V SA/Wa 1105/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant: specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2011 r. sprawy ze skargi J.S. na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione; 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. J.F. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). 1. Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2011 r. Wojewoda [...] – stosownie do treści art. 34 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954) oraz z art. 124 i 127 § 3 k.p.a. – uznał zarzuty J. S. za nieuzasadnione. W motywach wskazano, że w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego [...], obejmującego należność pieniężną z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowego seria [...] nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. na kwotę 100 zł, J. S. wniósł zarzuty. Oceniając je wskazano, że grzywna stanowi dochód budżetu państwa, a jej ściągnięcie następuje z uwzględnieniem treści § 13 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonanie niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137 poz. 1541) a zatem postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez doręczenia upomnienia. Zwrócono też uwagę, że J. S. zwlekał z uiszczeniem grzywny, nie skorzystał z możliwości rozłożenia na raty, odroczenia lub umorzenia powstałego zobowiązania na podstawie art. 64 ust 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240). 2. Rozpoznając wniesiony środek zaskarżenia Wojewoda [...] postanowieniem z dnia 25 marca 2011 r. ponownie postanowił uznać zarzuty zobowiązanego za nieuzasadnione . W uzasadnieniu Organ dodatkowo wskazał zarzuty (zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, brak uprzedniego doręczenia tytułu wykonawczego, brak uprzedniego doręczenia upomnienia, brak spełnienia wszystkich wymogów z art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, brak wydania – z tych racji – rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania), a odnosząc się do nich wskazał okoliczności zrelacjonowane w p-kcie 1 niniejszego uzasadnienia. Nadto dostrzeżono, że pismo z dnia [...] lutego 2011 r. przekazane wraz z zażaleniem zatytułowane "wniosek o umorzenie powstałego zobowiązania" zostało przekazane zgodnie z właściwością do Wydziału Finansów, Oddział Orzecznictwa celem rozpatrzenia. 3. W skardze – żądając uchylenia wyżej wskazanych aktów administracyjnych – J. S. zarzucił: 1) naruszenie treści art. 7, 77 k.p.a. w zw. z art. 16 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z brakiem rozpatrzenia zarzutów, a odnoszących się do niedopuszczalności prowadzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na: a) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego z racji braku środków na uiszczenie grzywny (zobowiązany utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych – jedynego źródła dochodu, jest osobą schorowaną, bez majątku), b) brak doręczenia "tytułu prawnego", na podstawie którego jest prowadzona egzekucja, c) brak doręczenia upomnienia, d) brak spełnienia wymogów zawartych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, 2) naruszenie treści art. 107 § 3 i 126 k.p.a. w zw. z art. 16 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez zaniechania należytego rozpoznania zarzutów, 3). brak uwzględnienia zarzutu "w związku z brakiem wcześniejszego pouczenia przez Organ I instancji o możliwości złożenia wniosku w trybie art. 64 ust 1 cyt. ustawy o finansach publicznych", Nadto zarzucono: a) brak skorzystania przez Organ - w zaistniałej sytuacji procesowej – instytucji zawieszenia postępowania egzekucyjnego, b) niewłaściwą konstrukcję rozstrzygnięcia z dnia [...] marca 2011 r., które to zostało zaskarżone do Sądu, W motywach zobowiązany przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania a nadto opisał swój stan majątkowy oraz aktualny stan zdrowia. W odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia – podniesiono argumenty wyżej wskazane, zawarte w zaskarżonych postanowieniach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: I. Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy administracyjne - podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy - zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tegoż aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej, obejmującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej. Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwianiem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia: w przypadku zaś sądów administracyjnych sprawa, której przedmiot jest związany z. działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu. Sąd administracyjny bowiem dokonuje - w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych - kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność tego organu. Nie może zatem - co do zasady - zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy. II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako p.p.s.a.). Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa. III. W powyższym kontekście - stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. - należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a., lub w innych ustawach. Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa materialnego uzasadnione będzie wtedy, gdy - w wypadku prawidłowego zastosowania tych norm - rozstrzygnięcie byłoby inne. Zaznaczyć trzeba, że naruszenie prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływu na wynik sprawy. IV. Oceniając zarzuty podniesione w skardze trzeba stwierdzić, iż ma rację skarżący, kiedy podnosi, że wydane w sprawie postanowienie z dnia [...] marca 2011 r. przez Wojewodę [...] nie jest prawidłowe. Przede wszystkim wskazać należy, że powinno ono - najogólniej rzecz biorąc – odpowiadać wzorcowi nakreślonemu przez ustawodawcę w art. 138 k.p.a. Tymczasem akt administracyjny przybrał kształt rozstrzygnięcia organu I instancji. W sytuacji jednak, kiedy z motywów wynika, iż w istocie Wojewoda [...] utrzymał w mocy swoje postanowienie z dnia [...] stycznia 2011 r., to brak jest podstaw aby uznać, iż to ewidentne naruszenie prawa procesowego miało istotny wpływ na wynik sprawy (arg. ex art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a.). Jak wyżej wskazano – tylko istotne naruszenie przepisów postępowania może być podstawą do uchylenia zaskarżonego aktu administracyjnego, o ile mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (vide pkt III uzasadnienia). V. Nie ulega też wątpliwości, że Wojewoda [...] nie ocenił zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka. Istotne jest jednak to, że – również w ocenie Sądu – środek ten jest w swej istocie najłagodniejszy (zajęto bowiem nadpłatę z podatku [...] za 2005 r.). Z przepisu art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie wynika bowiem możliwość łączenia tego zarzutu w powiązaniu z trudną sytuacją materialną, czy zdrowotną. Te okoliczności mogą stanowić podstawę do złożenia wniosku o umorzenie należności, na co wskazuje rozstrzygnięcie z dnia [...] marca 2011 r. VI. Pozostałe zarzuty są również bezzasadne, albowiem Wojewoda [...] nie mógł wydać postanowienia o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego, albowiem nie ten Organ prowadzi postępowanie egzekucyjne. Wojewoda [...], będąc wierzycielem, wyraża jedynie swoje stanowisko czyniąc to w formie postanowienia. VII. Nie jest zasadny także zarzut niespełnienia wymogów określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, albowiem sam Skarżący nie wskazuje na czym miałyby one polegać; nie czyni tego ani w pismach wnoszonych w toku postępowania egzekucyjnego, ani w toku postępowania sądowoadministracyjnego. VIII. Brak jest podstaw do negowania także i dalszych etapów postępowania egzekucyjnego, albowiem odpis tytułu wykonawczego wystawionego przez Wojewodę [...] doręczono J. S. wraz z zawiadomieniem o zajęciu prawa majątkowego w dniu [...] grudnia 2010 r. Z kolei kwestia upomnienia – jak wyżej wskazano w niniejszej sprawie zbytecznego - została uregulowania treścią § 13 cyt. rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. IX. Kwestia "wniosku o umorzenie powstałego zobowiązania" – jak wynika to z treści motywów postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] marca 2011 r. – została przekazana właściwemu Organowi i jest przedmiotem odrębnego postępowania. Tak więc nie naruszono treści art. 64 cyt. ustawy o finansach publicznych, która w przypadku Skarżącego nie będzie i tak miała zastosowania. X. Mając na względzie treść art. 151 w zw. z art. 250 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji. państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa. III. W powyższym kontekście - stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. - należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi: d) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; e) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy; f) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a, lub w innych ustawach. Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa materialnego uzasadnione będzie wtedy, gdy - w wypadku prawidłowego zastosowania tych norm - rozstrzygnięcie byłoby inne. Zaznaczyć trzeba, że naruszenie prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływu na wynik sprawy.