V SA/Wa 113/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA - Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. Z. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2010 r. Nr [...] w przedmiocie: ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt p o s t a n a w i a: - odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy W. Z. (dalej: "skarżący" lub "strona"), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Roczne wydatki na prowadzone wspólnie z synem gospodarstwo rolne wynoszą około [...] złotych. Roczny dochód często nie pokrywa wydatków. W gospodarstwie domowym skarżącego pozostaje siedem osób, w tym troje dzieci. Skarżący posiada dom o powierzchni [...] m.kw., nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha, samochód osobowy [...]. Jego syn jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha. Do miesięcznych dochodów skarżący zaliczył rentę żony w kwocie [...] zł oraz przychody z prowadzonego przez skarżącego oraz jego syna gospodarstwa rolnego w łącznej wysokości [...] zł. Skarżący wyjaśnił ponadto, że nakłady na prowadzone gospodarstwo rolne (własne oraz syna) wynoszą średnio około [...] zł miesięcznie, a koszty leczenia skarżącego i jego żony to wydatek miesięczny w wysokości [...] zł miesięcznie. W piśmie przewodnim do wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wyjaśnił, że hoduje [...] oraz zajmuje się uprawą roślin, a na prowadzone gospodarstwo otrzymuje dopłaty unijne w wysokości [...] zł roczne, a jego syn w wysokości [...] zł, na dowód czego załączył kserokopie decyzji. Skarżący płaci podatek rolny w kwocie [...] zł, a jego syn w kwocie [...] zł. Skarżący opisał też koszty utrzymania gospodarstwa rolnego. Wskazał, że miesięczny wydatek na zakup paszy dla zwierząt wynosi około [...] zł, na środki ochrony roślin skarżący wydaje około [...] zł miesięcznie, inne wydatki to: materiały siewne ([...]) – [...] zł rocznie, zboże [...] zł rocznie, ziemniaki [...] zł rocznie, nawóz: [...] zł rocznie, środki ochrony roślin około [...] zł rocznie. Ponadto do kosztów utrzymania gospodarstwa skarżący zaliczył koszty utrzymania i konserwacji maszyn rolniczych – [...] zł rocznie oraz koszty remontów i konserwacji budynków – [...] zł rocznie. Do kosztów bieżącego utrzymania skarżący zaliczył: zakup węgla – [...] zł, opłaty za gaz – [...] zł miesięcznie, energia – [...] zł miesięcznie, woda [...] zł na sześć tygodni. Skarżący wyjaśnił też, że jego syn zawarł umowę kredytu inwestycyjnego na zakup maszyny rolniczej, a raty z tego tytułu wynoszą [...] zł i [...] zł rocznie. Skarżący wydał [...] zł na budowę garażu do przechowywania maszyn rolniczych. Inwestycja nie została zakończona. Ponosi też koszt ubezpieczenia OC rolników ([...] zł) oraz ubezpieczenie budynków ([...] zł). Do wniosku skarżący załączył kopie dokumentów potwierdzających realizowane wydatki. Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożone wyjaśnienia okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego skarżącego, wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów. Odpowiadając na wezwanie skarżący przedstawił faktury przychodowe za okres od grudnia 2009 r. do lutego 2011 r. i wyjaśnił, że prowadzi działalność ogólnorolną, z której przychody nie są ewidencjonowane przez organy, które mogłyby wystawić zaświadczenie o uzyskiwanych dochodach. Przedstawił również wyciągi z własnego rachunku bankowego oraz rachunku bankowego jego syna i wyjaśnił, że współposiadaczami rachunków są żona i synowa. Do wyjaśnień załączył również zaświadczenie Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy L. dotyczące sytuacji rodzinnej skarżącego, oświadczenie lekarzy weterynarii dotyczące kosztów usług weterynaryjnych i zakupu zwierzęcych środków leczniczych, oświadczenie H. K. w sprawie wartości cieląt, fakturę za zakup cieląt oraz [...] "paszportów", faktury VAT i paragony fiskalne na zakup paliwa i oleju napędowego, oświadczenie P. w sprawie zakupu środków ochrony roślin, oświadczenie P. w sprawie zakupu środków produkcji, faktury VAT na zakup środków ochrony roślin, nawozów, pasz i koncentratów, oświadczenie właściciela sklepu z częściami zamiennymi o zakupie części rolniczych, oświadczenie w sprawie zakupu opału. Skarżący przestawił również faktury VAT za dostawę wody, usługi telekomunikacyjne, energię elektryczną, informację KRUS o wysokości składki na ubezpieczenie społeczne rolników, zaświadczenie lekarskie skarżącego i jego żony oraz paragon zakupu leków oraz aktualny harmonogram spłat kredytu. Postanowieniem z dnia 30 marca 2011 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy albowiem analiza podanych przez niego okoliczności dokonana w związku z przepisami ustawy uzasadnia stwierdzenie, że nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku. Pismem z dnia 15 kwietnia 2011 r. W. Z., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu rozpoznającego wniosek. Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie skarżący będzie obowiązany ponieść w postępowaniu (na obecnym etapie – wpis sądowy od skargi 1.131zł), jak i jego możliwości finansowych. W odniesieniu do drugiego z przedstawionych aspektów rozpatrywania wniosku, istotnym w ocenie Sądu jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy. Rozpatrując w tym świetle wniosek skarżącego, Sąd doszedł do przekonania, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem W. Z. nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, synem, synową oraz trójką wnuków. Źródłem utrzymania rodziny jest prowadzone wspólnie gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni [...] ha. Skarżący oświadczył, że miesięczny przychód z prowadzonego wspólnie z synem gospodarstwa wynosi [...] zł, a więc roczny przychód wynosi [...] zł. Zarówno skarżący jak i jego syn otrzymują dopłaty w kwocie [...] zł. Ponadto żona skarżącego otrzymuje rentę w wysokości [...] zł. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego średnie miesięczne koszty prowadzonego gospodarstwa wynoszą [...] zł, co daje roczny wydatek w wysokości [...] zł, a roczny dochód często nie pokrywa wydatków. Skarżący nadesłał do Sądu zarówno faktury przychodowe jak i kosztowe. Zwrócił również uwagę, że prowadzi działalność ogólnorolną, z której przychody nie są ewidencjonowane, dlatego nie może przedstawić zaświadczenia o dochodach. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy mieć na uwadze, że w stosunkach wiejskich rozpowszechniona jest praktyka obrotu towarowego bez potwierdzenia dokonywanych transakcji dokumentami sprzedaży i kupna, co może mieć również związek z brakiem konieczności ewidencjonowania obrotu przez rolników. Powyższa okoliczność nie może przesądzać o braku podstaw do przyznania prawa pomocy, z powodu nieudokumentowania ponoszonych wydatków i uzyskiwanych dochodów, ale całościowa ocena akt sprawy wskazuje, że sytuacja majątkowa skarżącego i jego rodziny nie jest na tyle zła, aby zwolnić skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Przede wszystkim analiza przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych wskazuje, że zarówno skarżący jak i jego syn dysponują środkami pieniężnymi w kwocie przekraczającej wysokość wpisu. Wyciąg z rachunku bankowego na dzień 12 marca 2011 r. wykazuje środki pieniężne w kwocie [...] zł. Skarżący nie przestawił wyciągu za luty 2011 r., nie wykonując w tym zakresie wezwania do przedstawienia dokumentów. Na rachunku bankowym jego syna w dniu 28 lutego 2011 roku znajdowały się środki pieniężne w kwocie [...] zł. Skarżący dysponuje więc środkami pieniężnymi w kwocie znacznie przekraczającej wysokość wpisu od skargi. Zauważyć również należy, że w dniu 8 marca 2011 r. skarżący posiadał na rachunku [...] zł. W dniu 9 marca 2011 r. wypłacił z konta [...] zł , w tym [...] zł wypłacił gotówką. Następnie w dniu 12 marca 2011 r. wypłacił gotówką [...] zł. Mając na uwadze, że w dniu 8 marca 2011 r. skarżący odebrał wezwanie do nadesłania dodatkowych dokumentów, w tym wyciągów z rachunków bankowych, w ocenie Sądu wypłata z konta [...] zł była związana z otrzymaniem tego wezwania i została zrealizowana w celu wykazania przesłanek uzasadniających zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych, a więc wykazania, że nie dysponuje środkami pieniężnymi na zapłatę kosztów sądowych. Ponadto, skarżący nie wykazał wszystkich rachunków bankowych i nie przedstawił wyciągów z rachunku bankowego, na który otrzymuje dopłaty. Powyższe dotyczy również jego syna. Zauważyć bowiem należy, że wskazane w decyzjach w sprawie dopłat rachunki bankowe mają inne numery, niż rachunki bankowe nadesłane do Sądu. Podkreślić należy, że na etapie wniesienia sprzeciwu skarżący również nie przedstawił wyciągów z rachunku bankowego, na który otrzymuje dopłaty. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu nie jest zasadne przyznanie skarżącemu prawa pomocy, ponieważ skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący posiada stałe źródła dochodów (dochody z dużego gospodarstwa rolnego oraz renta żony) oraz posiada na koncie bankowym środki pieniężne w wysokości [...] zł, co umożliwia zapłatę wpisu w kwocie [...] zł. Również jego syn wykazuje dodatnie saldo bankowe w wysokości znacznie przekraczającej wysokość wpisu. Zauważyć też należy, że zapłata wpisu umożliwi rozpoznanie złożonej skargi przez Sąd, a pozytywne rozstrzygnięcie sprawy dla skarżącego spowoduje orzeczenie na jego rzecz zwrot poniesionego kosztu. W tym miejscu podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie wydatków sądowych nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu, czego nie sposób powiedzieć o skarżącym. Dodać wypada, iż wielokrotnie już podniesiono w orzecznictwie, że strona, dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegająca się o taką pomoc osoba winna więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.