V SA/Wa 115/18

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa w S. W. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia ... listopada 2017 r. nr ... w przedmiocie określenie kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. G. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa w S. W., dalej "Skarżąca" lub "Spółka" wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka oświadczyła, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje przychodów, nie zatrudnia pracowników, nie ma wolnych środków finansowych. Wyjaśniła, że na podstawie zawartej 25 października 2016 r. ugody sądowej reguluje należności z tytułu zawartej umowy pożyczki. Spółka wykazała wymagalne zobowiązania krótkoterminowe z tytułu dostaw i usług w kwocie 1.517.184,57 zł, z tytułu podatków, ubezpieczeń społecznych, zdrowotnych oraz innych należności publicznoprawnych w wysokości 291.741,81 zł, z tytułu kredytów i pożyczek w wysokości 4.320.389,45 zł oraz inne zobowiązania w kwocie 217.842,10 zł. Wykazała także zobowiązania długoterminowe w wysokości 2.056.143,13 zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach Skarżąca podała, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 4.171.666,6 zł, za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w kwocie 628.523,05 zł oraz posiada środki trwałe o wartości 10.919.761,30 zł. Na rachunku bankowym wykazała 115,78 zł. Do wniosku Strona załączyła sprawozdanie finansowe za rok 2016, bilans i rachunek zysków i strat zgodnie ze stanem na koniec listopada 2017 r., uchwały dotyczące zatwierdzenia rocznego sprawozdania finansowego za rok 2016 oraz pokrycia straty za rok 2016, wyciąg z rachunku bankowego, deklaracje VAT-7 za 2017, wniosek o zwrot podatku VAT (VAT-ZZ), rachunek zysków i strat zgodnie ze stanem na koniec 2017 r. Wyjaśniła, że jedynym środkiem trwałym Spółki jest inwestycja w toku "B. 1,6 Mw z produkcją B.N. w D. w Gminie Ż. na D. Ś.". Wartość księgowa inwestycji wraz z gruntem i zaliczkami wynosi 11.128.437,40 zł, wartość szacunkowa tej inwestycji na podstawie operatu szacunkowego wynosi 17.015.000 zł. Spółka oświadczyła, że pełne sprawozdanie finansowe za 2017 r, zostanie sporządzone do 31 marca 2018 r., w dniu 31 grudnia 2017 r. w jej kasie znajdowała się kwota 4. 650,50 zł. Postępowanie komornicze prowadzone wobec jej dłużnika okazało się bezskuteczne. Skarżąca poinformowała również, że Prezes Zarządu nie pobiera wynagrodzenia z tytułu sprawowanej funkcji. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji jaką jest prawo pomocy w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. W postanowieniu z 24 października 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1186/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał, że przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy osobie prawnej są bardziej rygorystyczne, aniżeli przesłanki oceniane wobec osób fizycznych. Osoby prawne są bowiem jednostkami organizacyjnymi, które są wyposażone w określony majątek, prowadzą zazwyczaj działalność gospodarczą i osiągają zyski. Dlatego poza wykazaniem przesłanki materialnej (braku środków) muszą zaistnieć dodatkowe jeszcze warunki przemawiające za zasadnością uwzględnienia wniosku. Osoba prawna nie może po prostu powoływać się na to, że w danym momencie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego, lecz powinna także wykazać, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, aby je zdobyć na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Opisaną zasadę należy zastosować również wobec Skarżącej. Dlatego uzasadnieniem dla zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak wolnych środków finansowych – a taki argument Strona podniosła we wniosku. Dodatkowo podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidywać konieczność uczestniczenia w postępowaniach sądowych i zabezpieczać na ten cel środki, stosownie do możliwości. Przerzucenie ciężaru (ryzyka) prowadzenia działalności na Skarb Państwa winno należeć do rzadkości, kiedy w inny sposób nie można zagwarantować stronie dostępu do sądu. Planowanie wydatków przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez uwzględnienia konieczności posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Nie można więc uznać jako argument uzasadniający zwolnienie od kosztów sądowych okoliczności, że Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje przychodów, nie prowadzi sprzedaży. W orzecznictwie wskazuje się, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. Z definicji działalności gospodarczej – zawartej w art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t. j. Dz. U z 2016 r. poz. 1829 ze zm.) – wynika, iż działalnością gospodarczą jest działalność zarobkowa. Oznacza to, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wnosi o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14). W dacie wydawania niniejszego postanowienia Skarżąca nie zawiesiła prowadzonej działalności i nie znajduje się w stanie upadłości. We wprowadzeniu do sprawozdania finansowego za 2016 r. stwierdzono, że sprawozdanie zostało sporządzone przy założeniu prowadzenia działalności gospodarczej w kolejnych latach. Zamiarem komplementariusza Spółki jest kontynuowanie w 2017 r. budowy bioelektrowni. Wskazano również, że z uwagi na problemy z pozyskiwaniem finansowania istnieje niepewność możliwości dalszego kontynuowania działalności jednostki. Jednocześnie stwierdzono, że Spółka podpisała ugodę z Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska co do warunków długoterminowej spłaty pożyczki, obecnie prowadzi rozmowy z innymi instytucjami i bankami w celu pozyskania finansowania umożliwiającego dalszą realizację inwestycji, a bieżące informacje i zapewnienia są optymistyczne. Strona przedstawiła również bilans według stanu na koniec listopada 2017 r. Wykazała w nim środki trwałe – grunty – wartość 1.302.895 zł oraz środki trwałe w budowie (inwestycja w toku) – wartość 9.016.995,63 zł. W piśmie z 15 lutego 2018 r. Skarżąca wskazała, że wartość księgowa inwestycji wraz z gruntem i zaliczkami wynosi 11.128.437,40 zł, a wartość szacunkowa tej inwestycji na podstawie operatu szacunkowego - 17.015.000 zł. We wskazanym piśmie z 15 lutego 2018 r. oświadczyła, że stan środków pieniężnych w kasie na dzień 31 grudnia 2017 r. wynosił 4.650,50 zł. W bilansie według stanu na koniec listopada 2017 r. Spółka wykazała również majątek obrotowy (3.138.174,08 zł), w tym należności krótkoterminowe od jednostek powiązanych w wysokości 2.138.806,16 zł oraz od pozostałych jednostek w kwocie 519.770,72 zł. Z bilansu wynika również, że Spółka posiada aktywa finansowe w formie udzielonych pożyczek (458.480,91 zł). Za niewystarczające wykonanie wezwania do przedstawienia dodatkowych informacji oraz dokumentów należy uznać złożenie enigmatycznego oświadczenia, że postępowanie komornicze prowadzone wobec dłużnika Spółki było bezskuteczne. Skarżąca nie przedstawiła bliższych informacji na temat prowadzonego postępowania egzekucyjnego, nie wskazała tytułu do jego prowadzenia oraz czynności podjętych w jego toku. Według rachunku zysków i strat z 31 grudnia 2017 r. wynika, że w 2017 r. Skarżąca uzyskała przychody operacyjne (inne) w kwocie 165.274,17 zł oraz przychody finansowe (inne) w wysokości 68.978,27 zł. Strona poniosła koszty działalności operacyjnej w wysokości 87.404,51 zł, w tym z tytułu usług obcych w kwocie 79.349,97 zł oraz inne koszty operacyjne (165.274,17 zł). Z przedłożonych do akt niniejszej sprawy deklaracji VAT-7 składanych w 2017 r. wynika, że Skarżąca w poszczególnych miesiącach wykazywała zakupy (np. w styczniu 2017 r. – 13.653 zł, w lutym – 13.930 zł, w marcu – 162.112 zł), a więc posiadała środki na ich dokonywanie. W deklaracji VAT-7 złożonej za marzec 2017 r. wykazała również w poz. 19 – dostawa towarów oraz świadczenie usług na terytorium kraju - kwotę 127.433 zł. Wskazać także należy, że 25 października 2016 r. Spółka podpisała ugodę z Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska, jako wierzycielem, co do warunków długoterminowej spłaty pożyczki. W ugodzie Spółka zobowiązała się do spłaty zadłużenia w okresie od 15 listopada 2016 r. do 15 grudnia 2020 r., a w tym od 15 marca 2016 r. do 15 września 2020 r. w kwartalnych ratach wnoszących 173.430 zł. W świetle rygorystycznych zapisów ugody uznać należy - wobec braku odmiennych informacji - że Skarżąca systematycznie spłaca zadłużenie. Na podstawie danych wynikających z nadesłanych dokumentów oraz informacji przedstawionych w sprawozdaniu finansowym stwierdzić należy, że Spółka zakłada kontynuowanie działalności. Nie może więc równocześnie twierdzić, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które - jako podmiot gospodarczy – powinna uwzględniać w strukturze swoich kosztów działalności. Mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy – na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w p.p.s.a – orzeczono, jak w sentencji postanowienia.