V SA/Wa 1140/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary (spr.), Protokolant - Sylwia Wojtkowska-Just, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi I.B. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy oraz udzielenia ochrony uzupełniającej; 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata E.R. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych), tytułem 22 % podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy). W dniu ... czerwca 2007 r., obywatelka Federacji ... narodowości ... – I. B. – zwróciła się do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z wnioskiem o nadanie statusu uchodźcy. Wskazując na okoliczności uzasadniające wniosek, cudzoziemka podniosła, iż w kraju pochodzenia była poddana przemocy psychicznej. Wyjaśniła, iż została zgwałcona przez żołnierzy ... Decyzją z dnia ... listopada 2008 r., nr ... Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców odmówił I. B. nadania statusu uchodźcy i jednocześnie udzielił wnioskodawczyni ochrony uzupełniającej. W uzasadnieniu decyzji, organ powołał treść art. 13 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2003 r. nr 128, poz. 1176 z późn. zm.). Zgodnie z treścią wymienionego artykułu cudzoziemcowi nadaje się status uchodźcy, jeżeli na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej nie może lub nie chce korzystać z ochrony tego kraju. W ocenie organu cudzoziemka nie spełnia przesłanek warunkujących udzielenie statusu uchodźcy, gdyż podłożem prześladowania – które może polegać na użyciu przemocy seksualnej – winna być rasa, religia, narodowość, przynależność do określonej grupy społecznej lub poglądy polityczne prześladowanego. Zgromadzone w sprawie materiały wskazują natomiast, iż przemoc jakiej została poddana skarżąca nie wynika z prześladowania, o którym mowa w ww. ustawie, stanowi natomiast przestępstwo kryminalne. Wszelkie zaś obawy cudzoziemki przed powrotem do kraju, związane są z obyczajowością środowiska m. Jednocześnie, Szef Urzędu mając na uwadze standardy bezpieczeństwa panujące w kraju pochodzenia wnioskodawczyni, stanął na stanowisku, iż cudzoziemka jest narażona na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy poprzez poniżające traktowanie, którego dopuszczają się władze Federacji ... oraz inne podmioty, w stosunku do osób zamieszkujących w Republice ... Wobec powyższego, na podstawie art. 15 powołanej ustawy, organ orzekł o udzieleniu I. B. ochrony uzupełniającej. W odwołaniu od decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, I. B. wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji w części dotyczącej odmowy nadania statusu uchodźcy. Decyzją z dnia ... maja 2009 r., nr ... Rada do Spraw Uchodźców, utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał na treść art. 13 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Odnosząc treść ww. przepisu do argumentacji powołanej w złożonym przez zainteresowaną wniosku organ podniósł, że zarówno gwałt, jak i inne akty przemocy mogłyby być powodem do nadania statusu uchodźcy, gdyby były popełniane w związku z jednym z kryteriów Konwencji Genewskiej, a więc z rasą, religią, narodowością, przynależnością do określonej grupy społecznej lub poglądami politycznymi. Wobec powyższego trzeba mieć na względzie okoliczności, w jakich do aktu przemocy doszło, jak i pobudki sprawców. Następnie organ przytoczył treść złożonych przez cudzoziemkę wyjaśnień. Wynika z nich, iż wnioskodawczyni obawia się powrotu do kraju pochodzenia z uwagi na obowiązujące w C. zasady i normy społeczne. Fakt, iż wnioskodawczyni została zgwałcona wiąże się ze stygmatyzacją i wyklucza ją ze środowiska. Przede wszystkim jednak oznacza poważne niebezpieczeństwo dla cudzoziemki i dla jej bliskich. Gdyby bowiem brat cudzoziemki dowiedział się o popełnionym na niej przestępstwie, musiałby – zgodnie z m. tradycją – albo szukać sprawców albo zabić wnioskodawczynię. Dalej, w oparciu o treść oświadczeń złożonych przez I. B., zauważono, iż cudzoziemka nie była członkiem żadnej partii ani organizacji o charakterze politycznym, nie prowadziła żadnej działalności publicznej, nie występowała przeciwko oficjalnym władzom, nie prowadziła agitacji, która mogłaby narazić ją na szykany ze strony sił bezpieczeństwa Federacji ... Ponadto nie była aresztowana, sądzona ani skazana wyrokiem sądu, nie była poszukiwana przez władze, bez większych problemów otrzymała paszport zagraniczny i bez przeszkód podróżowała po terytorium ... co potwierdza, że nie była ona obiektem zainteresowania władz Federacji ...j ani też osobą, stanowiącą zagrożenie dla interesów tego państwa. W świetle powyższego organ ocenił, iż wnioskodawczyni nie była osobą bezpośrednio zagrożoną prześladowaniem z przyczyn, jakie określa Konwencja Genewska dotycząca statusu uchodźców. Przemoc jakiej została poddana wnioskodawczyni ma natomiast związek z panującą w ... sytuacją (łamanie prawa i rozpowszechnione zjawisko przestępczości kryminalnej), będącą wynikiem trwających w przeszłości działań wojennych w tym regionie, mających swoje uwarunkowania społeczne, ekonomiczne, kulturowe, religijne i etniczne. Organ podkreślił, że choć skutki tego stanu rzeczy odczuwają szersze grupy mieszkańców regionu (we wniosku statusowym cudzoziemka wskazała, że "u nas tak traktują młode kobiety"), to w świetle definicji uchodźcy do uzyskania statusu uchodźcy uprawnione są jedynie te osoby, które indywidualnie wykażą, że są (lub mogą być w przyszłości) obiektem skierowanych przeciwko nim prześladowań z uwagi na wymienione w Konwencji Genewskiej przesłanki. Jednocześnie organ II instancji, mając na uwadze skutki konfliktu w ..., stwierdził, iż w zaskarżonej decyzji prawidłowo udzielono cudzoziemce ochrony uzupełniającej. W skardze na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia ... maja 2009 r., nr ... I. B. wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji. Zaskarżonym decyzjom zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 13 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP poprzez odmowę nadania jej statusu uchodźcy na terytorium RP. Wskazała ponadto na istotne naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. przekroczenie zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), naruszenie zasady oficjalności postępowania dowodowego (art. 77 k.p.a.), naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.) i przyjęcie, że przedstawione fakty nie uzasadniają obawy przed prześladowaniem oraz naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w związku z brakiem wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione i dowodów, na których się oparł. Rozwijając zarzuty skargi cudzoziemka wskazała, m.in. na trudną sytuację młodych kobiet w ..., w szczególności zaś tych, które są ofiarami przestępstw na tle seksualnym. Wyjaśniła, iż w wielu przypadkach ofiary nie zgłaszają dokonanego na nich przestępstwa obawiając się społecznej stygmatyzacji i nie widząc szans pomocy ze strony władz. Wobec powyższego, podniosła, iż oceny wymaga możliwość uzyskania rzeczywistej, a nie jedynie iluzorycznej ochrony państwa przez ofiary gwałtu. Cudzoziemka zaznaczyła także, iż w okolicznościach rozpatrywanej sprawy należało rozważyć nie tyle, czy ryzyko prześladowania skarżącej wiąże się z przesłanką konwencyjną, ale czy odmowa udzielenia ochrony przez państwo, bądź jego niezdolność do zapewnienia ochrony, wiąże się z przyczynami prześladowań wskazanymi w Konwencji. W odpowiedzi na skargę Rada do Spraw Uchodźców, wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymała swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej obejmującą orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej legalności, to znaczy zgodności z przepisami postępowania administracyjnego oraz z przepisami prawa materialnego, Sąd nie stwierdził, aby wydana została ona z naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. - o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. nr 128, poz. 1176 z późn. zm.) cudzoziemcowi nadaje się status uchodźcy, jeżeli na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej nie może lub nie chce korzystać z ochrony tego kraju. Te same przesłanki wymienia Konwencja Genewska - dotycząca statusu uchodźców, sporządzona w Genewie 28 lipca 1951 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 119, poz. 515 i 516). W świetle powyższego uchodźcą jest osoba, która spełnia ww. kryteria, a ocena, czy obawa cudzoziemca przed prześladowaniami jest uzasadniona, musi być dokonana w odniesieniu do indywidualnego przypadku osoby wnioskującej. Ponadto obawy skarżącego dotyczące prześladowań muszą być obiektywnie uzasadnione, a niepoddane tylko subiektywnej ocenie osoby starającej się o status uchodźcy. W ocenie Sądu organy orzekające prawidłowo ustaliły, iż zarówno w złożonym wniosku o nadanie statusu uchodźcy jak i podczas przeprowadzonego przesłuchania, strony skarżąca nie przytoczyła żadnych okoliczności, które mogłyby świadczyć o prześladowaniu lub uzasadniałyby obawę przed prześladowaniem z powodu rasy, religii, przynależności do określonej grupy społecznej lub przekonań politycznych. W zaskarżonej decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji zasadnie przyjęto, iż w przypadku skarżącej nie występuje przesłanka uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu okoliczności wskazanych w Konwencji. Analiza złożonych przez skarżącą oświadczeń wskazuje, iż cudzoziemka nie była członkiem żadnej partii ani organizacji o charakterze politycznym, nie prowadziła żadnej działalności publicznej, nie występowała przeciwko oficjalnym władzom, nie prowadziła agitacji, która mogłaby narazić ją na szykany ze strony sił bezpieczeństwa Federacji ... Ponadto nie była aresztowana, sądzona ani skazana wyrokiem sądu, nie była poszukiwana przez władze, bez większych problemów otrzymała paszport zagraniczny i bez przeszkód podróżowała po terytorium R. co potwierdza, że nie była ona obiektem zainteresowania władz Federacji ... ani też osobą, stanowiącą zagrożenie dla interesów tego państwa. W świetle powyższego organ prawidłowo ocenił, iż wnioskodawczyni nie była osobą bezpośrednio zagrożoną prześladowaniem z przyczyn, jakie określa Konwencja Genewska dotycząca statusu uchodźców, zaś przemoc jakiej została poddana wnioskodawczyni ma związek z panującą w ... sytuacją, którą szczególnie dotkliwie odczuwa ludność cywilna, i która jest wynikiem trwających w przeszłości działań wojennych w tym regionie. Jak wynika z wyjaśnień skarżącej zawartych w protokole przesłuchania strony z ... sierpnia 2008 r., ucieczka z kraju pochodzenia była spowodowana przede wszystkim obawą przed konsekwencjami gwałtu, jakie grożą jej ze strony społeczności m. Cudzoziemka wskazała, że bała się zgłosić fakt gwałtu jakimkolwiek organom, bo gdyby jej brat dowiedział się o dokonanym na niej przestępstwie – zgodnie z tradycją ... – winien bądź odnaleźć sprawców, bądź zabić cudzoziemkę. Słusznie zatem orzekające w sprawie organy oceniły, iż swoich obaw, co do powrotu do kraju pochodzenia cudzoziemka nie wiązała z działaniem żołnierzy rosyjskich, ale bała się wykluczenia ze środowiska i zemsty brata. Ponadto skarżąca wskazała, iż podczas pobytu w Ośrodku w D.: "...". W skardze zaś zaznaczyła, że "w listopadzie 2007 roku, R. K. wezwał wszystkie kobiety mieszkające w Republice do noszenia nakrycia głowy w miejscach publicznych. Pomimo, że nie jest to wymóg regulowany prawem, kobietom często odmawia się wstępu do wielu miejsc, jeżeli nie noszą nakrycia głowy. W listopadzie 2008 roku doszło do serii morderstw młodych kobiet w ... Prawdopodobnym motywem tych zabójstw było nieprzestrzeganie przez ofiary tradycji ...." Powyższe okoliczności stanowią w ocenie skarżącej przesłankę do udzielenia jej statusu uchodźcy z uwagi na przynależność do określonej grupy społecznej (... kobiet). W ocenie Sądu wnioskodawczyni nie posiada cech przynależności do grupy społecznej w rozumieniu Dyrektywy Rady Unii Europejskiej nr 2004/83/WE z 29 kwietnia 2004 r. ani w rozumieniu podręcznika - Zasady i tryb ustalania statusu uchodźcy - wydanego przez Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do Spraw Uchodźców (Genewa, styczeń 1992 r.). Zgodnie z przedstawioną w podręczniku definicją, "Określona grupa społeczna" obejmuje zwykle osoby o podobnym pochodzeniu, zwyczajach lub statusie społecznym. Obawa przed prześladowaniem z tego tytułu często łączy się z obawą przed prześladowaniem z innych powodów, np. rasy, religii lub narodowości. Przynależność do takiej określonej grupy społecznej może leżeć u źródeł prześladowania ze względu na brak ufności w lojalność grupy wobec rządu lub z tego powodu, że poglądy polityczne, przeszłość lub działalność ekonomiczna jej członków, a nawet jej samo istnienie, traktowane są jako przeszkoda w polityce rządu". Z kolei w myśl powołanej Dyrektywy, grupa jest identyfikowana jako szczególna grupa społeczna, jeśli w szczególności członkowie takiej grupy mają wspólne cechy wrodzone lub wspólne pochodzenie, których nie można zmienić, albo mają wspólne cechy lub wierzenia tak ważne dla tożsamości lub świadomości, że nie można zmuszać danej osoby do odstąpienia od nich i posiada odrębną tożsamość w odpowiednim państwie, to znaczy jest postrzegana jako odrębna od otaczającego społeczeństwa (analogicznie pojęcie "grupy społecznej" definiuje art. 14 ust. 1 pkt 5 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej). W oparciu o treść cytowanych definicji nie można stwierdzić, iż fakt bycia kobietą – ofiarą przemocy na tle seksualnym – wyczerpuje przesłanki przynależności do określonej grupy społecznej. Przyjęcie innej interpretacji musiałoby prowadzić do wniosku, że każda zgwałcona kobieta narodowości ..., lub nieprzestrzegająca zasad islamu jest uchodźcą w rozumieniu Konwencji. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału organ słusznie przyjął, iż powodem gwałtu nie była rasa, religia, narodowość, przynależnością do określonej grupy społecznej, czy poglądy polityczne skarżącej, a sytuacja panująca w kraju pochodzenia cudzoziemki. Zaznaczyć jednakże należy, iż wymienione powyżej okoliczności były podstawą do udzielenia skarżącej ochrony uzupełniającej, na podstawie art. 15 pkt 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, zgodnie z którym nie wydala się cudzoziemca, gdy powrót do kraju pochodzenia może narazić cudzoziemca na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez m.in. tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie. Wobec powyższego skarżąca nie jest narażona na niebezpieczeństwo ze strony brata, czy społeczności ..., wiążące się z dokonanym na niej gwałcie, czy nieprzestrzeganiem zasad islamu, może bowiem pozostać w Polsce, gdzie jak wskazała czuje się dobrze i jest spokojna. Fakt odmowy nadania statusu uchodźcy nie przesądza o konieczności powrotu do ..., gdzie skarżąca mogłaby być narażona na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy. Mając na uwadze ustalony na podstawie zgromadzonych materiałów stan faktyczny sprawy, w ocenie Sądu, orzekające organy prawidłowo odmówiły skarżącej nadania statusu uchodźcy i udzieliły ochrony uzupełniającej. Nie można zatem przyjąć, iż – jak to wskazuje cudzoziemka – naruszony zostały art. 13 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP. Za niezasadny należy uznać również zarzut naruszenia art. 7, art. art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż postępowanie organów orzekających było prawidłowe i przeprowadzone zostało z uwzględnieniem zasady indywidualnej oceny zagrożeń wnioskodawczyni o nadanie statusu uchodźcy. Organy orzekające wnikliwie zbadały wszystkie okoliczności sprawy, co znalazło wyraz w obszernym uzasadnieniu faktycznym i prawnym ich decyzji. W świetle powyższych rozważań należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Wobec powyższego nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji