V SA/Wa 118/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Barbara Mleczko – Jabłońska, Sędzia WSA - Michał Sowiński, , Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi Z. S.-S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia[...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2014 r. o odmowie umorzenia Z. S. składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie 18.724,55 zł. Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym: w dniu 1 lipca 2014 r. w odpowiedzi na wezwanie do zapłaty zawarte w piśmie ZUS, do ZUS I Oddział w W. Z. S., złożyła wniosek o umorzenie należnych od niej składek z tytułu ubezpieczenia pracowników jak również jej własnych z tytułu ubezpieczenia społecznego, zdrowotnego i Fundusz Pracy. Opisując swoją sytuację życiową i finansową i wskazując, że utrzymuje się wyłącznie z emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie 1299 zł określiła swoje wydatki i podkreśliła, że nie jest w stanie zapłacić zaległych składek. Zwróciła również uwagę na to, że według jej wiedzy obciążające ją składki podlegają 5 letniemu przedawnieniu. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] ZUS odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od października 2000 do marca 2001 r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od maja 2000 r. do marca 2001 r. – w łącznej wysokości 18.724,55 zł. ZUS przedstawił ustalony przez siebie stan faktyczny wskazując dowody, na których się oparł oraz przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie tj. art. 28 ust. 1, 2 , 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 t.j. ze zm.) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365) i uznał, że brak jest podstaw do umorzenia należności wnioskodawczyni. Podkreślił, że w odniesieniu do niej nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności składek, które mogłyby przemawiać za umorzeniem składek a nadto jej sytuacja jakkolwiek trudna nie uniemożliwia jej zwrotu należnych ZUS kwot. Wnioskodawczyni złożyła wniosek do ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku, do którego załączyła dokumenty w postaci wyliczenia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 4 lipca 2014 r., rozliczenie salda z tytułu czynszu na dzień 18 sierpnia 2014 r. ze Spółdzielni Mieszkaniowej, rachunek za energię elektryczną płatny do 10 września 2014 r. na kwotę 281,91 zł, zakwestionowała stanowisko organu zawarte w zaskarżonej decyzji wskazując, że jej sytuacja finansowa jest wyjątkowo trudna ponieważ jest osobą schorowaną , o znacznym stopniu niepełnosprawności a stałe wydatki, przy wysokości otrzymywanych przez nią dochodów, nie pozwalają jej na jakiekolwiek spłaty. Podniosła, że mieszkanie o pow. 47 m2, jest jej jedynym majątkiem, którego nie może jednak sprzedać, ponieważ nabyła go w drodze spadku po mężu i nie może ze względów podatkowych zbyć go przed upływem 5 lat od daty jego odziedziczenia. Nadto sprzedaż mieszkania rozważa w przypadku gdyby uzyskała miejsce w domu opieki, ponieważ wówczas uzyskane środki mogłaby przeznaczyć na związane z tym opłaty i uregulowanie ewentualnych długów. Podkreśliła, że z powodu braku środków od dłuższego czasu przestała płacić czynsz za mieszkanie. Decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] ZUS utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. ZUS ustalił, że wnioskodawczyni, która mieszka samotnie, pobiera emeryturę w kwocie 1150 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 150 zł miesięcznie zaś jej wydatki miesięczne to kwota ok. 910 zł. Płaci 300 zł raty kredytu konsolidacyjnego miesięcznie (obejmującego dotychczasowe 3 kredyty), które pobrała z uwagi na ciężką, przewlekłą chorobę męża i przeznaczyła na jego leczenie, zakup niezbędnych mebli i pościeli oraz pogrzeb. Koszty leczenia wnioskodawczyni, która cierpi na wiele przewlekłych chorób w tym zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, stawów kolanowych i barkowych, dyskopatię, cukrzycę i inne wynoszą ok. 170 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni nie posiada majątku ruchomego, posiada mieszkanie własnościowe położone w W. o pow. 47m2. W 2004 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. umorzył wnioskodawczyni zaległość podatkową z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego. ZUS wskazując na art. 28 usus, stwierdził, że należności z tytułu składek, mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Następnie przytoczył treść art. 28 ust. 3 usus i wskazał, że w odniesieniu do osoby wnioskodawczyni wymienione w nim przesłanki całkowitej nieściągalności składek, które potencjalnie mogłyby spowodować ich umorzenie, nie mają miejsca. W związku z powyższym ZUS skupił się na treści art. 28 ust. 3a usus w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r., których treść pozwala na umorzenie składek w uzasadnionych przypadkach mimo braku całkowitej nieściągalności mając na uwadze ważny interes osoby zobowiązanej przy wzięciu pod uwagę interesu społecznego. Odnosząc się do treści § 3 ww. rozporządzenia Ministra organ doszedł do wniosku, że sytuacja wnioskodawczyni nie znajduje odzwierciedlenia w przytoczonych w nim wyjątkowych przypadkach, które pozwalałyby na uwzględnienie wniosku o umorzenie składek. Organ podkreślił, że sytuacja wnioskodawczyni jest trudna ale pozwala jej na uiszczenie składek, których dochodzenie jest obowiązkiem Zakładu. Podkreślił, że posiada ona nieruchomość w postaci mieszkania, które zamierza sprzedać w przyszłości i uregulować posiadane długi, spłaca kredyt, zatem brak jest podstaw do zastosowania instytucji umorzenia składek. Od decyzji wnioskodawczyni wniosła skargę do WSA. Podkreśliła, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem ponieważ ZUS nie wziął pod rozwagę, że posiadane przez nią środki uniemożliwiają jej godne życie. Podkreśliła, że od września 2014 r. z emerytury ma potrącana kwotę 340 zł ( na rozprawie wyjaśniła, ze na rzecz ZUS), co powoduje, że pozostaje jej łącznie z zasiłkiem pielęgnacyjnym 957 zł miesięcznie. Kwota ta nie wystarcza jej na pokrywanie niezbędnych wydatków. Podkreśliła, że mieszkanie od 40 lat nie było remontowane z braku środków, a ze względu na jego stan, nie ma nawet możliwości podnająć jednego pokoju. W mieszkaniu często coś wymaga odpłatnej naprawy, ona sama nie może wykonywać żadnej pracy i wymaga pomocy. Nie płaci za mieszkanie ponieważ nie wystarcza jej pieniędzy. Przypomniała, że dług wobec ZUS ma już od 14 lat i mimo tego, że od kilku lat go spłaca dług ten ze względu na odsetki narasta. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi. Na rozprawie skarżąca poparła skargę i złożyła sporządzone przez siebie zestawienie miesięcznych wydatków. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: skargę należało uwzględnić. W ocenie Sądu wbrew stanowisku ZUS, nie rozważył on w sposób dostatecznie wnikliwy zgromadzonego materiału dowodowego, co mogło zaważyć na rozstrzygnięciu sprawy. Sąd uznał, że sprawa została przez organ właściwie oceniona pod kątem treści art. 28 ust. 2 i ust. 3 usus, nie została jednak właściwie rozpoznana pod kątem możliwości zastosowania uregulowania wynikającego z treści art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. ( Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.), z którego wynika, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Okoliczności, które mogą być wzięte pod rozwagę zgodnie z art. 28 ust.3a ustawy, określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wydanym na podstawie art. 28 ust 3b ustawy (Dz.U.2003.141.1365). Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. ZUS prawidłowo ustalił sytuację zdrowotną skarżącej, która cierpi na liczne, przewlekłe choroby w postaci zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa, stawów kolanowych i barkowych, cukrzycę, dyskopatię, nadciśnienie tętnicze, refluks i inne szczegółowo wymienione w zaskarżonej decyzji. Stan zdrowia skarżącej spowodował, że została ona decyzją Miejskiego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...] lipca 2014 r. uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z treści decyzji wynika, ze skarżąca wymaga pomocy i niezależnie od zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, wymaga objęcia jej kompleksowym systemem usług opiekuńczych. Nie kwalifikuje się do podjęcia żadnej pracy nawet w zakładzie aktywności zawodowej. Zatem poza otrzymywaną emeryturą i zasiłkiem opiekuńczym, nie może liczyć na żadne inne środki finansowe, co organ uznał - wyliczając uzyskiwany przez nią dochód. Biorąc więc pod uwagę już choćby ustalenia ZUS co do wysokości koniecznych wydatków skarżącej określonych na 910 zł, w tym zakup leków i spłata kredytu oraz utrzymania mieszkania jasno widać, że skarżącej pozostawało niespełna 300 zł miesięcznie na wszystkie pozostałe wydatki, w tym jedzenie, środki czystości, środki higieniczne. Jak wykazywała skarżąca w toku sprawy administracyjnej i w skardze potrącanie jej ok. 350 zł miesięcznie na rzecz ZUS spowodowało to, że przestała ona całkowicie płacić czynsz w kwocie 400 zł miesięcznie płacąc jedynie za media, co doprowadziło do powstania poważnego zadłużenia. Środki jakimi dysponuje skarżąca, nie pozwalają jej więc jak widać przy potrącaniu należności na rzecz ZUS, regulować innych obciążeń związanych choćby z utrzymaniem mieszkania. ZUS ustalił, że rata kredytu konsolidacyjnego jaką płaci skarżąca, jest efektem spłaty kredytów pobranych w związku z długoletnią chorobą męża wnioskodawczyni i związanymi z tym wydatkami. Brak spłaty tego kredytu, co jest oczywiste musiałby doprowadzić do egzekucji przez bank należnej mu wierzytelności, co zapewne doprowadziłoby do utraty jedynego składnika mienia czyli mieszkania i co wiadomo z doświadczenia życiowego z poważną stratą – ponieważ licytowane mieszkania sprzedawane są poniżej ich wartości. To, że wnioskodawczyni deklaruje potencjalną jego sprzedaż, nie znaczy wcale, że dojdzie do realizacji tego zamiaru. Bez wątpienia natomiast można przyjąć, że nie leży ani w interesie skarżącej, ani też w interesie społecznym przymusowe pozbawianie jej mieszkania, którego posiadanie jest jedną z podstawowych potrzeb człowieka, tym bardziej chorego i wymagającego instytucjonalnej pomocy – co wynika z decyzji o niepełnosprawności. W przypadku skarżącej spłata kredytu konsolidacyjnego musi zostać oceniona nie jako danie pierwszeństwa zobowiązaniu cywilnoprawnemu ze szkodą dla zobowiązania publicznoprawnego ( należności ZUS) ale jako konieczność życiowa. Trudności finansowe skarżącej, która nie może liczyć na pomoc rodziny ( wyjaśnienie złożone na rozprawie) należy ocenić jako skrajne i powodują one, że należy uznać, iż w jej przypadku, można mówić o tym, ze zapłacenie należnych składek na rzecz ZUS, nie pozwala jej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych o czym stanowi § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wydanym na podstawie art. 28 ust 3b. (Dz.U.2003.141.1365). W tym stanie rzeczy organ jeszcze raz powinien w sposób szczegółowy odnieść się do sytuacji życiowej i finansowej skarżącej i w sposób właściwy ocenić rzeczywiste możliwości spłaty przez nią istniejących zaległości składkowych pamiętając o tym, że stan jej zdrowia jako osoby, która cierpi na liczne choroby przewlekłe raczej nie ulegnie poprawie. Nadto organ w sposób czytelny wskaże w jaki sposób wyliczył zaległe składki ponieważ ani z decyzji, ani z materiału dowodowego fakt ten nie wynika oraz wyjaśni skarżącej poruszoną przez nią kwestię przedawnienia składek i dlaczego w jej przypadku instytucja ta nie znajduje zastosowania. Mając powyższe okoliczności na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł jak w sentencji wyroku.