V SA/Wa 1110/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia WSA Dorota Mydłowska Asesor WSA Andrzej Kania Protokolant Beata Bińkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2007 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... stycznia 2007 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i odsetek za zwłokę oddala skargę Wnioskiem z dnia 29 czerwca 2006 r. (który wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W. w dniu 30 czerwca 2006 r.) W. G. wniosła o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres od ...r. do ... r. W piśmie wskazała, że decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakładu) z ... maja 2006 r. została objęta ubezpieczeniem z tytułu wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej, a wcześniej Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wyłączył ją z ubezpieczenia za ten sam okres. Skarżąca podniosła, że nie jest w stanie uregulować składek należnych ZUS, gdyż nie posiada żadnego majątku a jedynym źródłem dochodów są przychody z gospodarstwa rolnego męża. Wskazała, iż z dniem 30 września 2004 r. zlikwidowała działalność gospodarczą a dochody jej oraz męża nie wystarczają na pokrycie podstawowych potrzeb rodziny i wyjaśniła, iż ma na utrzymaniu syna. Do wniosku dołączyła m.in. odpis skrócony aktu małżeństwa, decyzję o waloryzacji renty męża, zaświadczenie o niezaleganiu w podatkach, zaświadczenie o nr REGON, decyzję Burmistrza Gminy i Miasta R. o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, zaświadczenie Burmistrza Gminy i Miasta R. o tym, iż mąż wnioskodawczyni - A. G. posiada na terenie gminy gospodarstwo rolne, oświadczenie płatnika - przedsiębiorcy o nie korzystaniu z pomocy publicznej oraz kwestionariusz o stanie majątkowym. Decyzją Nr ..., wydaną w sprawie znak: ..., z dnia ... września 2006 r. Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od ...r. do ...r., ubezpieczenie zdrowotne za okres od ...r. do ...r. i Fundusz Pracy za okres od ...r. do ...r. oraz odsetek za zwłokę naliczonych na dzień wpływu wniosku do organu. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że brak jest przesłanek do umorzenia należności wynikających z art. 28 ust 3 a, oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.; powoływanej dalej jako "u.s.u.s."), a także § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wskazał, że wnioskodawczyni jest osobą niemającą stałego źródła dochodu, nie posiada żadnego pojazdu ani nieruchomości, na utrzymaniu razem z mężem mają syna K. - lat 19, ucznia. W niniejszej sprawie wobec zobowiązanej nie występują przesłanki całkowitej nieściągalności, gdyż uzyskuje ona wspólnie z mężem dochód w kwocie ... zł rocznie z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. W związku z prowadzeniem tegoż gospodarstwa małżeństwo G. otrzymuje dotację obszarową z funduszy europejskich w kwocie ... zł rocznie, a mąż otrzymuje także świadczenie rentowe w kwocie ... zł brutto i jest właścicielem trzech nieruchomości. Zakład wskazał, że w odniesieniu do należności składkowych toczy się administracyjne postępowanie egzekucyjne, które nie zostało dotychczas umorzone z uwagi na nieściągalność. W ocenie Zakładu strona nie wykazała również okoliczności pozwalających na umorzenie należności pomimo całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej, gdyż spłata należności z tytułu składek nie pociągnie za sobą zbyt ciężkich skutków dla osoby zobowiązanej i jej rodziny. Powołując się na uznanie administracyjne Zakład stwierdził, iż umorzenie należności składkowych, których obowiązek dochodzenia przymusowego wynosi 10 lat w obecnym stanie faktycznym byłoby przedwczesne. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W. G. podała, że miesięczne wydatki rodziny wykraczają poza te, które wymieniła w kwestionariuszu o stanie majątkowym i wynoszą ok. ... zł miesięcznie, ponadto aby otrzymać dopłaty bezpośrednie czy też wygenerować dochód z gospodarstwa rolnego należy utrzymywać ziemię w dobrej kulturze rolnej, z czym związane są koszty, które wynoszą ok. ... zł na rok. Wreszcie sytuacja zdrowotna rodziny nie jest najlepsza, po przebytej 2 lata wstecz operacji serca mąż musiał przyjmować leki, których koszt wynosił ... zł miesięcznie, obecnie ona oraz mąż leczą się w związku ze swoimi schorzeniami u różnych specjalistów. Decyzją Nr ... z dnia ...stycznia 2007 r. wydaną na podstawie przepisów art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.], dalej: kpa, w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia ... września 2006 r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że w świetle uregulowań art. 28 ust 2, 3 i 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365) umorzenie należności składkowych jako forma prowadząca do zwolnienia z obowiązku ich opłacania, może zaistnieć jedynie w ściśle określonych przypadkach, których granice wyznaczają ustawowe przesłanki całkowitej nieściągalności, bądź ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Pojęcie "całkowitej nieściągalności" określone zostało enumeratywnie, natomiast za "ważny interes zobowiązanego" należy uznać sytuację, gdy zapłacenie zadłużenia pociągnęłoby za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego. Organ stwierdził, iż przedstawiony w decyzji przez organ pierwszej instancji stan faktyczny oraz prawny nie uległ zmianie, a decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko, iż brak jest podstaw do uznania, że w przypadku zobowiązanej zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności, gdyż małżonek z którym pozostaje ona we wspólności majątkowej pobiera świadczenie rentowe w kwocie ...zł, z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego małżeństwo otrzymuje dochód w kwocie ... zł oraz otrzymuje dopłatę obszarową do tegoż gospodarstwa w kwocie ... zł rocznie. Ponadto małżonek jest współwłaścicielem majątku o wartości egzekucyjnej w postaci trzech nieruchomości, a należności składkowe są objęte administracyjnym postępowaniem egzekucyjnym. Na stronie nie ciążą zaległości podatkowe i nie udowodniła ona, iż nawet minimalne ratalne regulowanie należności z tytułu składek pozbawiłoby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Od powyższej decyzji W. G. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie i umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne wraz z odsetkami za zwłokę. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że nie jest prawdą twierdzenie Prezesa Zakładu, iż stan faktyczny przedstawiony w decyzji organu pierwszej instancji nie uległ zmianie, o czym świadczą okoliczności podane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i dotyczące sytuacji majątkowej. Wskazała, że w ujęciu rocznym jej wydatki przekraczają dochody, a przychód z gospodarstwa rolnego jest trudny do wygenerowania. Podtrzymała to co we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że sytuacja zdrowotna jej rodziny nie jest najlepsza, gdyż jej mąż A. G. około 2 lat temu przebył operację serca i przyjmuje drogie leki, odbywa kontrolne wizyty u lekarzy kardiologa i gastrologa. Odnośnie nieruchomości, których współwłaścicielem jest jej mąż wraz z synem P. skarżąca wskazała, iż stanowią one majątek odrębny, który mąż nabył przed powstaniem wspólności ustawowej małżeńskiej i prowadzenie egzekucji z tych nieruchomości będzie kosztowne i niecelowe, gdyż egzekucji będzie podlegał jedynie udział w nieruchomości wspólnej, a nie cała nieruchomość. Do skargi dołączyła zestawienie wydatków i dochodów swojej rodziny - w ujęciu rocznym. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącej z dnia 29 czerwca 2006 r. (wpływ do organu w dniu 30 czerwca 2006 r.), którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek wraz z odsetkami. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (treść tych przepisów przytoczona została w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji). Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o sus (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec Skarżącej. W chwili wydawania decyzji skarżąca uzyskiwała wspólnie z mężem dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego w kwocie ... zł rocznie, ponadto uzyskiwali dotację obszarową z funduszy europejskich w kwocie ... zł rocznie, mąż jej otrzymywał również świadczenie rentowe w kwocie ... zł. Organ wskazywał także na to, iż mąż skarżącej jest współwłaścicielem trzech nieruchomości. W stosunku do zaległości składkowych toczy się postępowanie egzekucyjne i nie zostało dotychczas umorzone ze względu na nieściągalność. W tej sytuacji nie można odmówić słuszności stanowisku organu, iż brak jest podstaw do umorzenia należności w oparciu o przesłankę całkowitej nieściągalności. Dla oceny tej przesłanki nie ma znaczenia podnoszona w skardze okoliczność, iż nieruchomości których współwłaścicielem jest mąż skarżącej z synem z pierwszego małżeństwa należą do jego majątku odrębnego, nabytego przed powstaniem wspólności małżeńskiej ze skarżącą, a ponadto prowadzenie w stosunku do nich egzekucji będzie kosztowne i niecelowe, gdyż egzekucji będzie podlegał jedynie udział, a nie cała nieruchomość. Należy bowiem podkreślić, że prowadzona obecnie egzekucja z innych składników majątku jest skuteczna, wobec czego nie ma konieczności rozważania ewentualnej celowości prowadzenia egzekucji z udziałów w nieruchomościach. Organ wydając decyzję był obowiązany ocenić stan faktyczny na dzień jej wydania, co niewadliwie uczynił. W przypadku zmiany stanu faktycznego i wystąpienia przez skarżącą z nowym wnioskiem zmieniona sytuacją będzie od nowa podlegała ocenie organu. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. W tym zakresie skarżąca nie wykazała okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności i nie udowodniła, że nawet minimalne regulowanie należności z tytułu składek pozbawiłoby stronę oraz jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając sprawę pod tym kątem organ, powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy, stwierdził, że umorzenie należności byłoby przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych. Wskazał na dochody skarżącej i jej męża ( wyżej wymienione) oraz wartość posiadanych nieruchomości i konkludując uznał, iż spłata przez skarżącą należności z tytułu składek nie pociągnie za sobą zbyt ciężkich skutków dla osoby zobowiązanej i jej rodziny. W tym miejscu można dodać, ustosunkowując się zarzutów skargi dotyczących wydatków, tzn. tego, iż miesięczne wydatki przewyższają dochody rodziny, że taka sytuacja nie jest możliwa. Z jednej bowiem strony skarżąca nie wskazuje, aby zadłużała się na te wydatki (w kwestionariuszu o stanie majątkowym wykazała jeden kredyt z 2004r.) lub posiadała oszczędności, z drugiej strony ponoszenie wydatków przewyższających osiągane dochody jest możliwe tylko w wypadku gdy deficyt ten jest pokrywany z zadłużenia, posiadanych zasobów lub nieujawnionych dochodów. Odnosząc się z kolei do zestawienia dochodów i wydatków dołączonego do skargi należy podkreślić, iż są to wartości odmienne niż wykazywane w toku postępowania administracyjnego, zarówno co do dochodów (inna, wyższa wysokość renty), jak i wydatków. Mając na względzie, co już wyżej podkreślono, że organ wydając decyzję bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny aktualny na tę chwilę trzeba wskazać stronie, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych istotnych dowodów skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Jeśli chodzi natomiast o podnoszoną w skardze sytuację zdrowotną skarżącej i jej męża, to należy mieć na uwadze, że nie każda choroba, zgodnie z cytowanymi przepisami może być podstawą umorzenia należności, a tylko taka przewlekła choroba, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Już tylko z samych twierdzeń skarżącej wynika, iż mimo, że oboje cierpią na choroby przewlekłe, to razem z mężem prowadzą gospodarstwo rolne, które stanowi jedno z źródeł ich utrzymania. Dlatego też nie budzi zastrzeżeń stanowisko organu, który nie uznał wykazywanych chorób skarżącej i jej męża za istotne, z punktu widzenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia. Słusznie również organ zasugerował, że skarżąca może regulować należności ratalnie, gdyż zgodnie z art. 29 u.s.u.s. Zakład może rozłożyć należność na raty stosownie do możliwości płatniczych zobowiązanego. Z tych wszystkich przyczyn należy przyjąć, że ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa), jak i prawa materialnego. Brak przesłanek zawartych w ustawie oraz ww. rozporządzeniu uniemożliwiał umorzenie należności. Dla ścisłości dodać należy, że wskazane wyżej przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne znajdowały odpowiednie zastosowanie także do składek na Fundusz Pracy, a także składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.). Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.