V SA/Wa 1165/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA - Beata Krajewska po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. Z. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...] przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt; postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata i radcy prawnego. Postanowieniem z 3 sierpnia 2011r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę M. Z. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] marca 2011r. Wnioskiem z 26 października 2011r. M. Z. zwróciła się z prośbą o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego i adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z mężem, utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] złotych oraz ze świadczenia rentowego męża w wysokości [...] złotych. Wyjaśniła, że posiada dom o powierzchni [...] m2, nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha, oszczędności pieniężne w wysokości [...] złotych oraz samochód [...] z [...] r. Podała również, że jej mąż posiada dom o powierzchni [...]m 2. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z 3 listopada 2011 r. wezwano zainteresowaną do złożenia dodatkowych informacji poprzez udzielenie odpowiedzi na konkretne pytania, w terminie siedmiu dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Wezwanie zostało doręczone 29 listopada 2011r. (potwierdzenie doręczenia, k. 42 akt sądowych), mimo tego w zakreślonym terminie nie złożyła ona dodatkowego oświadczenia zgodnie z zarządzeniem z 3 listopada 2011r. Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2011 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy albowiem w niniejszej sprawie nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi wnioskodawczyni powinna się liczyć w postępowaniu z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Pismem z dnia 10 stycznia 2012 r. M. Z. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) – dalej p.p.s.a. - ponoszenie przez Strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 §3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 §3 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie wydatków sądowych nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu. Dodać wypada, iż wielokrotnie już podniesiono w orzecznictwie, że strona, dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegająca się o taką pomoc osoba winna więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Zasadniczy wpływ na zajęcie takiego stanowiska wywarła okoliczność, iż skarżąca w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu, dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie Sądu oraz sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego nie przedstawiła w sposób rzetelny swojej sytuacji materialnej. Analizując złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia brak jest możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi wnioskodawczyni powinna się liczyć w postępowaniu z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi, w szczególności wobec braku odpowiedzi na wezwanie do złożenia oświadczeń, potwierdzonych stosownymi dokumentami o uzyskiwanych dochodach i ponoszonych wydatkach. W orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Podnieść należy, iż nie można uznać za odpowiedź na pytanie o zasoby pieniężne lokowane na rachunku bankowym informacji wnioskodawczyni – zawartej w sprzeciwie, że Sąd znał numer rachunku bankowego skarżącej i mógł sprawdzić jego stan. Skarżąca nie nadesłała wyciągów z posiadanego rachunku, do czego została wezwana. Ww. dokumentów skarżąca nie dołączyła również do sprzeciwu. Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. W konsekwencji stwierdzić należy, iż przedstawione wyżej wątpliwości spowodowały, iż nie można było dokonać oceny, czy wnioskodawczyni spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia jej prawa pomocy. Wnioskodawczyni – na której spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winna z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winna wyjaśnić przyczyny takiego braku. W związku z powyższym należy uznać, iż skarżąca nie dąży do wyjaśnienia w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej. Brak udzielenia odpowiedzi na zadane pytania, uniemożliwia porównanie wysokości obciążeń finansowych z jakimi wnioskodawczyni powinna się liczyć w postępowaniu z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Należy zauważyć, że na etapie wniesienia sprzeciwu skarżąca również nie udzieliła odpowiedzi na wszystkie pytania dotyczące uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków oraz nie dołączyła żadnych dokumentów (m.in. wyciągów z posiadanego rachunku bankowego, rachunków, decyzji o przyznaniu dopłat). Wskazać należy, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. W tej sytuacji oświadczenie skarżącej należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej w jakiej znajduje się skarżąca. Oświadczeniem o przedstawionej treści skarżąca uniemożliwił Sądowi porównanie wysokości obciążeń finansowych związanych z tokiem postępowania sądowoadministracyjnego z jej możliwościami płatniczymi. Jeszcze raz podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącej jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało przekonanie Sądu, że zachodzą ustawowe przesłanki w tym przedmiocie w odniesieniu do jej osoby. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.