V SA/Wa 1187/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), , Protokolant specjalista - Anna Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi K.G. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o nadanie statusu uchodźcy wobec stwierdzenia, że wniosek jest niedopuszczalny 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz r. pr. J.W., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). W dniu [...] czerwca 2010 r. K. G.(dalej - skarżący) zwrócił się do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z wnioskiem o nadanie statusu uchodźcy. W decyzji z [...] października 2010 r. o numerze [...] ww. organ umorzył wszczęte wnioskiem skarżącego postępowanie, z uwagi na fakt, iż wnosek ten był niedopuszczalny. Szef Urzędu wyjaśnił, iż jest to już kolejny, trzeci wniosek skarżącego. Wskazano, że pierwszy wniosek został złożony w dniu [...] września 2009 r., a w wyniku jego rozpatrzenia, w dniu [...] października 2009 r. Szef Urzędu odmówił nadania mu statusu uchodźcy, udzielenia ochrony uzupełniającej i orzekł o wydaleniu skarżącego, wobec niestwierdzenia przesłanek uzasadniających udzielenie zgody na pobyt tolerowany na terytorium RP. W dniu [...] grudnia 2009 r. skarżący ponownie złożył wniosek o nadanie statusu uchodźcy, a w wyniku jego rozpatrzenia organ wydał decyzję nr [...] o odmowie nadania statusu uchodźcy, odmowie udzielenia ochrony uzupełniającej i o wydaleniu z terytorium RP (decyzja z [...] stycznia 2010 r.). W dniu [...] kwietnia 2010 r. decyzja ta została utrzymana w mocy przez Radę do Spraw Uchodźców. Szef Urzędu zauważył, że trzeci wniosek skarżącego oparty jest na tych samych podstawach, co dwa poprzednie wnioski i wobec tego jest niedopuszczalny, a zatem na podstawie art. 40 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2009 r. Nr 189, poz. 1472, z późn. zm.) postępowanie należało umorzyć. Skarżący odwołał się od powyższej decyzji do Rady do Spraw Uchodźców zarzucając, że organ pierwszej instancji nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób należyty całego materiału dowodowego. W dniu [...] kwietnia 2011 r. Rada do Spraw Uchodźców wydała decyzję nr [...], którą utrzymała w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 40 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, organ jest zobligowany umorzyć postępowanie, gdy wniosek o nadanie statusu uchodźcy złożony po wydaniu ostatecznej decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy jest oparty na tych samych podstawach. Organ zauważył, że we wszystkich trzech wnioskach o nadanie statusu uchodźcy skarżący powołuje te same okoliczności, tj. zagrożenie związane z deklarowaną pomocą bojownikom oraz fakt zatrzymania w grudniu 2009 r. Organ podniósł, iż wprawdzie w dniu [...] grudnia 2010 r. skarżący złożył pismo, w którym poinformował, iż oczekuje na nowe dowody w sprawie, tj. oryginały wezwań dostarczanych do jego domu przez funkcjonariuszy i że zostaną one przekazane organowi w ciągu 2-3 tygodni, jednakże do kwietnia 2011 r. do Rady nie wpłynęły jakiekolwiek materiały w tej sprawie. W związku z powyższym organ drugiej instancji stwierdził, że w sprawie zachodzi tożsamość stanu prawnego i faktycznego. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ zaznaczył, że umorzenie postępowania polega na przerwaniu biegu postępowania i odstępstwie od rozstrzygnięcia merytorycznego sprawy. Wyjaśniono, że gdy zachodzą podstawy do umorzenia postępowania, postępowanie wyjaśniające jest ograniczone do weryfikacji, czy istnieją przesłanki umorzenia. W tym celu przeprowadza się analizę porównawczą wniosków o nadanie statusu uchodźcy, natomiast przeprowadzenie dowodu z przesłuchania byłoby bezcelowe. Skarżący nie zgodził się z powyższą decyzją i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił nieprawidłową interpretację art. 40 ust. 2 pkt 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Podniósł, iż organ ograniczył się jedynie do zbadania faktów podniesionych w złożonych przez niego wnioskach, pominął natomiast inne okoliczności, tj. sytuację jaka panuje w kraju pochodzenia skarżącego. Jednocześnie wyjaśnił, iż dowody wymienione w piśmie z [...] grudnia 2010 r. złożył [...] kwietnia 2011 r. Wskazał również, że pismo od członkini Rady Miasta R., opisujące sytuację jego rodziny, która otrzymała status uchodźcy we F., otrzymał jeszcze później i nie mógł złożyć go na etapie postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Rada do Spraw Uchodźców wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną polegającą na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Rady do Spraw Uchodźców, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż kolejny wniosek o nadanie statusu uchodźcy złożony po wydaniu ostatecznej decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy jest oparty na tych samych podstawach. Z zestawienia pierwszego, drugiego i trzeciego wniosku o nadanie statusu uchodźcy wynika, że cudzoziemiec przez cały czas powołuje się na te same okoliczności, tj. na zagrożenie związane z deklarowaną pomocą b. oraz na zagrożenie zatrzymania i fakt zatrzymania w grudniu 2009 r. Na tej podstawie organ stwierdził, że trzeci już wniosek uchodźczy nie wynika z jakichkolwiek nowych motywów. Należy w tym kontekście zauważyć, iż organ odwoławczy dokonał powyższej oceny w oderwaniu od analizy dowodu przedstawionego przez skarżącego tj. zawiadomienia o wezwaniu na przesłuchanie w charakterze świadka w dniu [...] grudnia 2010 r. w [...] w C.. Powyższe pismo zostało złożone do akt w dniu [...] kwietnia 2011 r. tj. w dniu doręczenia skarżącemu decyzji organu II instancji. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.), dalej: "k.p.a." w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Nowy materiał dowodowy bez wątpienia dotyczy kwestii istotnych dla oceny przesłanek materialnych mających znaczenie dla rozpoznawanej sprawy. Z drugiej jednak strony, przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego, o jakich mowa w art. 145 § 1 k.p.a., mają dla postępowania sądowoadministracyjnego inne znaczenie niż dla postępowania administracyjnego. Stosownie bowiem do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Powołany przepis wymaga zatem dokonania podziału przesłanek wznowienia postępowania administracyjnego na takie, które są tożsame z "naruszeniem prawa" (art. 145 § 1 pkt 1, 2, 3, 4 i 6 k.p.a.) i na takie, którym nie da się przypisać tej cechy. Tylko pierwsza z tak wyodrębnionych grup może stanowić podstawę do uchylenia decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ustawodawca wybierając te przesłanki, które wiążą się z naruszeniem prawa, daje im walor samodzielnych przesłanek uchylenia decyzji przez sąd, niezależnie od tego, jakie skutki mogą one spowodować w postępowaniu administracyjnym (v. wyrok NSA z 15 czerwca 2005 r. FSK 2347/04, LEX nr 173343). Należy jednak uznać, iż pomimo braku podstaw do stwierdzenia naruszenia prawa na gruncie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zaistnienie przesłanki wznowienia postępowania z uwagi na ujawnienie nowych, istotnych dla sprawy dowodów, istniejących w dniu wydania decyzji, stanowiło w rozpatrywanej sprawie prostą konsekwencję naruszenia przez organ odwoławczy przepisów postępowania administracyjnego, które gwarantują stronie czynny udział w każdym stadium postępowania oraz zapewniają możliwość wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest pouczenie strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia, a także wstrzymania się od wydania decyzji do czasu (określonego wyznaczonym stronie terminem) złożenia powyższego oświadczenia. Brak w aktach sprawy końcowego oświadczenia strony oraz dowodu, że organ prowadzący postępowanie pouczył stronę o przysługującym jej prawie – uzasadnia wniosek, że organ prowadzący postępowanie naruszył obowiązek ustalony w art. 10 § 1 k.p.a. (W. Dawidowicz "Postępowanie administracyjne, Zarys wykładu" Warszawa 1983, s. 94). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu jest kwalifikowaną wadą procesową (v. wyrok z 26 maja 1983 r. SA/Ka 662/82, GAP 1986 nr 4, str. 44 oraz wyrok z 9 września 1983 r. II S.A. 937/83 nie publ.). Należy zaznaczyć, iż akta administracyjne zawierają jedynie pismo informujące stronę, iż Rada nie może uwzględnić złożonego dokumentu, gdyż w dniu [...] kwietnia 2011 r. wydała już decyzję w tej sprawie. Rada do Spraw Uchodźców przed wydaniem decyzji nie powiadomiła skarżącego o prawie zapoznania się z aktami sprawy oraz złożenia końcowego oświadczenia i nie zamieściła w aktach adnotacji o przyczynach odstąpienia od tej zasady. W następstwie tego zaniechania organ drugiej instancji pozbawił skarżącego możliwości zgłoszenia wniosków dowodowych i ustosunkowania się do wyników postępowania. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił decyzję organu II instancji celem ponownego przeprowadzenia postępowania administracyjnego z zachowaniem wszelkich praw przysługujących stronie tego postępowania. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, odnosząc się do złożonego przez skarżącego wniosku dowodowego, Rada winna przeprowadzić dodatkowe postępowanie wyjaśniające zmierzające do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnie z wymogami art. 7, 75, 77 i 78 k.p.a. O przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy orzeczono na podstawie art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.