V SA/Wa 1107/14

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) marca 2014 r. Nr (...) w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu płatności na zalesianie p o s t a n a w i a: - odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego albo adwokata W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy J. K. (dalej: "skarżący", "strona") wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, nie posiada żadnych oszczędności, z powodu niskich dochodów nie stać go na poniesienie kosztów sądowych i opłacenie pełnomocnika. Wskazał również na zły stan zdrowia oraz ocenił, że jego sprawa "ma skomplikowany charakter". Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem, posiada mieszkanie o powierzchni 63 m.kw., budynek gospodarczy oraz nieruchomość rolną o powierzchni 27 ha. Oświadczył, że jego żona i syn nie posiadają żadnego majątku. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem źródłem utrzymania rodziny są dochody z renty i najmu nieruchomości (1.512 zł), działalności gospodarczej prowadzonej przez syna skarżącego (około 1000 zł miesięcznie) oraz dochody z pracy w wymiarze ¼ etatu świadczonej przez jego żonę (360 zł). Ponadto skarżący oświadczył, że zawarł umowę o kredyt na zakup ziemi w wysokości 45.000 zł. Z uwagi na to, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające dla oceny możliwości majątkowych wnioskodawcy, zarządzeniem z 3 lipca 2014r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi na powyższe, pismem procesowym z 14 lipca 2014 r., skarżący poinformował, że nie wykorzystuje rolniczo posiadanych nieruchomości rolnych. Wyjaśnił, że powodem jest zły stan zdrowia oraz brak możliwości ich wydzierżawienia (są to małe, rozproszone w terenie działki). Skarżący oświadczył, że nie korzysta i nie korzystał z pomocy opieki społecznej, jego syn przerwał naukę na studiach z powodu braku środków na ich kontynuację. Skarżący wymienił również transakcje obrotu nieruchomościami (kupno – sprzedaż), których dokonywał w latach 2012 – 2013 oraz wyjaśnił, że na zakup ziemi zaciągnął kredyt w wysokości 78.000 zł. Do pisma procesowego załączył zeznania podatkowe: własne, żony oraz syna za 2013 r., faktury dokumentujące zakup leków, decyzje w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości oraz podatku leśnego za 2014 r., decyzje ustalające zobowiązanie podatkowe w podatku rolnym na 2014 r., wyciągi z rachunków bankowych skarżącego i jego syna, odcinki renty oraz kopię umowy najmu. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej powoływanej jako p.p.s.a., Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia. Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy mieć na uwadze, że na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, a więc o przyznanie prawa pomocy w całości. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Na obecnym etapie postępowania skarżący może zostać zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł, o ile skarżący podejmie decyzję o jej złożeniu. Oprócz sprawy niniejszej, skarżący założył osiem innych spraw przed tut. Sądem. W dniu rozpoznawania wniosku w sprawie V SA/Wa 1107/14, Sąd odrzucił skargi w pięciu innych sprawach. Trzy skargi nie zostały jeszcze rozpoznane. W sprawach skarg odrzuconych skarżący może złożyć skargi kasacyjne (wpis w każdej sprawie wynosi 100 zł). W trzech pozostałych, jeśli Sąd nada sprawom bieg, łączy wpis wyniesie 600 zł (3×200 zł). Ponadto, w przypadku zaskarżenia orzeczenia Sądu I instancji do Sądu II instancji, z uwagi na przymus radcowsko – adwokacki koszty postępowania wzrosną o koszty udziału profesjonalnego pełnomocnika. Analizując złożone oświadczenia i przedstawione dowody wskazać należy, że skarżącemu jest wypłacane świadczenie rentowe w wysokości około 323 zł (kwartalnie 969,66 zł). Ponadto strona uzyskuje dochód z tytułu wynajmu nieruchomości w wysokości 1300 zł. Również członkowie rodziny uzyskują dochody: żona skarżącego z tytułu pracy w wysokości 360 zł miesięcznie oraz syn – około 1000 zł z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Jednak złożone oświadczenia i zadeklarowane dochody wywołują wątpliwości, co do ich wiarygodności i rzetelności, jeżeli porównamy je z przedstawionymi wyciągami z rachunku bankowego skarżącego. Ewidencjonowane są na nich obroty wielokrotnie przekraczające deklarowane dochody. Zauważyć należy, że w kwietniu 2014 r. na konto bankowe skarżącego wpłynęła kwota 9.934,66 zł, w maju 2014 r. konto zostało zasilone wpłatami w łącznej wysokości 15.522,23 zł, a w czerwcu kwotą 15.600 zł. Niejednokrotnie wpłaty są dokonywane we wpłatomacie, a więc konto jest zasilane gotówką. Mając na uwadze powyższe ustalenia stwierdzić należy, że skarżący nie zadeklarował swoich rzeczywistych dochodów. Oceniając wypłaty z rachunku bankowego zauważyć należy, że skarżący przelewa środki pieniężne na inne własne konta, na konto żony oraz konto syna, a ponadto znaczne kwoty są wypłacane w formie gotówkowej (bankomat), bez określenia tytułu płatności (wypłaty), co uniemożliwia zbadanie ich przeznaczenia. W tym miejscu zauważyć należy, że skarżący nie nadesłał wyciągów z rachunków bankowych żony i nie wywiązał się w tym zakresie z obowiązku nałożonego wezwaniem z 3 lipca 2014 r. Istotne jest również, że skarżący posiada majątek: mieszkanie, nieruchomość, którą wynajmuje podmiotowi prowadzącemu działalność gospodarczą (powyższe wynika z przedstawionej umowy najmu) oraz nieruchomości rolne (27 ha). Nie stanowi okoliczności uzasadniającej przyznanie prawa pomocy dokonywanie transakcji obrotu ziemią. W latach 2012 – 2013 r. skarżący sprzedał grunty o łącznej wartości 99.500 zł i nabył za kwotę 91.700 zł. Skarżący wyjaśnił, że zakup nieruchomości był możliwy dzięki kredytowi w wysokości 78.000 zł. Przestawione wyciągi bankowe nie dokumentują jednak spłaty rat kredytu. Wynika z nich jedynie opłata wadium (przelewy w wysokości 470 zł i 830 zł). Skarżący – wbrew złożonemu oświadczeniu - nie przedstawił również umowy kredytowej na zakup nieruchomości. Nadesłał pismo Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w G.z siedzibą w P. z dnia (...) grudnia 2012 r. odpowiadające pozytywnie na jego wniosek dotyczący rozłożenia na raty ceny nabycia nieruchomości rolnej niezabudowanej o powierzchni 8,47 ha, którą to nieruchomość skarżący nabył w dniu 19 grudnia 2012 r. Ponadto z przedstawionych dokumentów wynika (decyzja z 18 czerwca 2014 r. w sprawie zmiany wymiaru podatku rolnego za 2014 r.), że w dniu 17 stycznia 2014 r. skarżący nabył grunty o powierzchni 2,7541 ha. Odnosząc się do innych złożonych wyjaśnień wskazać należy, że skarżący oświadczył, że przeznacza 450 zł na mieszkanie i media, 600 zł to koszt miesięcznego wyżywienia, 150 zł wydaje na lekarstwa, a 300 zł to "inne wydatki związane z własnym utrzymaniem". Wskazanych wydatków (oprócz faktur dokumentujących zakup leków, z których wynika, że miesięcznie na ten cel strona wydaje około 90 zł ) skarżący nie udokumentował. Istotne jest również, że zarówno żona skarżącego, jak i jego syn posiadają źródła dochodów: żona skarżącego uzyskuje niewielki dochód w tytułu wynagrodzenia (360 zł miesięcznie), a jego syn prowadzi działalność gospodarczą, która w 2013 r. przyniosła dochód w wysokości 13.382 zł (przychody wyniosły 56.736 zł). Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko w wypadku, gdy skarżący nie dysponują jakimikolwiek środkami finansowymi lub jeśli zapłata kosztów postępowania sądowego mogłaby spowodować powstanie uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny. Przesłanką zastosowania instytucji zwolnienia od koszów postępowania nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Ponieważ koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków. Reasumując, w ocenie referendarza sądowego, przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w niniejszej sprawie nie jest zasadne, ponieważ skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskujący nie należy do osób pozbawionych środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Jego sytuacji majątkowej nie można utożsamiać z sytuacją osób nie osiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód niewystarczający na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W związku z powyższym, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.