V SA/Wa 1171/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.), Protokolant ref. staż. - Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2011 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] znak [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej. Oddala skargę M. K. złożył w dniu 28 lutego 2005 r. do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. wniosek o przyznanie pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstwa rolnego do standardów Unii Europejskiej, tj. o przyznanie płatności na budowę płyty gnojowej o powierzchni 306,63 m2 oraz budowę zbiornika zamkniętego na gnojówkę o pojemności 245,30 m3. W decyzji z dnia [...] lutego 2006 r. o numerze [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. przyznał wnioskodawcy pomoc finansową na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów UE, płatną w ratach, w kwocie [...] zł. Pierwsza rata płatności w wysokości [...] zł została przekazana na rachunek bankowy strony wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów. W dniu 28 grudnia 2007 r. wnioskodawca zwrócił się do ww. organu z prośbą o przedłużenie terminu wykonania budowy płyty gnojowej i zbiornika na gnojówkę. W odpowiedzi pismem z dnia 3 stycznia 2008 r. Kierownik BP ARiMR poinformował wnioskodawcę, że termin realizacji przedsięwzięcia może zostać wydłużony do 31 lipca 2008 r. w związku z planowaną zmianą przepisów w tym zakresie. Następnie w dniu 17 maja 2010 r. Kierownik BP ARiMR zawiadomił beneficjenta o wszczęciu postępowania w sprawie uchylenia decyzji z dnia [...] lutego 2006 r. z powodu braku oświadczenia o zakończeniu realizacji przedsięwzięcia, tj. dostosowania gospodarstwa rolnego do wymagań w zakresie przechowywania nawozów naturalnych w terminie do 31 lipca 2008 r. W odpowiedzi na powyższe zawiadomienie M. K. złożył prośbę przedłużenia terminu realizacji inwestycji i oświadczył, że dopiero w dniu 7 listopada 2008 r. uzyskał pozwolenie na budowę. Poinformował także o złym stanie zdrowia swojego teścia, któremu przekazał wszelkie prace związane z realizacją inwestycji. W dniu [...] czerwca 2010 r. Kierownik BP ARiMR wydał decyzję nr [...] o uchyleniu decyzji z dnia [...] lutego 2010 r. Po rozpoznaniu odwołania beneficjenta Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] uchylił ww. decyzję Kierownika BP ARiMR z dnia [...] czerwca 2010 r. i umorzył postępowanie pierwszej instancji. Następnie w dniu 8 listopada 2010 r. M. K. został powiadomiony o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu dostosowania gospodarstwa do standardów UE. Decyzją z [...] grudnia 2010 r., nr [...] Prezes ARiMR ustalił kwotę nienależnie pobranej przez M. K. płatności w wysokości [...] zł. W dniu 18 stycznia 2011 r. strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes ARiMR decyzją z [...] marca 2011 r., nr 5/11 utrzymał w mocy własną decyzje z 29 grudnia 2010 r. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ wskazał na treść art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. nr 98, poz. 634 z późn. zm.) zgodnie z którą, Prezes Agencji ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: - pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; - krajowych, przeznaczonych na: - współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej. - finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Zaznaczył, że wypłacone M. K. środki z tytułu dostosowania gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej pochodzą ze środków z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 - 2 ww. ustawy. Prezes ARiMR wyjaśnił również, że zgodnie z § 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. nr 17, póz. 142, z późn. zm.) płatność jest udzielana producentowi rolnemu, który zobowiąże się do realizacji przedsięwzięcia określonego w planie dostosowania gospodarstwa rolnego do standardów Unii Europejskiej, w terminie określonym w tym planie, w celu dostosowania gospodarstwa rolnego do wymagań w zakresie przechowywania nawozów naturalnych określonych w przepisach o nawozach i nawożeniu oraz w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać programy działań mające na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych. Organ podkreślił, iż zainteresowany wnioskował o przyznanie pomocy na wyposażenie gospodarstwa w płytę gnojową o powierzchni 306,63 m2 oraz zbiornika na gnojówkę o powierzchni 245,30 m3. Przedsięwzięcie to nie zostało jednak zrealizowane. Beneficjent nie złożył też oświadczenia o zrealizowaniu przedsięwzięcia. W związku z tym – zgodnie z §10 ust. 1 ww. rozporządzenia – pierwsza rata płatności w wysokości [...] zł wypłacona producentowi rolnemu podlega zwrotowi wraz z odsetkami naliczonymi od dnia doręczenia zaskarżonej decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności. Następnie Prezes ARiMR odniósł się do powołanych przez M. K. przyczyn niezrealizowania przedsięwzięcia, tj. choroby jego teścia, od którego producent dzierżawi gospodarstwo oraz uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę dopiero w dniu 7 listopada 2008 r. Organ wyjaśnił, iż zgodnie z § 10 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, pierwsza rata płatności nie podlega zwrotowi, jeżeli realizacja przedsięwzięcia określonego w planie dostosowania była niemożliwa m.in. ze względu na długotrwałą niezdolność do pracy producenta rolnego. W przypadku wystąpienia tej okoliczności producent powinien złożyć oświadczenie o jej zaistnieniu, zamiast oświadczenia, o którym mowa w § 9 ust. 3 pkt 1 lit b, w terminie 14 dni od dnia, w którym okoliczności te ustąpiły oraz zrealizować przedsięwzięcie określone w planie dostosowania w terminie 6 miesięcy od dnia złożenia oświadczenia. W ocenie Prezesa ARiMR w przedmiotowej sprawie powyższa przesłanka nie wystapiła. Długotrwała niezdolność do pracy, o której mowa § 10 ust. 2 ww. rozporządzenia musi bowiem dotyczyć producenta rolnego, zatem choroba teścia strony nie może uzasadniać odstąpienia od dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych płatności. Równie negatywnie ustosunkowano się do argumentu strony dotyczącego uzyskania pozwolenia na budowę dopiero w dniu 7 listopada 2008 r. Organ stwierdził, że przystąpienie do realizacji przedsięwzięcia mającego na celu dostosowanie gospodarstwa rolnego do wymagań w zakresie przechowywania nawozów naturalnych jest dobrowolne, a składając wniosek strona znała zasady przyznawania tej pomocy oraz termin realizacji przedsięwzięcia. Strona znała także konsekwencje niewykonania zobowiązania i obowiązki jakie spoczywają na producencie rolnym przystępującym do programu. W skardze na powyższą decyzję M. K. wniósł o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją Prezesa ARiMR z dnia [....] grudnia 2010 r. Skarżący zarzucił organowi naruszenie § 10 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, poprzez bezzasadne niezastosowanie tego przepisu. W ocenie skarżącego Prezes ARiMR pominął okoliczność, iż gospodarstwo rolne, w którym miało być zrealizowane przedsięwzięcie jest przedmiotem dzierżawy pomiędzy skarżącym, a właścicielami gospodarswta – J. i J. F.. Okoliczność długotrwałej niezdolności do pracy właściciela gospodarswa J. F. będącego także producentem rolnym uzasadnia w takiej sytuacji zastosowanie § 10 ust. 2 pkt 1 lit. a) ww. rozporządzenia. Pierwsza rata płatności nie powinna zatem podlegać zwrotowi. W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o oddalenie skargi potrzymując stanowisko wyrazone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 2169 z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, przy czym Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W przyjętym przez producenta rolnego planie dostosowania gospodarstwa rolnego do standardów UE zobowiązał się on do wyposażenia gospodarstwa rolnego: w płytę gnojową o pow. 306,63 m² i zamknięty zbiornik na gnojówkę o poj. 245,30 m³. Jak wynika z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego w sprawie skarżący nie wykonał przyjętego zobowiązania, ani nie złożył oświadczenia o jego zrealizowaniu. To zobligowało organ do ustalenia kwoty nienależnie pobranych przez M. K. płatności z tytułu pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstwa rolnego. Odnosząc się do podjętego przez organ rozstrzygnięcia zauważyć należy, że ustawa z 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.) określa zadania oraz właściwość jednostek organizacyjnych i organów, w zakresie wspierania rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji EFOiGR dotyczące m.in. dostosowania gospodarstw rolnych do standardów UE, określonych przepisami Unii Europejskiej oraz postanowieniami Traktatu Akcesyjnego. Zgodnie z delegacją ustawową zawartą w art. 3 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy Rada Ministrów w zakresie ustalonym w planie rozwoju obszarów wiejskich określiła w rozporządzeniu z dnia 18 stycznia 2005 r. "w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej objętej planem rozwoju obszarów wiejskich" (Dz. U. z 2005 r. Nr 17, poz. 142 ze zm.) – zwanego dalej "rozporządzeniem DSU", szczegółowe warunki udzielania oraz zwracania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej. Stosownie do § 3 pkt 3 lit. a) i b) rozporządzenia płatność jest udzielana producentowi rolnemu, który zobowiąże się do realizacji przedsięwzięcia określonego w planie dostosowania gospodarstwa rolnego do standardów UE, w terminie określonym w tym planie, w celu dostosowania: - gospodarstwa rolnego do wymagań w zakresie przechowywania nawozów naturalnych określonych w przepisach o nawozach i nawożeniu oraz w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać programy działań mające na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych - gospodarstwa produkcyjnego, w rozumieniu przepisów w sprawie wymagań weterynaryjnych dla mleka oraz produktów mlecznych, do minimalnych standardów co do higieny określonych w wymaganiach weterynaryjnych dla tego gospodarstwa. Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia DSU przedsięwzięcie, o którym mowa w § 3 pkt 3 lit. a tiret pierwsze, polega na wyposażeniu gospodarstwa rolnego w płytę gnojową lub zbiornik na gnojowicę lub gnojówkę lub na rozbudowie płyty gnojowej. Rozporządzenie DSU w § 9 ust. 1 stanowi, iż płatność wypłaca się w dwóch równych ratach. Stosownie do § 9 ust. 3 pkt 1 drugą ratę płatności wypłaca się jeżeli producent rolny zrealizował w terminie przedsięwzięcie określone w planie dostosowania oraz nie później niż w dniu, w którym upłynął termin zakończenia realizacji tego przedsięwzięcia, osiągnął wielkość ekonomiczną gospodarstwa rolnego wynoszącą co najmniej 4 EJW (ESU), w rozumieniu decyzji Komisji (EWG) nr 85/377 z 7 czerwca 1985r. ustanawiającej wspólnotową typologię gospodarstw rolnych oraz złożył kierownikowi biura powiatowego Agencji, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania producenta rolnego, nie później niż w terminie 14 dni od dnia, w którym upłynął termin zakończenia realizacji przedsięwzięcia określonego w planie dostosowania, na formularzu udostępnionym przez Agencję, oświadczenie o zakończeniu realizacji tego przedsięwzięcia oraz o tym, że wielkość ekonomiczna gospodarstwa rolnego wynosi co najmniej 4 EJW (ESU). Należy również wskazać, iż decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Pucku z [...] lutego 2006 r. o przyznaniu skarżącemu pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów UE zawierała wyraźnie sformułowany warunek dotyczący wypłaty poszczególnych rat przyznanej płatności. Wskazano, że pierwsza rata płatności zostanie wypłacona w terminie 60 dni od dnia, gdy decyzja stanie się ostateczna. Zaś druga rata płatności zostanie wypłacona w terminie 60 dni od dnia złożenia oświadczenia o zakończeniu realizacji przedsięwzięcia określonego w planie dostosowania. Podkreślenia wymaga, iż skutkiem niezrealizowania przedsięwzięcia, zgodnie z warunkami przyjętej pomocy nie jest wyłącznie nieotrzymanie drugiej raty, ale również obowiązek zwrotu pierwszej raty płatności, o czym stanowi § 10 ust. 1 rozporządzenia DSU, zgodnie z którym pierwsza rata płatności podlega zwrotowi, jeżeli producent rolny nie zrealizował w terminie przedsięwzięcia określonego w planie dostosowania lub nie złożył w terminie oświadczenia, o którym mowa w § 9 ust. 3 pkt 1 lit. b. W przedmiotowej sprawie skarżący nie wykonał przyjętego zobowiązania, tj. nie wyposażył gospodarstwa rolnego w płytę gnojową o pow. 306,63 m² i zamknięty zbiornik na gnojówkę o poj. 245,30 m³. Nie złożył też oświadczenia o zrealizowaniu tego przedsięwzięcia. Okoliczności te są w sprawie bezsporne. W ocenie skarżącego w przedmiotowej sprawie zaistniała jednak okoliczność, o której mowa w §10 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia DSU, tj. długotrwała niezdolność do pracy producenta rolnego. Skarżący powołał się w tym zakresie na chorobę swojego teścia, od którego dzierżawi gospodarstwo rolne i stwierdził, że okoliczność ta uzasadnia odstąpienie od dochodzenia pierwszej raty płatności. W ocenie Sądu stanowisko skarżącego jest błędne. Przypomnieć należy, że rozporządzenie DSU przewiduje możliwość zwolnienia producenta rolnego od obowiązku zwrotu pierwszej raty ze względu na nadzwyczajne okoliczności, takie jak m.in. długotrwała niezdolność do pracy producenta rolnego (§10 ust. 2 pkt 1 lit. a). Jednak okoliczność ta musi dotyczyć producenta rolnego, który podjął się realizacji przedsięwzięcia, a nie członków jego rodziny, choćby związanych z producentem rolnym również w sferze gospodarczej np. umową dzierżawy. W niniejszej sprawie producentem rolnym, który podjął się realizacji przedsięwzięcia, tj. dostosowania gospodarstwa rolnego do wymagań w zakresie przechowywania nawozów naturalnych był skarżący. Ponadto nawet gdyby uznać (teoretycznie), że choroba teścia skarżącego spełnia przesłankę wskazaną w §10 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia DSU, to wskazać należy, że możliwość skutecznego powołania się na okoliczność długotrwałej choroby jako powodu uniemożliwiającego realizację przedsięwzięcia, uzależniona jest od złożenia przez producenta rolnego oświadczenia o tych okolicznościach w terminie 14 dni od dnia, w którym okoliczności te ustąpiły, zamiast oświadczenia, o zrealizowaniu przedsięwzięcia. Tego warunku skarżący jednak również nie dopełnił. Nie może mieć także znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji fakt późnego uzyskania przez skarżącego pozwolenia na budowę części składowych przedsięwzięcia. Opóźnienia takie nie są bowiem wymienione w katalogu okoliczności z §10 ust. 2 rozporządzenia DSU, w których pierwsza rata płatności nie podlega zwrotowi. Ponadto jak słusznie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji składając wniosek skarżący znał zasady przyznawania tej pomocy oraz termin realizacji przedsięwzięcia. Znał także konsekwencje niewykonania zobowiązania i obowiązki jakie spoczywają na producencie rolnym przystępującym do programu. Winien więc dochować należytej staranności i dopełnić wszelkich formalności wcześniej – tak, aby możliwa była realizacja przedsięwzięcia do którego się zobowiązał, w terminie. Mając na względzie powyższe, a przede wszystkim okoliczność braku wykonania planowanego przedsięwzięcia, spowodowało to ziszczenie się przesłanki z § 10 ust. 1 rozporządzenia DSU z 18 stycznia 2005 r., skutkującej obowiązkiem zwrotu otrzymanej płatności wraz z odsetkami. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.