V SA/Wa 1086/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Protokolant - ref. staż. Małgorzata Skomiał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2014 r. sprawy ze skargi A.D. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą U. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu środków przekazanych tytułem refundacji składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę Po rozpatrzeniu odwołania A.D., prowadzącego działalność gospodarczą U. w B. od decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] grudnia 2013 r., znak: [...] Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzja z dnia [...] marca 2014 r. [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu własnej decyzji organ odwoławczy przywołał m. in. następujące okoliczności faktyczne i prawne. Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., znak: [...] Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych nakazał stronie zwrot środków Funduszu przekazanych tytułem refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za następujące okresy: - luty 2009 r. - kwiecień 2009 r. - czerniec 2009 r. - sierpień 2009 r. - październik 2009 r. - grudzień 2009 r. - styczeń 2010 r. - październik 2010 r. - grudzień 2010 r. - luty 2011 r. - kwiecień 2011 r. - czerwiec 2011 r. - marzec 2012 r. - październik 2012 r. - grudzień 2012 r. Skarżący zarzucił organowi I instancji, iż ten wydał ww. decyzję z naruszeniem: - art. 6, art. 7, art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, polegającym na niewłaściwym zastosowaniu tych przepisów poprzez "nagłe" wydanie decyzji w sytuacji gdy strona od kilku lat płaciła składki na ZUS ze środków PFRON z kilkudniowym opóźnieniem, - art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, polegającym na niezastosowaniu tego przepisu, poprzez zaniechanie wcześniejszego skorygowania nieterminowo opłacanych składek prze z stronę, - art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nieuwzględnienie wyjaśnień strony, że opłacanie składek po terminie wynikało z przekonania, iż terminem na opłacanie składek jest 15 dzień po miesiącu rozliczeniowym, - art. 49 e ust. 1 w zw. z art.25 a ust. 1 pkt. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych poprzez bezpodstawne przyjęcie, że opóźnienie kilkudniowe w płatności składki na ZUS jest nieprawidłowością, rodzącą konieczność zwrotu składek. Uznając bezzasadność wniesionego odwołania organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 25a ust. 1 ustawy o rehabilitacji (...) Fundusz refunduje osobie niepełnosprawnej wykonującej działalność gospodarczą obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe do wysokości odpowiadającej wysokości składki, której podstawą wymiaru jest kwota określona w art. 18 ust. 8 oraz w art. 18a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, z późn. zm.), pod warunkiem terminowego opłacenia tych składek w całości. Z kolei art. 47 ust 1. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2009.205.1585 z poźn. zm.) stanowi, że płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. 1a, 2a i 2b, nie później niż: 1) do 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie; 2) do 5 dnia następnego miesiąca - dla jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych; 3) do 15 dnia następnego miesiąca - dla pozostałych płatników. Zgodnie natomiast z art. 49e ust. 1 i 2 ustawy o rehabilitacji (...) środki Funduszu podlegają zwrotowi w kwocie wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, pobranej w nadmiernej wysokości lub ustalonej w wyniku kontroli w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości, określonej w drodze decyzji nakazującej zwrot wypłaconych środków wraz z odsetkami naliczonymi od tej kwoty, od dnia jej otrzymania, w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Jak wynika z akt sprawy w dniu 2 lutego 2013 r. organ I instancji uzyskał informację iż, A.D., prowadzący działalność gospodarczą U. nie opłacił składek na ubezpieczenia społeczne w terminie wynikającym z art. 47 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych za okresy wskazane w decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r., znak: [...]. Ponadto w odwołaniu z dnia [...] stycznia 2014 r. strona przyznaje, że płaciła składki na ZUS z kilkudniowym opóźnieniem, po 10 dniu każdego miesiąca. W związku z powyższym organ uznał, że skarżący nienależnie pobrał środki tytułem refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za wskazany okres i na podstawie przepisów prawa zobowiązany jest do ich zwrotu. Składając wniosek Wn-U-G beneficjent podpisuje jednocześnie oświadczenie o terminowym opłaceniu składek oraz, że dane zawarte we wniosku są zgodne ze stanem prawnym i faktycznym, zatem skarżący miał świadomość konsekwencji powstałych nieprawidłowości. Podkreślono również, że organ I instancji przyjmując każdorazowe oświadczenie o terminowym opłaceniu składek działa w oparciu o zasadę zaufania organu do obywatela. Dlatego też na bieżąco nie jest sprawdzana terminowość opłacania składek przez stronę składającą takie oświadczenie wraz z wnioskiem Wn-U-G. Ponadto § 11 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 stycznia 2009 r. W sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych (Dz.U z 2011 r. Nr 8, poz. 42 z poźn. zm.) przewiduje, że korzystający z refundacji składek przechowuje dokumentację pozwalającą na sprawdzenie zgodności przyznanej pomocy z przepisami rozporządzenia przez okres 10 lat od dnia przyznania pomocy. Oznacza to, że osoba korzystająca z pomocy powinna liczyć się z możliwością takiego sprawdzenia w okresie przewidzianym przepisami. Organ odwoławczy podkreślił również, że termin opłacania składek wynika z prawa powszechnie obowiązującego, tj. z art. 47 ust 1. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2009.205.1585 z poźn. zm.). Nie można zgodzić się zatem z argumentami strony, że będąc osobą niepełnosprawną "tym bardziej nie musi się znać na prawie". W ocenie organu strona występując o przyznanie pomocy publicznej powinna zapoznać się z obowiązującymi w tym zakresie przepisami lub skorzystać z porady osoby profesjonalnie zajmującej się doradztwem prawnym odnośnie ciążących na niej obowiązkach i przysługujących jej uprawnieniach związanych z wykonywaniem działalności gospodarczej. Organ odwołał się również do stanowiska Trybunału Konstytucyjnego który stwierdził, że "funkcjonowanie prawa, zwłaszcza w demokratycznym państwie prawnym, opiera się na założeniu, że wszyscy adresaci obowiązującej normy prawnej - a więc zarówno podmioty obowiązane do jej przestrzegania, jak i organy powołane do jej stosowania - znają jej właściwą treść (tzw. fikcja powszechnej znajomości prawa) i że nikt nie może uchylić się od ujemnych skutków naruszenia tej normy na tej podstawie, że normy tej nie znał lub rozumiał ją opacznie." (Uchwała TK z dnia 7 marca 1995 r. Sygn. akt W. 9/94). Organ podniósł nadto, że art. 25a ust. 1 ustawy o rehabilitacji (...) jednoznacznie uzależnia możliwość uzyskania refundacji składek na ubezpieczenia społeczne od terminowego ich opłacenia w całości. W związku z powyższym nie mają znaczenia przyczyny, z powodu których strona nie opłaciła tych składek w terminie. Poza tym refundacja składek jest szczególnym uprawnieniem osób niepełnosprawnych prowadzących działalność gospodarczą. Uprawnienie to przysługuje tylko wówczas gdy wszystkie warunki udzielenia takiej pomocy zostaną spełnione, tj. m.in. opłacenie składek w prawem przewidzianym terminie. Decyzję organu odwoławczego zaskarżył A.D. zarzucając: a) wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 KPA, polegającym na niewłaściwym zastosowaniu tego przepisu, poprzez przyjęcie przez organ drugiej instancji, że wydanie przez organ pierwszej instancji decyzji administracyjnej nagle, w sytuacji, gdy Skarżący od kilku lat płacił składki na ZUS, ze środków pochodzących z PFRON-u, z kilkudniowym opóźnieniem, po 10 dniu każdego miesiąca nie narusza zasady pogłębienia zaufania obywateli do organów państwa, zasady praworządności, zasady prawdy obiektywnej oraz słuszny interes obywatela, a także zasady zbierania i rozpatrywania materiału dowodowego, w sytuacji, gdy Skarżący nie posiadał wiedzy o terminach płatności składek na ubezpieczenie społeczne tj., że musi regulować składki do 10 dnia każdego miesiąca, lecz był pewny, że do 15 dnia każdego miesiąca), a organ pierwszej instancji w żaden sposób nie reagował na opóźnienia w płatnościach składek przez Skarżącego, co narusza zasadę rzetelnej procedury, a przez to konstytucyjną zasadę państwa prawa a ponadto zasadę prawdy obiektywnej oraz słuszny interes obywatela, a także zasadę zbierania i rozpatrywania materiału dowodowego, poprzez prowadzenie postępowania dowodowego z kilkuletnim opóźnieniem, w sytuacji, gdy można było sprawdzić terminowość płatności składek na ZUS przez Skarżącego w systemie ZUS, czego organ zaniechał, a podjął dopiero po kilku latach, co istotnie naruszyło słuszny interes obywatela; b) wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 9 KPA, poprzez niezastosowanie tego przepisu w przedmiotowej sprawie, pomimo że Skarżący, jako osoba niepełnosprawna, a jednocześnie korzystająca z refundacji składek przez PFRON, nie wiedział do kiedy ma opłacać składki na ubezpieczenie społeczne, a w dodatku Skarżący nie mógł wiedzieć, że kilkudniowa zwłoka w płatnościach składek do ZUS powoduje takie obostrzenie, że będzie musiał zwrócić refundowane składki przez PFRON, gdyż jest to nieprawidłowość, a organ pierwszej instancji, w żaden sposób nie dokonał należytej staranności by Skarżący nie poniósł szkody z powodu nieznajomości prawa, a w szczególności organ pierwszej instancji nie udzielił Skarżącemu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w tym zakresie; c) wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 80 KPA, polegającym na przyjęciu, że skarżący powinien zapoznać się z obowiązującymi w tym zakresie przepisami lub skorzystać z profesjonalnej pomocy podmiotu świadczącego usługi prawne, w sytuacji gdy wyjaśnienia złożone przez Skarżącego wskazują na wprowadzenie go w błąd przez pracownika ZUS. d) wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 8 KPA, polegającym na niezastosowaniu tego przepisu w przedmiotowej sprawie, w sytuacji gdy organ pierwszej instancji mógł wcześniej skorygować nieterminowe opłacanie składek przez Skarżącego, dokonując stosownej weryfikacji w systemie elektronicznym ZUS, czego organ pierwszej instancji zaniechał i tym samym jego działanie nie budzi zaufania do władzy publicznej, a co pominął organ drugiej instancji; e) wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 49 e u. 1 w zw. z art. 25 a u. 1 pkt 1) ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, poprzez bezpodstawne przyjęcie, że kilkudniowe opóźnienie w płatności składki na ZUS jest nieprawidłowością, o której mowa w art. 49 e u. 1 ww. ustawy, rodząc konieczność zwrotu składek, w sytuacji, gdy teza taka przeczy w ogóle istocie pomocy osobom niepełnosprawnym, które tak jak Skarżący opłaciły składki na ZUS w całości, a opóźnienie jest wręcz marginalne, a także przyjęcie przez organ drugiej instancji, że to jest realizacja zasady praworządności, pomimo że art. 49 e u. 1 w zw. z art. 25 a u. 1 pkt 1) ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych wydają się być niekonstytucyjne, z uwagi na ich sprzeczność z istotą samej ustawy, która ma pomagać, a nie czyhać i stwarzać pułapki na osoby niepełnosprawne. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania a nadto o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego w celu rozstrzygnięcia czy art. 49 e u. 1 w zw. z art. 25 a u. 1 pkt 1) ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych są zgodne z konstytucją. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Sąd zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Podstawą prawną wydania zaskarżonej decyzji jest art. 49e ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 127 poz. 721, zwana dalej ustawą o rehabilitacji), który stanowi, że środki Funduszu podlegają zwrotowi w kwocie wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, pobranej w nadmiernej wysokości lub ustalonej w wyniku kontroli w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości, określonej w drodze decyzji nakazującej zwrot wypłaconych środków wraz z odsetkami naliczonymi od tej kwoty, od dnia jej otrzymania, w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Zwrotu środków dokonuje się w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania wezwania do zapłaty lub ujawnienia okoliczności powodujących obowiązek zwrotu. Zgodnie z art. 25a ust. 1 ww. ustawy Fundusz refunduje osobie niepełnosprawnej wykonującej działalność gospodarczą obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe do wysokości odpowiadającej wysokości składki, której podstawą wymiaru jest kwota określona w art. 18 ust. 8 oraz w art. 18a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, z późn. zm.), pod warunkiem terminowego opłacenia tych składek w całości. Zatem warunkiem koniecznym do uzyskania refundacji składek na ubezpieczenia społeczne jest terminowe uiszczanie składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jak również terminowe składanie wniosków do PFRON o refundację składek. W niniejszej sprawie organy bezsprzecznie ustaliły, że skarżący składki na ubezpieczenie płacił po terminie. Należy wskazać, iż organy oparły swoje stanowisko co do terminowości opłacanych składek na piśmie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2013 r. znak [...] oraz na przyznaniu tej okoliczności która wynika ze złożonego odwołania. W aktach administracyjnych znajduje się również Zestawienie nieprawidłowości w zakresie opłacania składek do ZUS, ustalonych na podstawie informacji uzyskanej z KSI ZUS który ten fakt również potwierdza. Powyższe ustalenia skutkują stwierdzeniem, że w niniejszej sprawie organ dokonał ustalenia stanu faktycznego przeprowadzając postępowanie z zachowaniem wszystkich zasad postępowania administracyjnego. Organ wskazał przepisy prawa, które stanowiły podstawę podjęcia decyzji. Powołał również przepisy prawa materialnego poprzez wskazanie ich treści i relacji do stanu faktycznego sprawy. Sąd podkreśla, iż także w skardze strona skarżąca przyznaje, iż składki były opłacane po terminie. Wskazać jednak należy że art. 25a ust. 1 ustawy o rehabilitacji jest jednoznaczny i pozwala na refundację jedynie pod warunkiem terminowego opłacenia składek w całości. Gdy strona nie spełnia tego warunku organ jest zobowiązany do wydania decyzji o zwrocie (art. 49e ust. 1 i 2 ww. ustawy). Stąd też zarzuty sformułowane w skardze nie mogą podważać trafności kwestionowanej decyzji. Wskazać należy iż w zaistniałym stanie faktycznym przepisy ustawy o rehabilitacji nie pozwalają na wydanie innej decyzji niż o nakazie zwrotu refundacji. Przepisy ww. ustawy nie przewidują również odstępstw od generalnej zasady - terminowości opłacenia składek - wyrażonej w art. 25 a ust. 1. Należy również wyjaśnić iż strona skarżąca nie może przerzucać skutków własnych zaniedbań na organ. Składając wniosek WN-U-G skarżący złożył oświadczenie z którego wynika, iż zobowiązał się do terminowego płacenia składek oraz ujawniania danych zgodnych ze stanem faktycznym i prawnym. To że tego nie uczynił nie może obciążać organów (ZUS-u). Skarżący nie może usprawiedliwiać się także tym że w przeszłości płacił składki nieterminowo i pozostawało to bez jakichkolwiek konsekwencji dla niego. Otóż ZUS działał w oparciu o zasadę zaufania do skarżącego i miał prawo przypuszczać, iż uiszczał on składki w terminie. Ponieważ kontrola wykazała, iż tak jednak nie było, negatywne skutki prawne takiego stanu rzeczy były w jego przypadku oczywiste. Sąd odrzuca jako niewiarygodną tezę skarżącego jakoby został wprowadzony w błąd co do terminu opłacania składek przez pracownika ZUS. Teza ta jest bowiem gołosłowna i nie poparta jakimikolwiek dowodami (skarżący nie wymienia nawet nazwiska tegoż pracownika). Zdaniem Sądu bezzasadny jest zarzut naruszenia przepisu art. 9 kpa. Jak już bowiem nadmieniono wcześniej skarżący złożył oświadczenie dotyczące terminowego (a wiec zgodnego z prawem) opłacania składek. Organ miał więc uzasadnione podstawy aby uznać, że skarżący z tego obowiązku wywiązywał się należycie. Sąd nie uznaje za trafny zarzut naruszenia art. 6, 7, 77 § 1 i 80 kpa. Sprawa została bowiem wyjaśniona w sposób należyty a poczynione przez organy ustalenia skutkowały zastosowaniem właściwych przepisów prawa. Sąd nie podzielił również stanowiska skarżącego co do potrzeby zbadania konstytucyjności wskazanych w uzasadnieniu skargi przepisów. Otóż były one wielokrotnie oceniane zarówno przez Sądy I instancji jak i przez NSA. Ich rozumienie nie nastręczało żadnych wątpliwości. Również Sąd w sprawie niniejszej uznał, iż nie ma potrzeby badania czy są one zgodne z ustawą zasadniczą. Mając powyższe na względzie Sąd stwierdza, że postępowanie prowadzone przez organy obu instancji nie były dotknięte jakimikolwiek uchybieniami skutkującymi koniecznością wzruszenia rozstrzygnięć podjętych przez te organy. Nie dopatrzono się również żadnych uchybień przepisów prawa materialnego. Taki stan rzeczy skutkował koniecznością oddalenia skargi na podstawie art. 151 ppsa.