pensji żony. W związku z tym, że powyższy wniosek skierowany został do Sądu Okręgowego w K. potraktowano go jako odwołanie od decyzji z dnia [...] grudnia 2005 r. Oddział ZUS w C. (dalej "Zakład") dwukrotnie zawieszał postępowanie w niniejszej sprawie. Postanowieniem z [...] stycznia 2006 r. postępowanie zawieszono z powodu toczącego się postępowania w sprawie przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek na spadkobierców. Natomiast postanowieniem z [...] lutego 2006 r. zawieszono postępowanie z uwagi na wniesienie odwołania od decyzji orzekającej o przeniesieniu odpowiedzialności. Postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] czerwca 2006 r. przekazano ww. wniosek do Zakładu. Następnie decyzją z dnia [...] października 2006 r. Zakład odmówił wnioskodawcy umorzenia należności, do zapłaty których był on zobowiązany na podstawie decyzji z dnia [...] grudnia 2005 r. Uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) - dalej u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu. Jednocześnie - jak zauważył Zakład - w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) - dalej "rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.). Zgodnie z powołanym powyżej rozporządzeniem Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zakład stwierdził, że wobec zobowiązanego nie było prowadzone przymusowe dochodzenie zobowiązań. Tak więc ani Komornik Sądowy ani Naczelnik Urzędu Skarbowego nie stwierdził braku majątku, z którego można by prowadzić egzekucję. Wobec tego nie można było stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie zachodzi całkowita nieściągalność. W ocenie organu rozpoznającego sprawę w pierwszej instancji zobowiązany nie udokumentował również przesłanek, których zaistnienie umożliwiałoby umorzenie składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Orzekający na skutek złożenia przez zobowiązanego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "Prezes Zakładu") decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu ww. decyzji Prezes Zakładu przedstawił argumentację zbieżną do tej, która została zaprezentowana w uzasadnieniu decyzji Zakładu. Dodatkowo zauważył, iż wykazywane przez zobowiązanego trudności finansowe nie wynikają z przyczyn od niego niezależnych. Odnosząc się z kolei do podnoszonych przez skarżącego trudności w znalezieniu pracy z uwagi na stan zdrowia, stwierdził, że wykazywane schorzenia nie pozbawiają skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu. Dodatkowo organ zauważył, że skarżący jest zarejestrowany jako bezrobotny, czyli pozostaje w gotowości do podjęcia pracy. Prezes Zakładu wskazał, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie zakwestionowano podnoszonego przez skarżącego faktu pokrywania przez niego kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, jednak zgodnie ze złożonymi dokumentami - jak zauważył organ - skarżący w tym zakresie uzyskuje znaczącą pomoc od matki. Podsumowując organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające podjęcie decyzji o umorzeniu należności, nie są bowiem spełnione przesłanki nieściągalności zobowiązań wynikające z przepisu art. 28 u.s.u.s., także sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia podjęcia decyzji o umorzeniu z przyczyn wskazanych w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. W skardze na powyższą decyzję skarżący zakwestionował okoliczność uzyskiwania znacznej pomocy finansowej od matki podnoszoną przez Prezesa Zakładu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej: p.p.s.a., w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Rozważając w tym kontekście argumenty przedstawione w skardze, stwierdzić należy, że zasługuje ona na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Zakładu z dnia [...] października 2006 r. dotknięte są wadą nieważności. Należy jednak zauważyć, iż podejmując takie rozstrzygnięcie Sąd uwzględnił okoliczności, które nie zostały w skardze podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 §1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. W przedmiotowej sprawie obie decyzje zostały wydane w czasie zawieszenia postępowania administracyjnego. Zgodnie z treścią postanowienia Zakładu z dnia [...] stycznia 2006 r. przedmiotowe postępowanie zostało zawieszone z uwagi na toczące się postępowanie w sprawie przeniesienia odpowiedzialności na spadkobierców za zobowiązania M. C. Kolejnym postanowieniem Zakładu z dnia [...] lutego 2006 r. postępowania zawieszono ponownie - tym razem ze względu na wpłynięcie odwołania od decyzji w sprawie przeniesienia odpowiedzialności na spadkobierców za ww. zobowiązania. Po zawieszeniu postępowania oba organy administracji nie zwracając uwagi na treść art. 102 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; powoływanej dalej jako "k.p.a.") prowadziły normalne postępowanie dowodowe w sprawie. Tymczasem wymieniony artykuł stanowi o możliwości podejmowania w czasie zawieszenia postępowania tylko niezbędnych czynności mających na celu zapobieżenie niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkodzie dla interesu społecznego. W niniejszej sprawie takie okoliczności nie istniały. Zatem postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organy administracji np. wzywanie strony do m.in. uzupełnienia kwestionariusza o stanie majątkowym i możliwościach płatniczych oraz do nadesłania dodatkowych dokumentów przemawiających za umorzeniem zaległości (pismo z dnia 24 sierpnia 2006 r. znajdujące się w aktach administracyjnych), ustalanie okoliczności dotyczących likwidacji działalności gospodarczej przez zobowiązanego (notatka służbowa z dnia 24 sierpnia 2006 r. znajdująca się w aktach administracyjnych). Pismem z dnia [...] września 2006 r. (akta administracyjne) zwrócono się także do Naczelnika Wydziału Rozliczeń Kont Płatników i Składek Ubezpieczonych m.in. o udzielenie informacji czy zobowiązany zatrudniał pracowników, a jeżeli tak to w jakim okresie. Podjęcie powyższych czynności mogło mieć miejsce tylko po podjęciu zawieszonego postępowania administracyjnego w myśl art. 97 §2 k.p.a. w zw. z art. 101 §1 k.p.a. Podjęcie zawieszonego postępowania zgodnie z wymienionymi przepisami wymaga wydania postanowienia, jego doręczenia stronie oraz pouczenia o możliwości zażalenia na nie w oparciu o art. 101 §3 k.p.a. Jest to konieczna formalność, bowiem od tego momentu strona wie, że prowadzone są dalsze czynności, w tym dowodowe, że może w tym postępowaniu aktywnie uczestniczyć, składać własne wnioski dowodowe czyli realizować własne prawo do czynnego udziału w postępowaniu określone w art. 10 k.p.a. Organ administracji nie może pozbawić strony możliwości realizacji tego prawa. W przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia tegoż prawa skarżącego. Dokonane przez organy naruszenie art. 10 k.p.a., art. 97 §2 k.p.a., art. 101 §1 i §3 k.p.a. stanowi o wadach decyzji wydanych w sprawie. Sąd stwierdza, iż wskazana powyżej wada jest wadą kwalifikowaną zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu co stanowi okoliczność przesądzającą treść rozstrzygnięcia. Sąd nie mógł w tej sytuacji ustosunkować się do merytorycznej argumentacji skargi ani oceniać w tym kontekście decyzji organu odwoławczego. Wyrokowanie zdeterminowane zostało bowiem omówionymi wyżej względami natury formalnoprawnej. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 134 i 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.