V SA/Wa 1142/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Michał Sowiński po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym rozpoznanego na skutek wniesienia sprzeciwu w sprawie ze skargi K. C. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie przekazania sprawy zgodnie z właściwością; postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. K. C. wnosząc skargę na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] stycznia 2008 r. wystąpił z wnioskiem (uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF z 28 maja 2008 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną, utrzymuje się z dochodów gospodarstwa rolnego w łącznej wysokości 480 złotych. Oświadczył, iż jest współwłaścicielem wraz z córką domu o powierzchni [...], właścicielem mieszkania o powierzchni [...], nieruchomości rolnej o powierzchni [...] i Zakładu Mleczarskiego "[...]". Wskazał, że nie posiada żadnych kosztowności, obligacji, akcji, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. W związku z tym, iż dane zawarte we wniosku okazały się niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych Skarżącego, zarządzeniem z 2 czerwca 2008r. referendarz sądowy wezwał Wnioskodawcę do uzupełnienia przedmiotowego wniosku przez udzielenie odpowiedzi na postawione pytania i nadesłanie stosownych dokumentów, w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zakreślonym terminie Skarżący nadesłał dodatkowe oświadczenie, w którym podał, iż jedynym źródłem utrzymania Skarżącego i jego żony jest dochód z gospodarstwa rolnego w łącznej wysokości 440 złotych miesięcznie. Stwierdził, iż otrzymał od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dopłaty do gruntów za 2007 rok w łącznej wysokości 4748,11 złotych. Wyjaśnił, iż miesięczne wydatki kształtują się następująco: wyżywienie 300 złotych, ubranie i środki higieniczne 50 złotych, podatek 35 złotych, lekarstwa i leczenie 40 złotych, opał 15 złotych. Oświadczył, iż nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych, lokat, majątku ruchomego znacznej wartości oraz, że nie uzyskuje żadnej pomocy materialnej od innych członków rodziny i organizacji społecznych. Do pisma załączył trzy wyciągi z posiadanych rachunków bankowych z saldami na 30 czerwca 2008r. w wysokości odpowiednio: 0 złotych, 10.487,80 złotych i 48,33 złote, zaświadczenie z Urzędu Gminy z 1 lipca 2008r., kopie dwóch decyzji przyznających dopłaty bezpośrednie do gruntów za 2007r., kopie wydruku z księgi przychodów i rozchodów Zakładu Mleczarskiego "[...]" za ostatnie 3 miesiące. W wyniku rozpoznania wniosku referendarz sądowy postanowieniem z 9 lipca 2008r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano m.in., iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Skarżący nie wykazał, że ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. Dalej wyjaśniono, iż zasadnicze znaczenie dla podjętego rozstrzygnięcia miał fakt posiadania przez Skarżącego na rachunku bankowym kwoty ponad 10.000 złotych, którą należy potraktować jako oszczędności. Wysokość tej kwoty nie daje podstaw do przyjęcia twierdzenia, iż Wnioskodawca jest osobą dla której poniesienie wydatku w postaci wpisu sądowego nie jest możliwe bez uszczerbku dla koniecznych kosztów utrzymania siebie. Nie zgadzając się z podjętym rozstrzygnięciem Skarżący pismem z 7 sierpnia 2008r. (data nadania) złożył sprzeciw, oświadczając, iż nie jest w stanie pokryć żądanych przez Sąd kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, albowiem jedynym dochodem jest dochód z gospodarstwa rolnego w łącznej kwocie 480, 00 PLN. Podniósł m.in., iż posiadana na rachunku bankowym kwota ponad 10.000 złotych nie stanowi oszczędności, lecz pokrycie wydatków na nakłady w rolnictwie z roku poprzedniego. Do pisma Skarżący załączył kserokopie faktur VAT i rachunków na łączną kwotę 5.989,14 złotych. Rozpoznając wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. W przedmiotowej sprawie Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W myśl art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu Sądu rozpoznającego wniosek. Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie Skarżący będzie obowiązany ponieść w postępowaniu, jak i jego możliwości finansowych. W przedmiotowej sprawie wpis od skargi stanowi, zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) kwotę 100 złotych. Rozpatrując w tym świetle wniosek Skarżącego oraz biorąc pod uwagę twierdzenia zawarte we wniesionym sprzeciwie, Sąd doszedł do przekonania, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem Skarżący nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. Zdaniem Sądu, za przyjęciem takiego stanowiska przemawia analiza podanych przez Skarżącego okoliczności przy jednoczesnym uwzględnieniu wysokości ciążących na nim kosztów postępowania sądowego. W ocenie Sądu Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, a zatem winien w nich partycypować. Zasadniczy wpływ na zajęcie takiego stanowiska wywarła okoliczność posiadania przez Skarżącego środków na rachunku bankowym w wys. ponad 10.000 złotych. Sąd nie kwestionuje tego, iż zgromadzone środki Skarżący przeznacza na nakłady w rolnictwie. Tym niemniej z faktury nr [...] z 28.06.2008r. wynika, iż dotyczy ona opłaty za usługi doradcze w wys. 671,00 złotych. Zważywszy na to, podkreślenia wymaga, iż – jak wielokrotnie już podnoszono w orzecznictwie - dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym strona winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegający się o taką pomoc winien więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie Wnioskodawca ma możliwość - przy umiejętnym dysponowaniu posiadanymi środkami pieniężnymi - przeznaczenia ich części na wpis sądowy od skargi, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, czego – na podstawie zebranego materiału dowodowego - nie sposób powiedzieć o Wnioskodawcy. W tym stanie rzeczy - na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. - orzeczono jak w sentencji postanowienia.