V SA/Wa 1155/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Protokolant - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi J. P. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2008r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy; stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającej go decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2008 r., nr [...] znak [...]. Przedmiotem skargi z 29 marca 2008 r. (data nadania pocztowego) wniesionej przez J. P. jest postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lutego 2008 r. nr [...] stwierdzające niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek należnych za okres [...], w łącznej kwocie [...] zł ujętych w decyzji nr [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. z uwagi na uchybienie terminu na jego wniesienie. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z dnia 24 kwietnia 2005 r. J. P. wniósł do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że pozostaje w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala na spłatę zaległości z tytułu należności składkowych. Decyzją z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] (nr sprawy [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887, ze zm.) po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres [...]r. w łącznej kwocie [...] zł, należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] r. w łącznej kwocie [...] zł, należności z tytułu składek na Fundusz Pracy w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych powołał się na przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, z którego wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Organ w uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodziły przesłanki "całkowitej nieściągalności" zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie wskazano ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania składek na ubezpieczenie. Pismem z dnia [...] maja 2005 r. J. P. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą J. P. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS podkreślił, że w przedmiotowej sprawie nie znaleziono okoliczności uzasadniających uchylenie zaskarżonej decyzji w całości lub w części, ze względu na brak podstaw do umorzenia należności. Zdaniem organu w niniejszej sprawie nie zachodziła przesłanka "całkowitej nieściągalności" należności składkowych, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Na powyższą decyzję J.P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której podniósł, że pozostaje trudnej sytuacji finansowej, która uniemożliwia mu spłatę zaległości z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenie. Wyrokiem z 9 grudnia 2005 r. wydanym w sprawie sygn. akt III SA/Wa 2101/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd stwierdził, iż decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, co stanowi przesłankę stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a . Decyzją z [...] grudnia 2006 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 4 z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2005 r. Następnie Prezes ZUS decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] działając na podstawie art. 154 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 83 a ustawy dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych uchylił decyzję nr [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. utrzymującą w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] maja 2005 . Na powyższą decyzję J.P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Postanowieniem z 26 czerwca 2007 r. wydanym w sprawie sygn. akt V SA/Wa 1185/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę z uwagi na niewyczerpanie przez skarżącego środków zaskarżenia. W uzasadnieniu ww. postanowienia Sąd zauważył, że zaskarżona decyzja zawiera błędne pouczenie o środkach odwoławczych, wobec czego organ w przypadku wniesienia spóźnionego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy obowiązany będzie go rozpatrzyć bez potrzeby wnoszenia wniosku o przywrócenie terminu, gdyż skarga została nadana z zachowaniem terminu wskazanym w wadliwym pouczeniu organu. Pismem z dnia 30 lipca 2007 r. (data nadania pocztowego) skarżący powołując się na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2007 r. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ rentowy wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy potraktował jako nowy wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zawiadomieniem z dnia 28 sierpnia 2007 r. zostało wszczęte postępowanie, które zakończyło się wydaniem w dniu [...] stycznia 2008 r. decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Z powyższą decyzją nie zgodził się J. P., składajac wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpoznając powyższy wniosek organ w dniu [...] lutego 2008 r. wydał, na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, postanowienie o stwierdzeniu niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek należnych za okres [...], w łącznej kwocie [...] zł, ujętych w decyzji nr [...] z dnia [...] stycznia 2008 r., z uwagi na uchybienie terminu do jego wniesienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 marca 2008 r. (data nadania pocztowego) J. P. wniósł o uchylenie postanowienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2008 r. stwierdzającego niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z uwagi na uchybienie terminu do jego wniesienia. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz. U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 ww. ustawy). Zgodnie natomiast z postanowieniami art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie zaś do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżone postanowienie w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, doszedł do przekonania o konieczności uwzględnienia skargi, z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu niezależnie od jej treści, poprzez stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającej go decyzji w związku z wydaniem obu ww. aktów z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy wyrokiem z dnia 9 grudnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] czerwca 2005 r. utrzymującej w mocy decyzję z [...] maja 2005 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczenia społeczne. Organ zobowiązany był zatem do ponownego załatwienia sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącego z dnia [...] maja 2005 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenia społeczne. W wyniku rozpatrzenia wniosku decyzją z [...] grudnia 2006 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję z [...] maja 2005 r. Następnie Prezes ZUS decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] r. w trybie art. 154 § 1 i § 2 k.p.a. uchylił decyzję z dnia [...] grudnia 2006 r. Na powyższą decyzję J. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, która postanowieniem z [...] czerwca 2007 r. została odrzucona z uwagi na niewyczerpanie przez skarżącego środków zaskarżenia. W związku z powyższym pismem z dnia [...] lipca 2007 r. skarżący zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) powoływanej dalej jako: "k.p.a.", chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Dotyczy to również postępowania odwoławczego od tych decyzji, prowadzonego przez Prezesa Zakładu. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnoszonego od decyzji Zakładu do Prezesa Zakładu, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. W rezultacie stwierdzić należy, że do decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozumianych jak wyżej, ma zastosowanie art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten różni się od odwołania tym, że nie ma on konstrukcji względnie dewolutywnej, gdyż do jego istoty należy przede wszystkim to, że jest rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 in fine k.p.a. W rozpatrywanej sprawie skarżący w dniu [...] lipca 2007 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Prezesa ZUS z [...] stycznia 2007 r. Wprawdzie ww. wniosek był spóźniony, jednak biorąc pod uwagę fakt, iż decyzja z [...] stycznia 2007 r. zawiera błędne pouczenie o przysługujących środkach odwoławczych organ miał obowiązek rozpatrzyć go bez potrzeby wnoszenia przez skarżącego wniosku o przywrócenie terminu. W tym zakresie organ był związany postanowieniem Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2007 r. sygn. akt VSA/Wa 1185/07. Zatem na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wydając decyzję organ winien uczynić to zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 138 § 1 k.p.a. w związku z treścią art. 127 § 2 i 3 k.p.a. W niniejszej sprawie organ wniosek skarżącego z [...] lipca 2007 r. (data nadania pocztowego) o ponowne rozpatrzenie sprawy potraktował jako nowy wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W związku z powyższym decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 u.s.u.s. odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu składek. Następnie na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wydał zaskarżone postanowienie z dnia [...] lutego 2008 r. stwierdzające niedopuszczalność ww. wniosku z uwagi na uchybienie terminu na jego wniesienie. Zdaniem Sądu uznanie pisma z [...] lipca 2007 r. (data nadania pocztowego) przez organ jako wniosek wszczynający nowe postępowanie było nieprawidłowe bowiem organ winien wydać decyzję w trybie odwoławczym przy zastosowaniu rozstrzygnięć, które zostały przewidziane w art. 138 k.p.a. Zaskarżone postanowienie i poprzedzająca go decyzja z dnia [...] stycznia 2008 r. stanowi zatem jaskrawe zaprzeczenie mających w sprawie zastosowanie przepisów odwoławczych tj. art. 127 i art. 138 § k.p.a. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 134 § 1, art. 135 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia i poprzedzającej go decyzji z [...] stycznia 2008 r. .