V SA/Wa 1107/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Protokolant - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2008 r. sprawy ze skargi J. K., D. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; oddala skargę; Pismem z [...] lutego 2006 r. (data wpływu do organu) J. K. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, [...] Oddziału w S., Inspektoratu w D. o umorzenie należności z tytułu składek powstałych w M. s. c. z siedzibą w D., z uwagi na swoją trudną sytuację finansową i rodzinną. Podał, że powyższa spółka cywilna uległa rozwiązaniu nie pozostawiając żadnych składników majątkowych, które mogłyby zostać sprzedane w celu zaspokojenia wierzycieli. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z [...] kwietnia 2006 r., nr [...], odmówił J. K. umorzenia należności w tym z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od [...] r. do [...] r. w łącznej kwocie [...] zł., ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...] r. do [...] r. w łącznej kwocie [...] zł. oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od [...] r. do [...] r. w łącznej kwocie [...] zł. Rozpatrując wniosek J. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] czerwca 2006 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Zakładu z [...] kwietnia 2006 r. Wyrokiem z dnia 21 maja 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił ww. decyzję Prezesa Zakładu i poprzedzającą ją decyzję Zakładu. Sąd wskazał w uzasadnieniu, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek wszczęte na wniosek jednej ze stron - J. K. - przeprowadzone zostało bez udziału drugiej strony - D. K., który odpowiada solidarnie razem z J. K. za zobowiązania M. Spółki Cywilnej w D. Niedostosowanie się przez organy orzekające w sprawie do wymogów wynikających z art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [(tekst jedn. Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm) - dalej "k.p.a."] spowodowało, że postępowanie administracyjne w całości przeprowadzone zostało z pominięciem jednej ze stron. Pismem z dnia [...] października 2007 r. Zakład poinformował D. K. o wszczęciu postępowania z wniosku J. K. z dnia [...] lutego 2006 r. Następnie pismem z dnia [...] listopada 2007 r. D. K. oświadczył, że przyłącza się do postępowania w sprawie wniosku z dnia [...] lutego 2006 r. Decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] Zakład umorzył postępowanie wszczęte na wniosek strony w zakresie umorzenia należności z tytułu składek za okres [...] finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Inną decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] Zakład odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, finansowanych przez płatnika w łącznej kwocie [...] zł. Uzasadniając decyzję tej treści Zakład wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) - dalej: "u.s.u.s.", należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie natomiast do art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane mimo braku ich całkowitej nieściągalności, gdy spełnione zostaną warunki określone w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) - zwanego dalej rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r. Zakład ustalił, że w przedmiotowej sprawie przesłanka całkowitej nieściągalności nie występuje. Zobowiązany posiada bowiem stałe źródło dochodu, a ponadto jest przeciwko niemu prowadzone postępowanie egzekucyjne. Organ zauważył również, że składki za okres [...] r. są należne za ubezpieczonych nie będących równocześnie płatnikami składek. W związku z tym przy rozpatrywaniu możliwości ich umorzenia nie miały zastosowania przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu z [...] grudnia 2007 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, finansowanych przez płatnika. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu zaznaczył, że zobowiązany w okresie od [...] r. i. do [...] r. był zatrudniony w firmie K. Sp. j. z siedzibą w S., a od [...].05.2005 r. jest zatrudniony w firmie "A." Sp. z o.o. na stanowisku [...] z miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości [...] zł netto. Ma na utrzymaniu niepracującą żonę oraz jej [...]-letniego syna studiującego w M. J. K. przeznacza na studia i pobyt pasierba w [...] od [...] do [...] zł miesięcznie. Zobowiązany udziela także pomocy finansowej w wysokości około [...] zł miesięcznie niepełnosprawnej córce z poprzedniego związku małżeńskiego. Miesięczne opłaty mieszkaniowe wynoszą około [...] zł, a rachunki za telefon komórkowy około [...] zł. W ocenie Prezesa Zakładu w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła całkowita nieściągalność zaległych składek. Odmawiając wnioskodawcy umorzenia zaległości wzięto bowiem pod uwagę stały miesięczny dochód uzyskiwany z tytułu zatrudnienia oraz fakt że, wobec zobowiązanego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w D. Prezes Zakładu stwierdził również, że przy rozpatrywaniu możliwości umorzenia składek wnioskodawcy nie miały zastosowania przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniesionej przez J. K. i D. K. powołano się - podobnie jak we wcześniejszych pismach - na ciężką sytuację finansową i rodzinną J. K. Zaskarżonej decyzji zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na tym, że Prezes Zakładu nie wziął pod uwagę, że J. K. z dniem [...] kwietnia 2008 r. kończy się umowa o pracę. Dodatkowo podniesiono, że Prokuratura Rejonowa w D. prowadziła przeciwko niemu dochodzenie jako podejrzanemu o naruszenie praw zatrudnionych przez siebie pracowników w zakresie prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Dochodzenie to zostało umorzone postanowieniem z dnia [...].08.2001 r. sygn. akt [...] z uwagi na brak ustawowych znamion czynu zabronionego, uznano, że szkoda w mieniu ZUS i zatrudnionych pracowników spowodowana była złą kondycją finansową firmy. W skardze podniesiono również, że D. K. jest zatrudniony na stanowisku członka zarządu na czas określony i nie jest wykluczone, że do końca czerwca 2008 zostanie zwolniony. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej: p.p.s.a., w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Rozważając w tym kontekście skargę, stwierdzić należy, że jest ona bezzasadna. W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że zgodnie treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przez należności z tytułu składek należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 powołanej ustawy, Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możność umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organy orzekające w sprawie prawidłowo wskazały, że wobec skarżącego J. K. nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. z uwagi na posiadanie przez niego stałego miesięcznego dochodu z tytułu zatrudnienia. Należy zauważyć, że przy ocenie możliwości umorzenia zaległych składek organy rentowe brały pod uwagę sytuację finansową skarżącego aktualną na dzień wydania decyzji. Podnoszona w skardze i wcześniejszych pismach okoliczność, że umowa o pracę skarżącego została zawarta na czas określony i może ulec rozwiązaniu po dacie wydania zaskarżonej decyzji nie mogła mieć więc wpływu na treść rozstrzygnięcia. Organy rentowe nie mogły zakładać, że zobowiązany straci pracę i nie znajdzie nowego zatrudnienia. Wskazać trzeba również, że wobec skarżącego prowadzone jest przez Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w D. postępowanie egzekucyjne. Komornik nie stwierdził zaś braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W ocenie Sądu prawidłowo zatem ustalono, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Należy zauważyć, że podnoszona w skardze okoliczność umorzenia dochodzenia prokuratury wobec J. K. nie ma znaczenia w niniejszej sprawie. Sąd dokonuje bowiem kontroli legalności decyzji o odmowie umorzenia zaległych składek, poza tą kontrolą pozostaje zaś przyczyna powstania zaległości. W związku z tym o treści rozstrzygnięcia Sądu nie mogła decydować okoliczność, czy szkoda w mieniu ZUS i zatrudnionych pracowników była spowodowana czynem zabronionym, czy złą kondycją finansową firmy. Na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie miała również wpływu sytuacja materialna D. K., który przyłączył się do postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem J. K. z dnia [...] lutego 2006 r. Dalej wskazać należy, że w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Należy jednak zauważyć, że możliwość umorzenia składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności dotyczy jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Postępowanie przed organami rentowymi dotyczyło zaś zaległych składek za osoby zgłoszone do ubezpieczeń z tytułu zatrudnienia w M. s.c., a więc za ubezpieczonych nie będących równocześnie płatnikami składek. Orzekające w sprawie organy rentowe nie mogły więc umorzyć tego rodzaju składek w oparciu o przesłanki wskazane w tych przepisach. Zdaniem Sądu w toku postępowania administracyjnego prawidłowo zgromadzono i poddano wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Strony natomiast, miały zapewnioną możliwość wypowiedzenia się odnośnie zgromadzonych dowodów i zostały poinformowane o prawie do czynnego udziału w postępowaniu. Zaskarżona decyzja zawierała uzasadnienie faktyczne oraz posiadała prawidłową podstawę prawną. Sąd stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego - będącego szczególną formą upoważnienia przez ustawę organów administracji publicznej do określonego zachowania się, polegającą na przyznaniu organom administracji możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań - nie zostały przekroczone. Uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej. Dlatego też w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie z powyższego obowiązku, organ wywiązał się w sposób należyty. Na marginesie już tylko wskazać należy, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 roku w/s III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.