V SA/Wa 1185/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska (spr.), Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Protokolant st. specjalista - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2014r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2014r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; uchyla zaskarżoną decyzję Przedmiotem skargi, wniesionej do Wojewódzkiego Sadu administracyjnego w Warszawie przez K. J., jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Nr [...] z dnia [...].03. 2014r utrzymująca w mocy decyzję Nr [...] z dnia [...].01. 2014r odmawiającą umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz FPiGŚP. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu [...].11. 2013r. K. J. (dalej: Wnioskodawczyni, Skarżąca) zwróciła się do Oddziału ZUS w P. o umorzenia zadłużenia w wysokości 41 296,78 zł powstałego w związku z prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej. Decyzją z dnia [...].01. 2014r ZUS , w oparciu o art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odmówił umorzenia składek w części finansowanej przez płatnika i ubezpieczonych w łącznej kwocie 20.527,56 zł, za okres 04/2010 -07/2013 (wraz z odsetkami) oraz – w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy odmówił umorzenia składek na ubezpieczenia osoby prowadzącej działalność łącznie z naliczonymi odsetkami za zwłokę, tj. w łącznej kwocie 13. 593,70 zł., a także odmówił umorzenia kosztów upomnienia w łącznej kwocie 149,60 zł oraz kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 143,10 zł. W wyniku złożenia przez Wnioskodawczynie wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy, została wydana w dniu [...].03. 2014r decyzja o utrzymaniu w mocy decyzji I instancji. Organ ustalił, że Wnioskodawczyni trwale zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Od 16.07. 2013r jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku. Posiada zaległości w podatku VAT, które zgodnie z decyzją Naczelnika US w G. z dnia [...].11. 2013r. są spłacane w ratach po 108 zł miesięcznie. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem M. J. i dziećmi w wieku 18, 14, 2 lata. Mąż od dnia 29.11. 2013r był zarejestrowany jako bezrobotny, a od dnia 07.12. 2013r. przysługiwał mu zasiłek. Od dnia 03.03. 2014r jest zatrudniony na podstawie umowy o prace w P., działającej poza granicami kraju – na terenie B. Miesięczne obciążenia z tytułu czynszu, energii, gazu wynoszą 200zł, koszty leczenia – 50 zł miesięcznie. W-czyni korzysta z pomocy MOPS w G.; są to zasiłki okresowe w kwocie po 549,31 zł na miesiące marzec i kwiecień, natomiast na październik – grudzień 2013r w kwocie 66,81 zł/miesięcznie. W okresie 01.-06. 2013r dla dwójki dzieci przyznano gorące posiłki w stołówce Szkoły Podstawowej. W okresie 11.01.2013r – 30.06. 2013r i 16.07. 2013r – 31.12.2013r korzystała nieodpłatnie ze specjalistycznych usług opiekuńczych. Ponadto przyznano na dzieci zasiłki rodzinne. Rozpoznano u Wnioskodawczyni przewlekłą chorobę wymagającą stałego leczenia. Wraz z mężem jest właścicielką (wspólność ustawowa małżeńska lokalu niemieszkalnego o pow. 50,60 m kw. W budynku warsztatowym, mieszczącym się na działce położonej w G. Na nieruchomości ZUS dokonał zabezpieczenia należności z tytułu niespłaconych składek w łącznej kwocie 21.441,zł. W księdze wieczystej , prowadzonej na nieruchomości, dokonano wpisu hipoteki przymusowej na rzecz ZUS w kwocie 7 947,45 zł. W dacie decyzji II instancji organ ustalił, iż W-czyni nie pracuje, pobiera jedynie świadczenia rodzinne na rzecz dzieci w łącznej kwocie 369 zł Organ podkreślił, ze przeanalizował przesłanki warunkujące umorzenie należności, zawarte w art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dalej: u.o.s.s. Doszedł do przekonania że, pomimo stwierdzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. w grudniu 2012r braku majątku, nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności. Ponadto stwierdził, że W-czyni jest osoba młodą, dotychczas nie została uznana za osobę trwale niezdolną do pracy, a wobec tego nie należy w tej chwili definitywnie rezygnować ze składek. Poza tym ZUS przeanalizował zebrany materiał dowodowy w zakresie spełnienia przesłanek dla umorzenia, o których mowa w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) stwierdzając, ze w niniejszej sprawie nie ma przesłanek do umorzenia. Organ podkreślił, ze przepisy art. 28 ust. 3a u.o. s.s. i rozporządzenia nie maja zastosowania do należności z tytułu składek zatrudnionych pracowników. Ponadto organ podkreślił uznaniowy charakter instytucji umorzenia i jej wyjątkowość. W skardze na decyzję II instancji, K. J. podkreśliła ,że zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej w dniu 31 grudnia 2010r, ale nie wyrejestrowała działalności. Jest chora przewlekle na depresję; leczy się od maja 2012r w Poradni Zdrowia Psychicznego w G. Podniosła swoją bardzo zła sytuację materialną i niemożność spłacenia składek na rzecz ZUS. Wskazała, ze nie może określić poziomu dochodów męża z uwagi na fakt, iż w chwili pisania skargi do Sądu nie otrzymał on jeszcze wynagrodzenia oraz podkreśliła, że umowa o pracę męża jest zawarta na czas określony do 31 grudnia 2014r. Wniosła o umorzenie składek w całości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku – decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkują koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą , a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r- Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r Nr 98, poz.1071 ze zm.) powoływanej dalej jako ,,k.p.a.’’ W pierwszej kolejności wskazać należy, iż w myśl przewidzianej przepisem art. 77 par.1 kpa zasady oficjalności organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie zaś do zasady swobodnej oceny dowodów zawartej w przepisie art. 80 k.p.a.organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie zaś z przepisem art. 107 par. 1 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne- wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że ustalenia organu nie są prawidłowe, a wnioski wyprowadzone z zebranego materiału dowodowego pochopne. Przedmiotem rozpoznania przez organy ZUS w niniejszej sprawie był wniosek Skarżącej o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy; 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sad oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art.13 i art.361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r – Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste ,że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Należności z tytułu składek mogą być również umarzane w uzasadnionych przypadkach- pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności- w odniesieniu do należności na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.Nr 141,poz.1365). Zgodnie bowiem z przepisami tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1)gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2)poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3)przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zdaniem Sądu Organ, w niniejszej sprawie, nie dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione, określone w przepisach u.s.u.s. i rozporządzenia, przesłanki. Skoro ustawodawca przewidział możliwość umorzenia pomimo braku całkowitej nieściągalności, to w sytuacjach wyjątkowych – a do takich niewątpliwie należy sytuacja Skarżącej- organ powinien skorzystać z instytucji umorzenia. Trudno sobie wyobrazić sytuację życiową , która bardziej pasuje do § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Występują w niniejszej sprawie dwie przesłanki pozwalające na podjęcie jedynie słusznej decyzji. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego jasno wynika, ze – przy braku stałych miesięcznych dochodów Skarżącej i jej męża (na dzień wydania decyzji) i przy chorobie przewlekłej która ją dotknęła– opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę (mąż i troje dzieci) możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nadto, z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, w dniu [...].02. 2014r. wydane zostało orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności Skarżącej. Z jego uzasadnienia wynika, iż K. Jędrzejewska jest osobą o naruszonej sprawności organizmu, która powoduje w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy w porównaniu do zdolności, jakie wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością fizyczną i psychiczną. Ponadto, z analizy uzasadnienia decyzji Naczelnika US w G. z dnia [...] listopada 2013r wynika, że ,, sytuacja zdrowotna i finansowa jest trudna i można uznać, iż spełniona została przesłanka ważnego interesu podatnika,,. Trudno w tej sytuacji uznać za prawidłową ocenę ZUS, podjętą kilka miesięcy póżniej, iż sytuacja jest co prawda trudna, ale może ulec poprawie. Badając miesięczne, niezbędne wydatki Zobowiązanej, ZUS nie wziął pod uwagę wyżywienia, opału, odzieży dla 5 osób, środków czystości, wydatków na naukę (podręczniki i inne pomoce szkolne), kosztów telefonu. Wysokość zasiłków dla dzieci jest niewielka ( kilkadziesiąt, czasem kilkaset złotych) i nie gwarantuje pokrycia niezbędnych kosztów ich utrzymania. Należy podkreślić, iż uznaniowość w podejmowaniu decyzji o umorzeniu nie może oznaczać dowolności i kurczowego trzymania się dbałości o poziom finansów ZUS. Ocenia przesłanek nie może być powierzchowna, teoretyczna ale winna odpowiadać realnej rzeczywistości. Organ powinien podejść do sprawy indywidualnie, dokładnie ją wyjaśnić . Nie chodzi o to, aby z jednej strony – egzekwować składki, zaś z drugiej – zmuszać obywatela do "sięgania do kieszeni" budżetu państwa po pomoc, gdyż inaczej ów obywatel nie jest w stanie sobie poradzić. W świetle powyższego stwierdzenie organów, że Skarżąca nie spełnia przesłanek umorzenia jest błędem w ocenie zebranego materiału dowodowego, który dodatkowo nie został zebrany w sposób wyczerpujący. Dlatego też Sąd uznał, że Zakład pozostawał w błędnym przekonaniu o niespełnieniu przez Skarżącą warunków pozytywnego rozpoznania wniosku. Tym samym nie rozważył własciwie wszelkich okoliczności mogących mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądż odmowy udzielenia ulgi. Kwestie wskazane wyżej powinny się stać przedmiotem ponownej kompleksowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, uzupełnionego zgodnie ze wskazaniami Sądu. W tym miejscu należy przypomnieć,że sąd administracyjny kontrolując decyzję odmawiającą umorzenia zaległości nie posiada kompetencji do ich umorzenia ani do nakazania organowi administracji aby to zrobił. Jednakże Sąd bada czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania oraz czy uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zindywidualizowanymi przesłankami. Podejmując decyzje uznaniową organ administaracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny (art.7 k.p.a.). Sąd zważył, że sytuacja, w której spłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez Zobowiązaną , pozbawioną możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa (korzystanie z pomocy społecznej) nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest zgodna również z interesem publicznym. Zgodnie z wyrokiem NSA z 25 czerwca 2003r , sygn. akt III SA 311/01 (POP 2004/4/77) interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. Należy podkreślić, że uznanie administracyjne nie może oznaczać dowolności, dlatego dokonując ustaleń organ orzekający ma obowiązek działać według zasad wynikających z art. 7, 10, 77, 80, 81 k.p.a. i ocenić wyniki postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów na podstawie wiedzy i zasad doświadczenia życiowego, wysnuwając z materiału dowodowego wnioski logicznie uzasadnione. Oczywiście, należy także rozważyć – w świetle obowiązującego prawa – ewentualną możliwość umorzenia części zadłużenia, co zasadniczo przyczyniłoby się do poprawy sytuacji Skarżącej. Wobec powyższego na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.