V SA/Wa 1108/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Aneta Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 października 2008 r. sprawy ze skargi T. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; Oddala skargę Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2008 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający w imieniu Zakładu), w wyniku złożenia przez T. N. - Skarżącego w niniejszej sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływanego dalej jako "Zakład") z [...] stycznia 2008 r., którą to decyzją odmówiono umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami i kosztami upomnienia. Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem datowanym na 31 października 2007r. T. N. złożył wniosek o umorzenie zaległości składkowych, z powodu braku środków finansowych. Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, że wnioskodawca gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i małoletnią córką. Skarżący oświadczył, iż wszyscy utrzymują się z dochodów uzyskiwanych przez jego żonę w wysokości 3.700 złotych brutto miesięcznie (zainteresowany po przebytej chorobie nie pracuje). Wnioskodawca oświadczył, iż miesięczne stałe wydatki w jego rodzinie wynoszą ok. 900 złotych, posiada również zobowiązania (długi) w wysokości 900 złotych (do akt załączył rachunki potwierdzające ponoszone wydatki). Oświadczył, iż jest właścicielem samochodu marki [...] z 1996 r. oraz mieszkania o pow. 39 m2. Zakład decyzją z [...] stycznia 2008 r. wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2007r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) zwanej dalej: u.s.u.s., odmówił umorzenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami i kosztami upomnienia. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w świetle obowiązujących przepisów umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić jedynie w przypadku braku możliwości dochodzenia należności, bądź w sytuacji wykazania, że ze względu na stan majątkowy i rodzinny zobowiązany nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, czego, zdaniem Zakładu, w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Zakład wyjaśnił, iż w stosunku do zaległości skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne prowadzone przez [...] Urząd Skarbowy w L., zatem brak jest możliwości stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Odnosząc się do problemów zdrowotnych wnioskodawcy organ wskazał, iż problemy te nie zostały potwierdzone aktualną dokumentacją medyczną. Przedłożona karta informacyjna ze szpitala z 13 września 2004r. potwierdza przebyty przez skarżącego w miesiącu [...] 2004r. [...] oraz związane z nim leczenie. Zainteresowany nie przedłożył natomiast orzeczenia lekarskiego stwierdzającego, grupę inwalidzką, czy też niezdolność do pracy. W związku z tym organ wywnioskował, że obecny stan zdrowia umożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia. Dodatkowo Zakład zauważył, iż trzyosobowa rodzina skarżącego utrzymuje się z dochodów jakie uzyskuje żona skarżącego z tytułu pobieranego wynagrodzenia za pracę w przeciętnej wysokości 4.898 zł miesięcznie (organ ustalił tę kwotę na podstawie własnej bazy danych za okres od 01 do 10.2007r.). Natomiast wydatki związane ze stałymi miesięcznymi opłatami zostały określone na podstawie rachunków przedłożonych przez wnioskodawcę na łączną kwotę około 835 złotych. Z uwagi na powyższe zdaniem Zakładu sytuacja finansowa rodziny skarżącego nie wskazuje, że zachodzą podstawy do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pomimo braku całkowitej nieściągalności. Pismem datowanym na 14 stycznia 2008r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniósł zarzut przedawnienia dochodzonych należności składkowych za lipiec 1999 r. Zdaniem wnioskodawcy należności uległy przedawnieniu z dniem 31 lipca 2004 roku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający w imieniu Zakładu) decyzją z [...] lutego 2008 r. utrzymał w mocy decyzję Zakładu z [...] stycznia 2008 r. W motywach decyzji organ powtórzył argumenty Zakładu dotyczące sytuacji finansowej skarżącego i możliwości dochodzenia należności. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia wyjaśnił, iż należności te nie uległy przedawnieniu bowiem zgodnie z przepisem art. 24 ust. 4 u.s.u.s. wprowadzonym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. W związku z tym organ stwierdził, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za lipiec 1999 r. nie uległy przedawnieniu na dzień 1 stycznia 2003r. tj. na dzień wejścia w życie nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i z uwagi na powyższe do tych należności należy stosować dziesięcioletni termin przedawnienia. Uznał więc, że podnoszony przez skarżącego zarzut dotyczący przedawnienia należności nie mógł zostać uwzględniony. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 marca 2008 r. na decyzję Prezesa Zakładu z 26 lutego 2008 r., T. N. ponownie podniósł zarzut przedawnienia należności składkowych. Zdaniem skarżącego należności za lipiec 1999r. uległy przedawnieniu 31 lipca 2004r., ponieważ ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw nie przewidywała przepisów przejściowych. W związku z powyższym i zasadą nie działania prawa wstecz, w stosunku do należności powstałych przed nowelizacja stosuje się pięcioletni termin przedawnienia, a nie dziesięcioletni. Na potwierdzenie powyższej tezy skarżący przytoczył tezy z orzeczeń dotyczących podobnej problematyki. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącego z 31 października 2007 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek za lipiec 1999r. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości (podkreśl. Sądu). Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącej. Organy orzekające wskazały, że wobec skarżącego prowadzona jest egzekucja na rzecz Zakładu, której bezskuteczności organ egzekucyjny dotychczas nie stwierdził. Brak jest zatem w omawianym przypadku przesłanek do stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Prawidłowo zatem zostało ustalone, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ww. rozporządzenia, gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Oceniając sprawę pod tym kątem organ odwoławczy wskazał, iż rodzina skarżącego utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych przez żonę wnioskodawcy w przeciętnej wysokości ok. 4.898 złotych, natomiast stałe wydatki wynoszą około 900 złotych. W związku z powyższym należy podkreślić, że prawidłowo organ uznał, porównując dochody z wydatkami, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą podstaw do umorzenia należności mimo braku całkowitej nieściągalności. Podkreślić również należy, iż skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających grupę inwalidzką, czy też niezdolność do pracy. Tym samym -w ocenie Sądu- ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, iż w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tej zasady, która nakazuje organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Mając zaś na uwadze treść skargi i przedstawione w niej stanowisko strony skarżącej, sprowadzające się do zakwestionowania istnienia zadłużenia wobec ZUS (przedawnienie należności), Sąd zauważa, iż złożenie wniosku przez stronę o umorzenie należności z tytułu składek winno nastąpić dopiero wówczas, gdy zgadza się ona z kwotą zadłużenia, a jedynie ze względów finansowych nie jest w stanie jej pokryć. Dlatego też, przy ocenie prawnej zaskarżonej decyzji nie mogły mieć żadnego znaczenia podniesione w skardze okoliczności związane z powstaniem (istnieniem) zadłużenia. Decyzje w sprawie ustalenia istnienia należności wydawane są w odrębnym postępowaniu i podlegają stosownej kontroli sądu powszechnego. Ma marginesie należy zauważyć, iż przedstawione w skardze stanowisko skarżącego dotyczące przedawnienia jego należności składkowy z lipca 1999 r. jest nieprawidłowe. Zgodnie bowiem z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2008r., sygn. akt II UZP 5/2008 (LEX nr 396253) dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074), znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych. Należności skarżącego za lipiec 1999 r. nie uległy przedawnieniu przed dniem 1 stycznia 2003r., w związku z tym są wymagalne. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.