V SA/Wa 116/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Tomasz Zawiślak po rozpoznaniu w dniu 18 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 sierpnia 2018 r. o sygn. akt V SA/Wa 116/18 o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia ... listopada 2017 r. nr ... w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 116/18. M. K. (dalej "Skarżący") wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych, natomiast posiada samochód osobowy z 2006 r. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, iż osiąga miesięczny dochód w wysokości 1.540 zł z tytułu umowy o pracę. W uzasadnieniu podniósł, iż zarobione pieniądze przeznacza na pokrycie bieżących kosztów utrzymania oraz spłatę licznych zobowiązań kredytowych. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego, zarządzeniem z 7 czerwca 2018 r. wezwano go do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie odpowiedzi na zadane pytania oraz poprzez nadesłanie wskazanych dokumentów. Pismo sporządzone w wykonaniu powyższego zarządzenia zostało doręczone Skarżącemu 29 czerwca 2018 r. (potwierdzenie na k 79 akt sądowych), mimo tego w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie nie zostało złożone. Postanowieniem z 21 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniesiono, iż wezwanie do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów nie zostało przez Skarżącego wykonane ani w zakreślonym terminie, ani w okresie do dnia wydania postanowienia. W związku z tym uznać należało, iż Skarżący nie wykazał, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wystąpiła w odniesieniu do jego osoby. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych, z jakimi winien się liczyć Skarżący w postępowaniu sądowym, z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Pismem z 14 września 2018 r. Skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, wnosząc o jego uchylenie oraz uwzględnienie złożonych wniosków o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: "p.p.s.a.") od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Sąd stwierdza, iż w rozpoznawanej sprawie sprzeciw jest niezasadny, a zaskarżone nim postanowienie starszego referendarza sądowego jest prawidłowe. Przesłanką udzielenia stronie wsparcia wskazaną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jest brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, przy czym wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W interesie strony leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Rozstrzygnięcie będzie zależało zatem od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zasadnie zatem referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy, mając na uwadze to, iż nie wykazał on, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wystąpiła w odniesieniu do jego osoby. W tym stanie rzeczy nastąpił bowiem brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi Skarżący winien się liczyć w postępowaniu sądowym, z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Słusznie zwrócono uwagę na to, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r. o sygn. akt II FZ 414/05; postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Wobec tego, na podstawie art. 260 § 1 i 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.