V SA/Wa 1181/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Protokolant - Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2008 r. sprawy ze skargi K. Ś. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... lutego 2008 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy; uchyla zaskarżoną decyzję Wnioskiem z 30 sierpnia 2007 r. (data wpływu do organu: 5 września 2007 r.) K. Ś. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej Zakładu) Oddział w R. o umorzenie zaległości składkowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż prowadzi działalność gospodarczą od 1998 r., a ponieważ była zatrudniona na pół etatu to otrzymała od organu decyzję o zwolnieniu z opłacania składek z tytułu prowadzenia działalności. Wskazała, że w dniu ... lutego 2002 r. rozwiązała umowę o pracę i zgłosiła ten fakt na druku ZUA 1; od tej pory nadal opłaca regularnie pełne składki. W lipcu 2007 r. otrzymała pismo, że w okresie od grudnia 1999 r. do lutego 2002 r. nieprawidłowo opłacała składki, gdyż zmieniły się przepisy. Podniosła, że pracuje od godziny ... do ..., utrzymuje dom, wychowuje jedno dziecko i jest w ... miesiącu ciąży z drugim dzieckiem, a dochody z prowadzonego przezeń ... nie są wysokie. Dodała, że jej mąż pracuje na poczcie i również ma niski dochód; wraz z rodziną mieszka z matką, która w ramach umowy dożywocia przekazała jej mieszkanie własnościowe i pomaga jej w opłacaniu czynszu. Posiada samochód – ..., który jest niezbędny do prowadzenia działalności gospodarczej. Decyzją z ... listopada 2007 r. nr ... Zakład działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 i art. 32 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych [Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.], dalej: u.s.u.s., odmówił stronie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od grudnia 1999 r. do lutego 2002 r. oraz za czerwiec 2007 r. na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w kwocie ... zł i za okres od grudnia 1999 r. do lutego 2002 r. na Fundusz Pracy w kwocie ... zł. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż strona posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętej pożyczki w ... S.A. w kwocie ... zł na okres od 26 sierpnia 2007 r. do 26 maja 2008 r. z ratą miesięczną ... zł, a jej mąż spłaca zadłużenie z tytułu zaciągniętej pożyczki w ... w wysokości ... zł miesięcznie. Organ wskazał, że wnioskodawczyni nie przedłożyła żadnej dokumentacji, z której wynikałoby, że zalega z płatnościami z tego tytułu, więc nieuzasadnione byłoby umorzenie należności, tym bardziej, że zobowiązania wobec Funduszu Pracy, Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Funduszu Ubezpieczenia Zdrowotnego nie mogą być traktowane jako zobowiązania drugoplanowe, regulowane dopiero, gdy pozostaną jakieś środki pieniężne po uiszczeniu należności wobec innych wierzycieli. Zakład dodał, że zobowiązana nie poniosła strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, nie udowodniła przewlekłej choroby ani sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny; wciąż prowadzi działalność gospodarczą, a jej mąż uzyskuje stałe dochody z tytułu zatrudnienia przy jednoczesnej spłacie zobowiązań cywilnoprawnych – tym samym nie można uznać, ze opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Odnośnie poinformowania strony po latach o obciążającym ją zadłużeniu Zakład wyjaśnił, że przepisy u.s.u.s. nie nakładają na organ obowiązku informowania o istniejącym zadłużeniu oraz zmianach w obowiązujących przepisach. Prezes Zakładu decyzją z ... lutego 2007 r. znak sprawy ..., wydaną po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego wnioskiem strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.], dalej: k.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając swe rozstrzygnięcie organ powołał się na przepis art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz na rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne [Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365], dalej: rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej i powtórzył argumentację zawartą w decyzji z ... listopada 2007 r. Ponadto organ podkreślił, że w toku postępowania w dniu 18 grudnia 2007 r. strona zwróciła się z odrębnym wnioskiem o nienaliczanie odsetek w związku z niewykryciem prze oddział nieprawidłowości dotyczących konta płatnika i została poinformowana, że jej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zostanie rozpatrzony w terminie późniejszym, tj. niezwłocznie po rozpatrzeniu wniosku z dnia 18 grudnia 2007 r. Z uwagi na fakt, iż Oddział stwierdził, że zarzut jest częściowo uzasadniony, decyzją Kierownika Oddziału w R. z ... stycznia 2008 r. została wyrażona zgoda na odstąpienie od naliczania odsetek za okres od ... grudnia 2004 r. do dnia ... stycznia 2008 r. Organ dodał, że w związku z powyższym dokonał ponownego rozliczenia konta zobowiązanej i wskazał, że jej należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych wynoszą ... zł, a z tytułu Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych ... zł. Odnośnie zarzutu przedawnienia Prezes Zakładu stwierdził, że Sąd Najwyższy w wyroku z 5 kwietnia 2005 r. sygn. akt I UK 232/04 ustalił, że zmiana ustanawiająca dziesięcioletni okres przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. obejmuje należności, które przed tym dniem nie zostały przedawnione. Z powyższego w ocenie organu wynika, że dochodzenie należności za okres od grudnia 1999 r. do lutego 2002 r. jest postępowaniem zgodnym z intencją ustawodawcy. Organ odwoławczy wskazał także na uznaniowy charakter decyzji i wskazał, że podejmując się wykonywania działalności gospodarczej płatnik wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa, a skutki finansowe jego działalności nie mogą być przerzucone na Fundusze i w konsekwencji na ogół obywateli. W skardze wniesionej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zobowiązana powtórzyła swą argumentację przedstawioną we wniosku wszczynającym postępowanie oraz wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca podniosła, iż w dniu 18 grudnia 2007 r. złożyła wniosek o odstąpienie od odsetek. Wskazała, że następnie otrzymała pismo z 29 stycznia 2008 r., w którym organ uznał część odsetek w kwocie ... zł za należne, a część w kwocie ...zł jako nienależne. Dodała, że otrzymała również pismo z dnia 11 marca 2008 r. informujące, że Centrala wyjątkowo dopuszcza możliwość wyznaczenia nowego terminu do opłacenia składek, a obowiązek zapłaty odsetek za zwłokę powstanie w przypadku niewywiązania się płatnika z tego terminu. Wyjaśniła, że w rozmowie telefonicznej dowiedziała się, iż decyzja z ... lutego 2008 r. jest ostateczna. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, że kognicja sądów administracyjnych w odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych oraz składek na określone fundusze została ustanowiona ustawą z dnia 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw [Dz. U. Nr 121, poz. 1264]. Artykuł 10 pkt 26a tej ustawy zmienił – z dniem 1 lipca 2004 r. – brzmienie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w ten sposób, że wyłączył tę kategorię spraw z zakresu właściwości sądów powszechnych – sądów pracy i ubezpieczeń społecznych i przeniósł do właściwości sądów administracyjnych. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej – p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i to na dzień wydania decyzji. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Kierując się powyższymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do przepisu art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, natomiast na mocy przepisu art. 8 k.p.a. obowiązane są one prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Zgodnie z przepisem art. 107 § 1 k.p.a. zdanie pierwsze decyzja powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Stosownie do § 3 powołanego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze jako zarzut, ale które miały wpływ na tę ocenę. W ocenie Sądu skarga złożona w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Z rozstrzygnięcia decyzji ostatecznej wydanej w niniejszej sprawie wynika, że utrzymuje ona w mocy decyzję Zakładu z dnia ... listopada 2007 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (k. 98 verte akt adm.) znalazło się jednak ponowne obliczenie należnych Zakładowi składek, którego wynik różni się od obliczenia zawartego w decyzji pierwszej instancji. Powyższe oznacza, że zachodzi sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem zaskarżonej decyzji a jej uzasadnieniem, co w świetle orzecznictwa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 grudnia 1999 r., sygn. akt IV SA 2070/97) prowadzić musi do wniosku o pierwszeństwie rozstrzygnięcia. Przyjmując zatem, że zamierzeniem organu było utrzymanie w mocy decyzji z ... listopada 2007 r., wskazać należy, iż uzasadnienie decyzji nie odpowiada prawu, gdyż nie zawiera wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.). Wskazany przez fakt uznania argumentu strony odnoszącego się do wysokości odsetek oraz w konsekwencji ponowne wyliczenie należności składkowych w ocenie Sądu w żaden sposób nie uzasadnia podjętej przez Prezesa Zakładu decyzji o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia odmawiającego umorzenia należności w innej kwocie. Z tej przyczyny Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może stać się w porządku prawnym z uwagi na naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. oraz sformułowanej w art. 8 k.p.a. zasady zaufania obywateli do organów państwa. Dodatkowo Sąd wskazuje, że w uzasadnieniu decyzji drugiej instancji organ podał łączną wysokość należności na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, podczas gdy w sentencji decyzji z ... listopada 2007 r. Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych nie został wskazany w ogóle. Rozpatrując sprawę ponownie organ rentowy przeprowadzi merytoryczne postępowanie w sprawie w oparciu o mające zastosowanie w sprawie przepisy u.s.u.s. oraz, mając do dyspozycji przepis art. 138 § 1 k.p.a., rozważy, czy zachodzą przesłanki do zastosowania pkt 2 lub pkt 3 powyższego przepisu. Z uwagi na powyższe okoliczności i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.