V SA/Wa 1159/08

Referendarz sądowy Tomasz Zawiślak Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2008 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy oraz umorzenia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych; postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, o którego wyznaczenie zwrócić się do Okręgowej Rady Adwokackiej w W.; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wyrokiem z dnia 12 września 2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę D. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2008r. W dniu 17 listopada 2008 r. D. O. złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku, jako fakty z których wynika, iż wniosek jest zasadny wskazała, iż wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z mężem oraz trójką małoletnich dzieci. Oświadczyła, iż utrzymują się z dochodów z działalności gospodarczej w wysokości około 1000 złotych oraz zasiłku rodzinnego w wysokości 320 złotych. Stwierdziła, że miesięczny obrót osiągany z działalności gospodarczej wynosi 8000 złotych, natomiast koszty wynoszą ok. 3000 złotych. Mąż wnioskodawczyni nie pracuje, pomaga jej w prowadzeniu działalności gospodarczej oraz opiece nad dziećmi. Wskazała, że nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych, oszczędności, przedmiotów wartościowych. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni zarządzeniem z 9 grudnia 2008 r. wezwano skarżącą do złożenia dodatkowych informacji poprzez udzielenie odpowiedzi na konkretne pytania, w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 22 grudnia 2008 r. (data nadania) skarżąca nadesłała dodatkowe oświadczenie, w którym podała, iż jedynym źródłem dochodu pięcioosobowej rodziny jest prowadzona przez nią działalność gospodarcza w zakresie handlu artykułami spożywczymi. Potwierdziła, iż przychód miesięczny z działalności gospodarczej wynosi 8000 złotych, natomiast koszty stałe wynoszą łącznie 2085,65 złotych (czynsz, energia elektryczna, gaz), koszty zmienne to: zakup towaru: 4000 – 6000 złotych, paliwo 300-500 złotych, podatek 3% obrotu oraz składki na ZUS. Średnia marża na artykuły wynosi 33 %. Wskazała, iż rozbieżności pomiędzy przychodami, a kosztami wskazanymi w formularzu PPF wynikały z tego, że skarżąca do kosztów nie doliczyła kosztów zakupu towaru. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że jej mąż nie pracuje i pomaga jej w prowadzeniu działalności gospodarczej, ponadto poszukuje pracy, na dowód czego załączyła ogłoszenie prasowe z 15 grudnia 2008r. Zainteresowana wyjaśniła, iż mieszka w lokatorskim mieszkaniu wraz z rodzicami, którzy są głównymi najemcami i którzy prowadzą oddzielne gospodarstwo domowe. Koszty utrzymania mieszkania (ok. 700 złotych) skarżąca ponosi w połowie. Oświadczyła, że koszty utrzymania rodziny wynoszą ok. 1250 złotych miesięcznie. Jednak skarżąca nie potrafi ich udokumentować, gdyż zakupów dokonuje na targowiskach. Wyjaśniła, iż zarówno ona jak i członkowie jej rodziny nie posiadają żadnych przedmiotów wartościowych, oszczędności, rachunków bankowych ani lokat. Sporadycznie uzyskuje pomoc od rodziny w postaci prezentów i od znajomych w postaci używanych ubrań. Ponadto otrzymuje zasiłek rodzinny. Wyjaśniła także, że posiada dług u rodziny w wysokości 20.000 złotych. Do pisma skarżąca załączyła, m.in. dokumenty potwierdzające ponoszone wydatki za mieszkanie i lokal użytkowy, zaświadczenia o wysokości dochodu podatnika, decyzję z 10 września 2008r. przyznającą zasiłek rodzinny. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej ustawy p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zważyć należy, iż zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. e ustawy p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Przedmiotem skargi D. O. jest decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i umarzająca postępowanie dotyczące należności składkowych w części finansowanej przez ubezpieczonych, zatem skarżąca jest z mocy ustawy zwolniona z obowiązku uiszczania kosztów sądowych, co oznacza że koszty te obciążają budżet państwa, a jej wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy. Zauważyć należy, iż skarżąca nie była wzywana do uiszczenia wpisu od skargi. W związku z tym, że ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera normy, która pozwalałaby umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sytuacji zwolnienia z mocy ustawy z obowiązku ich ponoszenia, postanowiono odmówić przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie pomocy prawnej z urzędu zauważyć należy, iż zgodnie z art. 262 ustawy p.p.s.a. przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 §3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 §3 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Zasadność wniosku skarżącej rozpatrzono zatem w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie będzie ona zobowiązana ponieść w postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Biorąc pod uwagę znajdujące się w aktach sprawy oświadczenie o stanie majątkowym i porównując je z obciążeniem wynikającym z zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika należało uznać, iż w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia skarżącej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Oceniając wniosek skarżącej wzięto pod uwagę jej sytuację rodziną, majątkową oraz dochody. Łączny dochód (wraz z zasiłkiem rodzinnym) uzyskiwany przez skarżącą wynosi obecnie ok. 1320 zł i pozwala wyłącznie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych jej rodziny. Ponadto przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wzięto pod uwagę oświadczenie, iż skarżąca nie posiada oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wobec tego należy uznać, iż skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.