V SA/Wa 1126/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska- Urbaniak, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska- Szary (spr.), Asesor Sądowy WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Beata Zborowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2007 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych uchyla zaskarżoną decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. Nr [...], odmówił W. P. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie [...] zł oraz odsetek w kwocie [...] zł, ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł oraz odsetek w kwocie [...] zł, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...] zł oraz odsetek w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że generalną zasadą przy umarzaniu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności jest ich całkowita nieściągalność. W decyzji powołano regulacje art. 28 ust. 2, ust 3 pkt 5 i ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zmianami) zwaną dalej: "u.s.u.s." i stwierdzono, iż w niniejszej sprawie nie ma podstaw do umorzenia składek. Podkreślono również, że egzekucja prowadzona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego jest skuteczna, a załączone do wniosku dokumenty, nie przedstawiają w sposób dostateczny ważnego interesu strony. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. Nr [...] po rozpatrzeniu na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 kpa wniosku W. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2005. Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2006r. sygn. akt III SA/Wa 2938/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po kolejnym rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Prezes ZUS wyjaśnił, iż nie zaistniały przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek. Nie została bowiem stwierdzona ich nieściągalność - nie zostały wykorzystane wszystkie środki egzekucyjne, a nadto nie udokumentowano w sposób dostateczny trudnej sytuacji materialnej. Organ stwierdził, że wnioskodawca posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia rentowego w wysokości 567 zł miesięcznie. Przedstawione orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie pozbawia wnioskodawcy możliwości uzyskiwania dodatkowego dochodu umożliwiającego opłacanie należności, gdyż ma wskazania do pracy w warunkach chronionych. Współmałżonka również osiąga dochód z tytułu umowy o pracę na '/2 etatu. Wspólnie z małżonką prowadzi gospodarstwo domowe oraz wspólnie ponosi wydatki związane z utrzymaniem. W. P. pismem z dnia 27 stycznia 2007 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2006 r. Skarżący wniósł o umorzenie całkowite zadłużenia wraz z odsetkami. Wskazał, że jego stan zdrowia ulega ciągłemu pogorszeniu, jest przewlekle chory, pobiera rentę chorobową. Powołał się na dowody uzasadniające wniosek o umorzenie należności przedłożone do akt. Ponownie nakreślił swoją bardzo trudną sytuację majątkowa i rodzinną i zarzucił błędną ocenę materiału dowodowego sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Skarga rozpoznawana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola decyzji w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym i wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy oraz, czy jej uzasadnienie odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 Kpa. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.), należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. (ust.2). Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926, z późn. zm.), 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ust. 3) W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. Przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.). W świetle powyżej przytoczonego przepisu, nie ulega wątpliwości, że organ przed wydaniem decyzji jest zobowiązany do przeanalizowania wszystkich przesłanek w nim zawartych. Nie można, oczywiście - podczas tej analizy -pominąć podnoszonych przez stronę argumentów. Ponadto organ prowadząc postępowanie powinien zbadać, czy nie zachodzą przesłanki określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, póz. 1365). Przesłanki te nie zostały zbadane, ani nawet powołane przez organy orzekające. Z twierdzeń skarżącego zawartych w aktach sprawy i przedłożonych przez niego dokumentów jednoznacznie wynika, iż szczególną wagę przykłada on do swojej trudnej sytuacji finansowej wynikającej z faktu, że jest osobą przewlekle chorą, po operacji kręgosłupa, ze stwierdzonym stopniem niepełnosprawności. Na poparcie swoich twierdzeń przedłożył szereg dowodów, m. inn. karty informacyjne leczenia szpitalnego, zaświadczenia i orzeczenia lekarskie, wyniki badań, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności . Organ nie odniósł się do tych kwestii i dowodów, przytoczył jedynie ogólnikowo dowody i okoliczności wskazywane przez wnioskodawcę i stwierdził, ze nie daje to podstawy do uznania, że sytuacja skarżącego jest szczególnie trudna. Takie działania organu skutkują wnioskiem, iż nie rozważono w sposób wyczerpujący przesłanek, których zaistnienie może prowadzić do umorzenia należności objętych treścią art. 28 powołanej ustawy, a w szczególności przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt.3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, tzn. (...) przewlekłej choroby zobowiązanego, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległości. Fakultatywny charakter art. 28 przedmiotowej ustawy nie usprawiedliwia braku ustosunkowania się przez organ administracji do zarzutów i twierdzeń podnoszonych przez stronę postępowania. Podkreślić należy, że dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy, przy zachowaniu reguł przepisów postępowania administracyjnego, daje prawo do podjęcia decyzji, z uwagi na jej fakultatywny charakter - nawet odmownej - w sytuacji zaistnienia przesłanek dających prawo do umorzenia należności. Pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, iż ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego organ jest zobowiązany do bezwzględnego przestrzegania przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Z mocy art. 7 (zasada prawdy materialnej) tej ustawy organ zobowiązany był do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest także zobligowany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 Kpa oraz do uzasadnienia według wymogów określonych w art. 107 § 3 Kpa. Natomiast art. 10 Kpa nakłada na organ administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył powyżej określone reguły procesowe i to w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Odmawiając umorzenia wnioskowanych należności Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie poparł swojego rozstrzygnięcia wyczerpującymi ustaleniami, nie poddał szczegółowej analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak również nie ustosunkował się do całokształtu argumentacji skarżącego. Z tych wszystkich względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja naruszała przepisy art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Ocena zebranych w sprawie dowodów powinna odbyć się stosownie do dyspozycji art. 80 k.p.a. Uzasadnienie decyzji winno natomiast dać jasny obraz motywów rozstrzygnięcia, zwłaszcza w zakresie tego, jak Prezes Zakładu ocenia sprawę. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł jak w sentencji.