V SA/Wa 1163/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska ( spr. ), Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2008 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników; uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi z 21 marca 2008 r. wniesionej przez M. M. jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...], wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z dnia 5 października 2007 r. skierowanym do Kancelarii Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej oraz wnioskiem z dnia 11 października 2007 r. przesłanym do Placówki Terenowej KRUS w O., M. M. wystąpiła o umorzenie całości zadłużenia obejmującego okres [...]r. Decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. znak: [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (zwany dalej "Prezesem Kasy"), rozpoznając ww. wniosek o umorzenie jako organ I instancji odmówił umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W uzasadnieniu Prezes Kasy przytoczył treść art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.); dalej: "u.u.s.r.", określającego warunki umorzenia należności w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego. Prezes Kasy zaznaczył, iż jednym z argumentów, który powołała wnioskodawczyni w swoim podaniu jest choroba własna i związane z tym koszt leczenia. Podkreślił, że istniejące schorzenia z pewnością mają wpływ na obniżenie możliwości płatniczych zainteresowanej lecz nie stanowią wystarczającej przesłanki za umorzeniem wnioskowanych należności. Prezes KRUS wskazał, że poza gospodarstwem wnioskodawczyni posiada dodatkowe źródło utrzymania jakim jest świadczenie rentowe. Decyzja z dnia [...] listopada 2007 r. w imieniu Prezesa Kasy podpisana została przez Zastępcę Kierownika J. P. Pismem z dnia 10 stycznia 2008 r. (data prezentaty Kancelarii Prezydenta RP Biura Listów i Opinii Obywatelskich) skierowanym do Kancelarii Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej, przekazanym do Prezesa Kasy 17 stycznia 2008 r. (data prezentaty Placówki Terenowej w O. Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego), M.M. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej w I instancji ww. decyzją z dnia [...] listopada 2007 r., którą Prezes Kasy odmówił wnioskodawczyni umorzenia zaległych składek. Decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. znak: [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Prezes Kasy - w imieniu, którego decyzję podpisał J. P., rozpoznając sprawę jako organ administracyjny II instancji utrzymał mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu dokonując oceny sytuacji materialno - bytowej wnioskodawczyni i jej rodziny wskazano, iż prowadzone wielokrotne wizytacje na terenie gospodarstwa potwierdzając dobrą sytuację bytową, która nie odbiega od sytuacji innych rolników z rejonu, a którzy systematycznie regulują zobowiązania wobec KRUS. Wnioskodawczyni zaskarżyła powyższą decyzję z dnia [...] lutego 2007 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Motywując złożoną skargę powołała się na swoją trudną sytuację finansową. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone na poprzednich etapach postępowania. W piśmie procesowym z dnia 5 maja 2008 r. skarżąca cofnęła skargę na decyzję z [...] stycznia 2008 nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że Sąd nie mógł być związany wnioskiem strony skarżącej w przedmiocie cofnięcia skargi zawartym w piśmie z dnia 5 maja 2008 r. wobec wskazania w nim innego numeru i innej daty jako nie dotyczącego decyzji zaskarżonej w niniejszym postępowaniu. Przechodząc do rozpoznania niniejszej sprawy należy podkreślić, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek Sąd podejmując rozstrzygnięcie oparł się na powodach innych niż w niej wskazane. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że stwierdzi naruszenia prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji brany jest pod uwagę stan prawny, który miał zastosowanie w chwili wydawania tej decyzji. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Wadliwość przedmiotowej decyzji wymagała wyeliminowania jej z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 b) p.p.s.a. Stan prawny i faktyczny mający znaczenie dla dokonania takiej właśnie oceny, oraz wnioski z niego płynące przedstawiają się następująco. Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 u.u.s.r. Prezes Kasy, jako centralny organ administracji rządowej (art. 2 ust. 2 u.u.s.r.) wydaje decyzje w sprawach, o których mowa w art. 41a i art. 55 tej ustawy. W myśl art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Z kolei według art. 1 pkt 1 k.p.a.", kodeks ten normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. Organami administracji publicznej, jak stanowi art. 5 § 2 k.p.a., są między innymi centralne organy administracji rządowej, czyli także Prezes Kasy. W rezultacie stwierdzić należy, że do decyzji Prezesa Kasy w sprawach umarzania należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, ma zastosowanie art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten różni się od odwołania tym, że nie ma on konstrukcji względnie dewolutywnej, gdyż do jego istoty należy przede wszystkim to, że jest rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 in fine k.p.a. W sprawie niniejszej decyzje: z dnia [...] listopada 2007 r. znak: [...], podpisał z upoważnienia Prezesa Kasy Zastępca Kierownika J. P. Ta sama osoba ( J.P.- zastępca kierownik placówki terenowej), podpisała również decyzję z dnia z dnia [...] lutego 2008 r. znak: [...], wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy dotyczącej umorzenia zaległych składek. Zgodnie z art. 2 ust. 2 u.u.s.r. Prezes Kasy jest centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw rozwoju wsi. Zgodnie natomiast z § 2 ust. 1 pkt 1) do 5) Prezes Kasy kieruje kasą przy pomocy: zastępców Prezesa Kasy; dyrektorów komórek organizacyjnych centrali; dyrektorów oddziałów regionalnych; kierowników placówek terenowych; dyrektorów zakładów rehabilitacji leczniczej. Zważywszy zatem na obowiązek zagwarantowania stronie prawa do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy w postępowaniu administracyjnym, a nie dokonanie autokontroli decyzji jak w art. 132 § 1 i 2 k.p.a., uznać należy, iż brak jest podstaw, ażeby w wyniku ponownego rozpoznania konkretnej sprawy, decyzję wydawał i podpisywał ten sam pracownik organu. Wskazać tutaj należy, iż przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem sądu orzekającego powyższa zasada znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy na skutek złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Stanowisko takie - jakkolwiek w odniesieniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uwale 7 sędziów z dnia 22 lutego 2007 r. (ONSA i WSA 2007/3/61. W uchwale tej stwierdzono, że w przypadku postępowania wszczętego na wniosek złożony w trybie art. 127 § 3 k.p.a., zastosowanie ma art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Ponadto dodać należy, iż przepisy o wyłączeniu pracownika odgrywają ważną rolę i mają na celu zapewnienie stronom obiektywizmu i bezstronności przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 7 marca 2005 r. sygn. akt P 8/03 (OTK-A 2005/3/20). Takie gwarancje powinny być zapewnione także i stronie postępowania prowadzonego przez ten sam organ, z uwagi na zawarte w art. 127 § 3 k.p.a. odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołania. Z tych przyczyn stwierdzając, że zaskarżona decyzja została wydana przez pracownika organu administracji podlegającemu wyłączeniu od udziału w postępowaniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. Sąd uznał, że tego rodzaju uchybienie stanowi przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego, na mocy art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., co z kolei jest podstawą dla uchylenia takiej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. Mając zatem powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.