V SA/Wa 1188/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska-Jóźków, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), st. sekr. sąd. - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2013 r. sprawy ze skargi R.S. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia w sprawie odrzucenia zarzutu wniesionego w postępowaniu egzekucyjnym; 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Ministra Finansów na rzecz R. S. kwotę 457 zł ( czterysta pięćdziesiąt siedem ) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1) Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...].12.2011 r. – stosownie do treści art. 156 § 1 pkt 2 oraz art. 157 §1 i 2, a także art. 126 k.p.a. – stwierdził z urzędu nieważność postanowienia Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...].10.2010 r. w sprawie odrzucenia zarzutu wniesionego w toku postępowania egzekucyjnego do tytułu wykonawczego z dnia [...].07.2009 r., który został wystawiony przez Dyrektora Izby Celnej w K. W ocenie Organu ,,błędem było rozpoznanie sprawy w zakresie wniesionych zarzutów w piśmie z dnia [...].09.2011 r. przez organ egzekucyjny w sytuacji, gdy zarzuty zostały wniesione przez pełnomocnika ustanowionego w czasie gdy R. S. nie posiadał statusu osoby "zobowiązanej". 2) W efekcie wniesionego zażalenia Minister Finansów – stosownie do treści art. 138 § 2 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz treści art. 18 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2012 r.; poz. 1015 ze zm.) postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu – po przedstawieniu stanu faktycznego i prawnego – wskazał, że ,,organ nadzoru winien ponownie zbadać występujące w sprawie okoliczności, na podstawie istniejącego materiału dowodowego, dokonując oceny, czy doszło do naruszenia którejś z przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Warunkiem koniecznym do stwierdzenia nieważności orzeczenia jest wskazanie, że jest ono bezsprzecznie obarczone wadą lub wadami określonymi w tym przepisie’’. 3) W skardze – żądającej uchylenia postanowienia Ministra Finansów oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego – zarzucono obrazę: a) przepisów prawa materialnego, tj. art. 157§1 w zw. z art.17 k.p.a. poprzez jego niewłaściwą interpretację; b) przepisów prawa procesowego, tj. - art. 138 § 2 k.p.a. poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia w sytuacji, gdy do rozstrzygnięcia sprawy nie jest potrzebne przeprowadzenie jakiegokolwiek postępowania dowodowego; - art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i 4 k.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia na innym stanie faktycznym niż wynikający ze zgromadzonego materiału dowodowego. W motywach wskazano racje przemawiające za uwzględnieniem skargi. 4) w odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia – podniesiono argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych postanowień. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: I. Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy administracyjne - podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy - zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tegoż aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej obejmującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej. Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwianiem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie, bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia; w przypadku zaś sądów administracyjnych sprawa, której przedmiot jest związany z działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu. Sąd administracyjny, bowiem dokonuje - w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych - kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność tego organu. Nie może, zatem - co do zasady - zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy. II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako p.p.s.a.). Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi, bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa. III. W powyższym kontekście - stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. - należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca, bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych ustawach. Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa materialnego uzasadnione będzie wtedy, gdy - w wypadku prawidłowego zastosowania tych norm - rozstrzygnięcie byłoby inne. Zaznaczyć trzeba, że naruszenie prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływu na wynik sprawy. IV. Zgodzić należy się ze skarżącym, że zastosowanie treści art. 138 § 2k.p.a. wymaga łącznego spełnienia dwóch warunków: a) postanowienie musi zostać wydane z naruszeniem prawa; b) konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy musi mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Powyższa konstatacja znajduje także podstawę w judykaturze w szczególności w uzasadnieniu wyroku z dnia 05.12.2012 r., sygn. akt. II SA/Gd 462/12 WSA w Gdańsku stwierdził: ,,W sprzeczności z art. 138 § 2 k.p.a. pozostaje wydanie decyzji kasacyjnej zarówno w przypadku, gdy zaskarżona decyzja była dotkniętą jedynie błędami natury prawnej, jak i w przypadku, gdy postępowanie wyjaśniające przed Organem I instancji dotknięte jest niewielkimi brakami, które z powodzeniem można uzupełnić w postępowaniu odwoławczym na podstawie art. 136 k.p.a.’’ Tymczasem – na co pozwala uważna analiza treści zaskarżonego postanowienia – Minister Finansów nie wskazuje ani na konkretne naruszenie przepisów prawa, ani też nie określa konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy wykazując jednocześnie, że ma to istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Nie określa też przyczyn, dla których to nie skorzystano z treści art. 136 k.p.a. Zalecenie aby Organ nadzoru ponownie zbadał występujące w sprawie okoliczności, na podstawie istniejącego materiału dowodowego, dokonując oceny, czy doszło do naruszenia którejś z przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. jest o tyle bezzasadne, że Organ I instancji wyraźnie in fine uzasadnienia wskazał, że doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu treści art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Przepis ten widnieje również w podstawie prawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia z dnia [...].12.2011r., a zatem brak jest podstaw poszukiwania kolejnej przesłanki lub przesłanek stwierdzenia nieważności postanowienia. V. W ocenie Sądu – w sytuacji braku potrzeby uzupełnienia postępowania wyjaśniającego – Organ II instancji mógł sam ocenić merytorycznie treść wniesionego zażalenia wydając np. postanowienie reformatoryjne. W konsekwencji brak jest podstaw, aby stosować w sprawie treść art. 138 § 2 k.p.a. Na marginesie wskazać należy, iż z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika, która z jednostek redakcyjnych art. 156 § 1 k.p.a. może mieć dodatkowo zastosowanie. Stosując zaś pomocniczo rozumowanie reductio ad absurdum należy zapytać, czy realizując wytyczne Ministra Finansów należy bazować na k.p.a., czy mając na względzie treść art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. należy poszukiwać przesłanek stwierdzenia nieważności także w innych aktach normatywnych. VI. Ocena treści zażalenia winna być dokonana z uwzględnieniem treści art. 7 i 77 § 1 k.p.a., o czym mowa także w skardze. VII. Mając na uwadze powyższe należało – stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1c i art. 200 p.p.s.a. orzec jak w sentencji wyroku.