V SA/Wa 1118/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Asesor WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2008 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; - stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2007 r. nr [...]. Wnioskiem złożonym [...] marca 2007 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej: "Zakładem") B. B. zwróciła się o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, które powstały w trakcie prowadzenia działalności przez jej męża Z. B. Wniosek uzasadniła trudną sytuacją materialną oraz tym, że jej mąż przebywa na leczeniu w [...]. Decyzją z [...] sierpnia 2007 r. nr [...] - skierowaną do Z. B. - Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) w łącznej kwocie 183.978,54 zł. (należności główne + odsetki), jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; zwanej dalej: "u.s.u.s."). W uzasadnieniu decyzji Zakład wyjaśnił, że zobowiązany oraz jego żona uzyskują wynagrodzenia w łącznej wysokości netto [...] zł., natomiast wydatki wynoszą [...] zł. Na utrzymaniu mają córkę M.B. - studentkę, która nie osiąga dochodów. Stan chorobowy Z. B. wymaga długotrwałego leczenia oraz ponoszenia znacznych wydatków finansowych. Zakład wdrożył egzekucję w stosunku do wynagrodzenia Z.B., a także dokonał wpisu hipoteki przymusowej w stosunku do posiadanej nieruchomości. Zdaniem Zakładu z uwagi na fakt, że: brak jest podstaw prawnych do umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych; nie stwierdzono całkowitej nieściągalności; wymagalne należności zostały zabezpieczone poprzez wpis hipoteki przymusowej; osiąganie dochodów ze stosunku pracy; zebrany materiał dowodowy nie wykazał jednoznacznie, iż opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; umorzenie należności miałoby wpływ na przyszły wymiar świadczeń wypłacanych przez Zakład, a zatem naruszałby słuszny interes obywatela - należało odmówić umorzenia zaległych składek. Od powyższej decyzji zostały złożone wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy z [...] i [...] sierpnia 2007 r. podpisane przez B.B. Prezes Zakładu decyzją z [...] lutego 2008 r. nr [...]I - skierowaną do Z. B. (zmarłego [...] lutego 2008 r.) - wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; zwanej dalej: "k.p.a.") oraz art. 83 ust. 4 u.s.u.s., w punkcie pierwszym - uchylił decyzję Zakładu z [...] sierpnia 2007 r. w części i umorzył należności z tytułu składek na Fundusz Pracy na koncie za osobę prowadzącą działalność gospodarczą za okres 01/2000 - 09/2001 w łącznej kwocie 1.313,31 zł.; w punkcie drugim - w pozostałej części obejmującej składki za zatrudnionych pracowników, na ubezpieczenie społeczne za okres 02/2000 - 09/2001, Fundusz Pracy i FGŚP za okres 01/2000 - 10/2001 utrzymał decyzję z [...] sierpnia 2007 r. w mocy. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu powtórzył informacje o sytuacji materialnej Z. B. i jego rodziny, tak jak w decyzji Zakładu i uznał, iż w przypadku Z. B. zachodzą przesłanki o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w szczególności choroba, która uniemożliwia zobowiązanemu uzyskiwanie dochodów z prowadzonej działalności. W związku z tym, że składki za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w większości zostały umorzone wyrokiem Sądu Okręgowego w O. sygn. akt [...] z [...] maja 2005 r. umorzył składki na Fundusz Pracy za okres 01/2000 - 10/2001 w ogólnej kwocie 1.313,31 zł. Jednocześnie organ odmówił umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracowniczy i FGŚP za okres 01/2000 - 10/2001 w ogólnej kwocie 81.837,76 zł., gdyż należności te dotyczą składek za zatrudnionych pracowników. Na powyższą decyzją skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z [...] kwietnia 2008 r. złożyła B. B., wnosząc o jej zmianę i umorzenie należności składkowych. Podniosła, iż z uwagi na śmierć jej męża Z. B. jej sytuacja finansowa bardzo się pogorszyła. Dochody jakie uzyskuje z pracy wynoszą 1800 zł. netto, z których musi spłacać zaciągnięte raty kredytów na spłatę zaległości składkowych, utrzymać mieszkanie i studia stacjonarne córki. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując argumenty faktyczne i prawne zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, iż wniosek o umorzenie z [...] marca 2007 r. został wniesiony przez małżonkę dłużnika B. B. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną postępowania jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo każdy kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Zgodnie z art. 29 ustawy Ordynacja podatkowa w zw. z art. 31 u.s.u.s. stanowi, iż odpowiedzialność za długi podatkowe obejmuje majątek odrębny płatnika oraz majątek wspólny płatnika i jego małżonka. Zatem ewentualne udzielenie ulgi odnosi skutek zarówno co do płatnika jak i jego małżonka. Wobec powyższego należy uznać, iż małżonkowi płatnika przysługuje charakter strony w postępowaniu administracyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowo-administracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Należy także wskazać na treść art. 135 p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Decyzje wydawane w postępowaniu administracyjnym podlegają rygorom określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego. Nieważność decyzji może mieć miejsce wyłącznie w przypadkach ściśle określonych w przepisach, w art. 156 § 1 pkt 1 - 6 k.p.a. oraz na mocy art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a., jeżeli zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. W niniejszej sprawie zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu z [...] lutego 2008 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Zakładu z [...] sierpnia 2007 r. dotknięte są wadami kwalifikowanymi ujętymi w art. 156 § 1 pkt 2 i 4 k.p.a. Po pierwsze - należy zauważyć, iż postępowanie w sprawie umorzenia zaległych składek było prowadzone na wniosek z [...] marca 2007 r. złożony przez B. B., która - jak to zasadnie wyjaśnił organ w odpowiedzi na skargę - ma przymiot strony postępowania. Przy czym wskazać należy, że z akt administracyjnych sprawy nie wynika aby B. B. działała jako pełnomocnik Z.B. (brak jest w aktach upoważnienia B. B. do działania w imieniu małżonka), jak również aby Z. B. złożył własny wniosek o umorzenie zaległych należności składkowych. Wobec powyższego postępowanie w sprawie umorzenia powinno być prowadzone wyłącznie na wniosek B.B. i stosunku do niej jako jedynej strony postępowania. Tymczasem pisma organu w trakcie postępowania, jak i w rezultacie decyzja Zakładu z [...] sierpnia 2007 r., jak też decyzja Prezesa Zakładu z [...] lutego 2008 r. zostały skierowane do Z. B., który - jak zaznaczono wyżej - wniosku o umorzenie składek nie złożył. W takiej sytuacji należało uznać, iż powyższe decyzje zostały skierowane do osoby nie będącej stroną w sprawie, a więc wypełniają przesłankę o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. tj. - organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie. Po drugie - w sprawie została ustalona błędna wysokość przedmiotu sprawy tj. kwota zaległych należności składkowych. Decyzja Zakładu z [...] sierpnia 2007 r. określała łączną wysokość zaległych składek na 183.978,54 zł. W trakcie postępowania odwoławczego ustalono, iż właściwa łączna wysokość zaległych należności składowych to 83.151,07 zł., ponieważ część zaległych składek (za osobę prowadzącą działalność gospodarczą) została wcześniej umorzona wyrokiem Sądu Okręgowego w O. sygn. akt [...] z [...] maja 2005 r. Zaznaczyć przy tym należy, iż zakres rozstrzygnięcia decyzją odwoławczą wyznaczony jest zakresem rozstrzygnięcia sprawy decyzją organu I instancji. Tymczasem organ II instancji w rozstrzygnięciu decyzji z [...] lutego 2008 r. nie odniósł się do umorzonych przez Sąd Okręgowy w O. należności składowych i rozstrzygnął jedynie co do części wskazanych w decyzji I instancji należności składowych tj. uchylił i umorzył składki na Fundusz Pracy za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (1.313,31 zł.) i utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy w części obejmującej składki za zatrudnionych pracowników, na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i FGŚP (81.837,76 zł.). Za niewystarczające należy uznać jedynie wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji, że składki za osobę prowadzącą działalność gospodarczą zostały umorzone wyrokiem sądu. W takiej sytuacji bowiem organ II instancji miał obowiązek - zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. - w tej części decyzję uchylić i umorzyć postępowanie w tej części jako bezprzedmiotowe, czego w sprawie nie uczynił. Brak w tym zakresie rozstrzygnięcia należało traktować, jako rażące naruszenie prawa o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Po trzecie - pomijając to, iż zaskarżona decyzja z [...] lutego 2008 r. została skierowana do niewłaściwej osoby w sprawie tj. Z. B. (co wyjaśniono wyżej), wskazać również należy, iż została ona skierowana do osoby zmarłej. Przypomnieć należy, że charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z jej śmiercią. W stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć i prowadzić postępowania, a w konsekwencji wydać decyzję. Tak więc wydanie decyzji w stosunku do osoby zmarłej jest także obarczone wadą nieważności, albowiem została skierowana do osoby, nie będącej stroną w sprawie (skoro zmarła) - art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Reasumując Sąd z wyżej wymienionych przyczyn miał obowiązek stwierdzić nieważność decyzji z [...] lutego 2008 r. jaki i z [...] sierpnia 2007 r. Zwalnia to równocześnie Sąd z obowiązku merytorycznego rozpoznania zaskarżonej decyzji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien rozpoznać wniosek z [...] marca 2007 r. B. B. o umorzenie zaległych należności składkowych, wskazując w decyzji ich właściwą wysokość. Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności, w świetle art. 152 p.p.s.a., było zbędne, albowiem zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu