V SA/Wa 1160/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Tomasz Zawiślak po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 marca 2021 r. nr 550000/71/118082/2021/RDZ-B7/2 w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek postanawia odrzucić skargę. [...] (dalej: "skarżący" lub "strona") wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS" lub "organ") z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od 1 grudnia 2020 r. do 28 lutego 2021 r. Po rozpatrzeniu wniosku decyzją z 29 marca 2021 r. nr 550000/71/118082/ 2021/RDZ-B7/2 organ odmówił zwolnienia skarżącego z opłacania należności z tytułu składek za wskazany okres. Decyzja ta została doręczona 9 kwietnia 2021 r. Pismem z 29 kwietnia 2021 r. (nadanym 30 kwietnia 2021 r.) pełnomocnik skarżącego wystąpił do ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W wyniku rozpoznania wniosku decyzją z 16 czerwca 2021 r. nr 550000/71/ 194909-12,01,02/2021/RDZ-B7/2-ODW ZUS stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pismem z 6 lipca strona złożyła skargę wskazując numeru obu ww. decyzji ZUS. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego zauważył, że w sytuacji, której uchybiono terminowi do złożenia przedmiotowego wniosku, a tak wynika niewątpliwie z przesłanej decyzji, w jego ocenie, zasadnym jest potraktowanie pisma z 29 kwietnia br. jako skargi do WSA ponieważ temu terminowi rzeczone pismo uchybiło, a z treści wniosku wprost wynika z czym oraz z jakiego powodu nie zgadza się strona. W jego ocenie powyższe jest tym bardziej uzasadnione, że zgodnie z pouczeniem "zamiast" wniosku o ponowne rozpatrzenie strona może wnieść skargę czyli wniesienie wniosku wyłącza, co najmniej czasowo wniesienie skargi. Skoro wniesienie skutecznego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z racji upływu terminu nie było możliwe, a możliwym było z uwagi na to że termin nie upłynął wniesienie skargi to uzasadnionym jest potraktowanie wniosku jako skargi. Po pierwsze w dacie złożenia wniosku stronie nie przysługiwało prawo do jego złożenia z uwagi na upływa terminu. Po drugie zgodnie z zasadą "falsa demonstratio non nocet" nie ma znaczenia tytuł pisma tym bardziej, iż spełnia ono wszystkie warunki przedmiotowo istotne właściwe dla skargi. Pismo z 6 lipca 2021 r. Sąd zarejestrował pod sygn. akt V SA/Wa 4041/21 jako skargę na decyzję ZUS z 16 czerwca 2021 r. nr 550000/71/ 194909-12,01,02/2021/RDZ-B7/2-ODW ZUS w przedmiocie uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pismem z 16 maja 2022 r. pełnomocnik strony podtrzymał skargę i dodatkowo oświadczył, że zaskarża w całości decyzję ZUS z 29 marca 2021 r. o odmowie zwolnienia skarżącego z opłacania należności z tytułu składek za okres od 1 grudnia 2020 r. do 28 lutego 2021 r. Zarządzeniem z 25 maja 2022 r. sąd rozdzielił skargi i uczynił przedmiotem zaskarżenia zarówno decyzję ZUS z 16 czerwca 2021 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesieni wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (sygn. akt V SA/Wa 4041/21) jak i decyzję z 29 marca 2021 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, którą zarejestrowano pod sygn. V SA/Wa 1160/22. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna. Stosownie do treści art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Środkiem zaskarżenia przysługującym od decyzji ZUS (wydanej jako decyzja I instancji) jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jednakże przepis art. 52 § 3 p.p.s.a (w brzmieniu obowiązującym od 1 czerwca 2017 r.) pozwala na wniesienie na taką decyzję skargi do sądu administracyjnego z pominięciem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stanowi bowiem, że "jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa". Nowelizując art. 52 § 3 p.p.s.a. ustawodawca wprowadził możliwość wyboru przez stronę sposobu zaskarżenia aktu wydanego w I instancji przez organ nie mający nad sobą organu wyższego stopnia. Można to więc zrobić albo poprzez złożenie do organu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy albo poprzez wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Treść tego przepisu nie pozostawia też wątpliwości, że chociaż do strony należy decyzja, jaką drogę zaskarżenia wybrać, to jednak skorzystanie z jednego trybu zaskarżenia danego aktu wyklucza możliwość skorzystania z drugiego trybu. Niedopuszczalna jest więc sytuacja, że to samo rozstrzygnięcie strona skarży zarówno w drodze postępowania przed organem administracji, jak i w drodze postępowania przed sądem administracyjnym. Strona musi bowiem dokonać wyboru między dwiema wykluczającymi się możliwościami. W postępowaniu administracyjnym poprzedzającym wniesienie skargi, po doręczeniu decyzji z 19 marca 2021 r. skarżący złożył do ZUS pismo z 29 kwietnia 2021 r., które mogło być potraktowane i procedowane dalej przez organ jedynie jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wbrew bowiem twierdzeniom pełnomocnika strony nie złożył on skargi, tylko wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, o czym świadczy właśnie treść ww. pisma. Po pierwsze pełnomocnik skarżącego wprost wskazał, że jego intencją jest złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (patrz nagłówek pisma). Po drugie jako podmiot do którego kieruje swój środek zaskarżenia wskazał ZUS, a nie sąd. Po trzecie w omawianym piśmie pełnomocnik nie wspomniał o skardze do sądu administracyjnego, nie zawiera ono żadnych sformułowań mogących sugerować, że intencją pełnomocnika jest w rzeczywistości złożenie skargi do sądu administracyjnego. Po czwarte pismo z 29 kwietnia 2021 r. sporządził adwokat, a więc podmiot profesjonalnie przygotowany do świadczenia usług prawnych. Tym samym prawidłowo ZUS zakwalifikował pismo strony jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a nie jako skargę. Powyższemu w żaden sposób nie sprzeciwia się tzw. wariantowość środków zaskarżenia (wniosek albo skarga), gdyż ustawodawca wnioskowi o ponowne rozpatrzenie sprawy (a zatem trybowi administracyjnemu) dał pierwszeństwo, nad postępowaniem sądowoadministracyjnym (a zatem trybem sądowym), o czym wprost stanowi art. 54a p.p.s.a.. W myśl tego przepisu w przypadku wielości stron postępowania, z których jedna złożyła skargę, a druga wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, to pierwszeństwo ma tryb administracyjny. Tylko w takim przypadku organ rozpoznaje skargę jak wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, o czym niezwłocznie zawiadamia stronę wnoszącą skargę. Jeżeli zaś po przekazaniu sądowi skargi jednej ze stron, inna strona tego zwróciła się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy organ niezwłocznie zawiadamia o tym sąd. Sąd niezwłocznie przekazuje skargę wraz z aktami sprawy temu organowi, a organ rozpoznaje skargę jak wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Koresponduje to ściśle z zasadą dwuinstancyjności postępowania, tak administracyjnego jaki i sądowoadministracyjnego. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić, należy, nie jest dopuszczalne wszczęcie i prowadzenie postępowania sądowoadministracyjnego mającego za przedmiot decyzję ZUS z 29 marca 2021 r. nr 550000/71/118082/ 2021/RDZ-B7/2 o odmowie zwolnienia skarżącego z opłacania należności z tytułu składek za okres od 1 grudnia 2020 r. do 28 lutego 2021 r. Skoro skarżący skorzystał ze środka zaskarżenia, jakim jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, to nie mógł następnie wnieść skargi do sądu administracyjnego na ten sam akt. Bez znaczenia pozostaje przy tym fakt stwierdzenia przez ZUS uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie prowadzi bowiem do spełnienia przesłanki wyczerpania środków zaskarżenia sytuacja, gdy złożony środek zaskarżenia okazał się nieskuteczny, tj. z przyczyn formalnych nie doszło do ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy. Taką sytuacją jest uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy jak miało to miejsce w sprawie niniejszej. Wymaga także zaznaczenia, że treść pouczenia zawartego w zaskarżonej decyzji potwierdza, iż organ prawidłowo poinstruował stronę o przysługujących jej alternatywnie środkach zaskarżenia. Organ wprost wskazał, że "Zamiast wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy można od razu wnieść skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie". Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Sąd odrzuci skargę jeżeli z przyczyn inne niż określone w pkt 1-5a jej wniesienie jest niedopuszczalne. Niedopuszczalność wniesienia skargi ma miejsce m.in. wówczas, gdy ustawodawca uczynił z niej jeden z wzajemnie wykluczających się środków zaskarżenia, a strona ze środka alternatywnego już skorzystała. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 52 § 3 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji