V SA/Wa 1091/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Protokolant specjalista - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2013 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz r.pr. J. P., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). Przedmiotem skargi E. M., dalej "skarżąca" lub "strona" jest decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego, dalej "GITD", z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] listopada 2012 r. wydaną przez GITD w przedmiocie odmowy umorzenia w całości kary pieniężnej. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym Skarżąca pismem z dnia 4 września 2012 r. wniosła o umorzenie w całości kary pieniężnej w wysokości 9.000 zł nałożonej przez Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] sierpnia 2102 r., nr [...] za naruszenie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 roku o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 roku, Nr 125, poz. 874 ze zm.). W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie posiada jakichkolwiek środków pieniężnych i nie jest w stanie spłacić nałożonej kary pieniężnej. Jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku oraz posiada zaległości wobec Urzędu Skarbowego w kwocie 11.630,87 zł oraz wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w kwocie 7.500,00 zł. Po rozpatrzeniu wniosku decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. GITD odmówił umorzenia w całości kary pieniężnej. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ wskazał, że mimo wykazanych przez skarżącą strat w okresie styczeń 2012 r. - maj 2012 r. w kwocie 4.298,68 zł oraz przedstawienia decyzji Starosty W. o uznaniu za osobę bezrobotną, skarżąca w roku podatkowym 2011 r. uzyskała dochód w kwocie 29.402,08 zł. W konsekwencji w roku podatkowym uzyskała dochód przekraczający wysokość nałożonej kary pieniężnej. W ocenie organu, kryzys ekonomiczny oraz sytuacja materialna strony sama w sobie nie może być uznana za przesłankę umożliwiającą zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności. Organ wskazał, iż strona nie przedstawiła okoliczności ani dowodów wskazujących, iż brak udzielenia ulgi w spłacie należności pieniężnej mógłby przeciwstawić się interesowi publicznemu rozumianemu jako ograniczenie ewentualnych socjalnych wydatków budżetu państwa w związku z odmową udzielenia ulgi. W konsekwencji po przeprowadzeniu analizy wniosku żądanie, strony należy uznać za niezasadne. Decyzją z [...] lutego 2013 r. organ administracji, ponownie rozpoznając wniosek, utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji podtrzymując zawarte tam argumenty. W skardze z dnia 12 marca 2013 r. (data nadania) skarżąca wniosła o ponowne rozpoznanie jej wniosku o umorzenie kary pieniężnej. Skarżąca opisała swoją sytuację finansową i rodzinną. Wskazała, że obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, jest zarejestrowaną bezrobotną, nie uzyskuje żadnych dochodów, mieszka u rodziców narzeczonego. W odpowiedzi na skargę GITD wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. Nr 270 - dalej: p.p.s.a.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu (patrz: T. Woś , Postępowanie sądowo- administracyjne, Warszawa 1996 r., str. 224). W tym celu Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa materialnego uzasadnione będzie wtedy, gdy - w wypadku prawidłowego zastosowania tych norm - rozstrzygnięcie byłoby inne. Zaznaczyć trzeba, że naruszenie prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływu na wynik sprawy. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Sąd rozpoznając sprawę uznał bowiem, iż organy administracji publicznej naruszyły przepisy postępowania w stopniu, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. stanowi podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji. Należy mieć na uwadze, iż zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało w ramach tzw. uznania administracyjnego, co nakazywało Sądowi dokonanie oceny prawidłowości działań podejmowanych przez organ administracyjny dla należytego wyjaśnienia sprawy i ustalenia prawidłowego stanu faktycznego. W ocenie Sądu stan faktyczny sprawy nie został ustalony przez organy prawidłowo, materiał dowodowy nie został zgromadzony wyczerpującego a jego ocena narusza podstawową zasadę postępowania dowodowego, tj. zasadę swobodnej oceny dowodów. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy obrazujący sytuację materialną i rodzinną skarżącej organy skoncentrowały się na fakcie, że skarżąca prowadząc w 2011 r. działalność gospodarczą uzyskała dochód w kwocie 29.402,08 zł. Ocena zebranych w sprawie dowodów nie uwzględniała okoliczności, które zaistniały w życie skarżącej już po 2011 r., a więc fakt, że w roku następnym skarżąca poniosła stratę na prowadzonej działalności i zrezygnowała z jej dalszego prowadzenia, zarejestrowała się jako osoba bezrobotna i nie otrzymuje z tego tytułu zasiłku. Przeprowadzona ocena nie uwzględniała w żaden sposób sytuacji osobistej i rodzinnej skarżącej: śmierci jej narzeczonego, faktu, że jej potrzeby mieszkaniowe są zaspakajane dzięki życzliwości obcych osób. Teoretyczne rozważania organów administracji o sensie nakładania "kar pieniężnych" oraz konieczności ich egzekwowania oraz analiza pojęć "interes strony", "interes państwa" bez jej osadzenia w realiach przedmiotowej sprawy nie może zostać zaakceptowany w świetle art. 7 k.p.a., który stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, art. 77 § 1 k.p.a. w myśl którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, jak również art. 80 k.p.a. zgodnie z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Również uzasadnienie decyzji, w którym organ administracji skupił się na wskazanych elementach nie może zostać uznane za dopuszczalne ze względu na treść przepisu art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Zauważyć należy, że ustawodawca przewidział instytucję umarzania spłaty niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym stanowiących dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w przepisach art. 55 ust. 1 w związku z art. 60 i art. 64 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. Nr 157, poz. 1240 ze zm. dalej "u.f.p.". Stosownie do art. 56 ust. 1 u.f.p. ustawy należności mogą być umarzane w całości, jeżeli: 1/ osoba fizyczna – zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł; 2/ osoba prawna – została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie, 3/ zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne; 4/ jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji; 5/ zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż należności są nieściągalne. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z tych przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego zadłużenia. Zauważyć należy, że organ nie oceniał zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pod kątem zaistnienia przesłanek z art. 56 ust. 1 pkt 1-5 ustawy o finansach publicznych. Co prawda odniósł się do przesłanek umorzenia zaległości określonych w ustawie o finansach publicznych, lecz nie wykazał, że rozważał wszystkie aspekty sprawy, ze szczególnym uwzględnieniem przesłanki z punktu 5 ustawy, gdzie przewidziana została możliwość umorzenia należności jeżeli zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Ponadto organ w żaden sposób nie ocenił, czy w sprawie pojawiła się przesłanka art. 56 ust. 1 pkt 3 u.f.p. gdzie przewidziana została możliwość umorzenia należności jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Przeprowadzenie postępowania w zakresie wystąpienia przesłanki wskazanej w art. 56 ust. 1 pkt 3 u.f.p. pomogłoby ustalić, czy odmowne rozpoznanie wniosku jest celowe ze względu na interes państwa w zakresie kosztów ewentualnego postępowania egzekucyjnego oraz potencjalnych wydatków, które mogą obciążać Skarb Państwa ze względu na konieczność udzielania pomocy społecznej w związku z sytuacją społeczną skarżącej. Brak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego we wskazanym wyżej zakresie, jak również pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oceny okoliczności faktycznych mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy stwarza przesłankę do uznania opisanego naruszenia za naruszenie wywierające istotny wpływ na wynik sprawy, i tym samym skutkujące koniecznością uchylenia zarówno decyzji. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.