V SA/Wa 119/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska - Jóźków (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Beata Krajewska, , Protokolant - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie: ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. 1. skargę oddala, 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. W. P. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych), tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy). Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezes Agencji) z [...].11.2009 nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 11.06.2004 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (dalej: płatności ONW) na rok 2004. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] decyzją z [...].12.2004 przyznał płatności za rok 2004 w kwocie 341,89 zł do powierzchni 1,91 ha. Uwzględniając kolejny wniosek skarżącej z 12.05.2005 r., decyzją z [...].04.2006 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] przyznał płatności ONW za rok 2005 w kwocie 386,64 zł do powierzchni 2,16 ha. Jak wynika z treści skargi, w dniu 26.09.2006 skarżąca wezwana została do złożenia w ciągu 7 dni wyjaśnień w sprawie płatności ONW z uwagi na to, iż nie złożyła wniosku o płatności ONW na rok 2006. W piśmie z dnia 19.10.2006 r. skarżąca wyjaśniła, że z powodu choroby nie jest w stanie dalej prowadzić działalności rolniczej oraz że nie może dostarczyć zaświadczenia lekarskiego o niezdolności do pracy bo od 1.08.2005 r. pobiera świadczenie emerytalne. Do pisma załączyła kartę informacyjną leczenia szpitalnego z którego wynika, że w okresie 28.12.2006 (prawdopodobnie pomyłka w dacie – chodzi o rok 2005) do 5.01.2006 przebywała na leczeniu szpitalnym celem leczenia operacyjnego. Wyjaśniła, że od czasu pobytu w szpitalu nie jest w stanie wykonywać pracy w rolnictwie i zmuszona była przykazać ziemię w dzierżawę. Przedłożyła także zaświadczenie z 11.10.2006 od lekarza rejonowego informujące, że pacjentka jest po zabiegu operacyjnym i od 5.01.2006 nie może pracować w gospodarstwie rolnym. Po wszczęciu postępowania, Prezes Agencji decyzją z [...].11.2008 r. nr [...] ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości 728,53 zł. wraz z odsetkami. W uzasadnieniu podniesiono, iż skarżąca otrzymała płatności za lata 2004 – 2005 i zobowiązała się do prowadzenia działalności przez okres 5 lat. Ponieważ zaniechała prowadzenia działalności rolniczej na terenach ONW, zobowiązana jest zwrócić w całości przyznaną płatność. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 10.12.2008 r. skarżąca powtórzyła argumentację zawartą w piśmie z 19.10.2006 r. Dodatkowo podniosła, iż opiekuje się córką z pierwszą grupą inwalidzką – złożyła zaświadczenie potwierdzające inwalidztwo córki. Wniosła prośbę o umorzenie należności. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Agencji decyzją nr [...] z dnia [...].10.2009 r. uchylił własną decyzję z [...].11.2008 r. i ustalił kwotę do zwrotu w wysokości 683,78 zl wraz z odsetkami. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że skarżąca prowadziła w 2004 roku działalność rolniczą na obszarze 1,91 ha, a więc pięcioletnie zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej obejmowało działki rolne o powierzchni 1,91 ha i obowiązek zwrotu dotyczy wyłącznie płatności przyznanych do tej powierzchni. Dalej wskazano, iż zgodnie z § 9 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. nr 73 poz. 657 ze zm.) – dalej: rozp. ONW, w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem, producent rolny zwraca całość płatności ONW, za cały czas jej pobierania, jeżeli zaniechanie to nastąpiło na wszystkich działkach rolnych położonych na obszarze ONW. Odnosząc się do argumentu dotyczącego złego stanu zdrowia Prezes Agencji wyjaśnił, iż zgodnie z 1§ 9 ust. 3 pkt 1 lit. a) rozp. ONW, płatność z tytułu ONW nie podlega zwrotowi, jeżeli zaistniała okoliczność długotrwałej niezdolności do pracy producenta rolnego. Jednakże o wystąpieniu takiej okoliczności producent rolny obowiązany jest powiadomić właściwy organ w terminie 10 dni roboczych od daty zaistnienia tej okoliczności. Ponieważ skarżąca nie poinformowała o swojej chorobie we wskazanym terminie, nie można zastosować w.w przepisu w przedmiotowej sprawie. Odnosząc się do wniosku o umorzenie Prezes Agencji wyjaśnił, że zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.), do kwot nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, ze zm.), z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności. Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze podniosła, że w momencie składania wniosku o dopłaty nie była informowana o obowiązku powiadamiania o zaprzestaniu prowadzenia działalności. Podniosła ponadto, iż opieszałość organów od wszczęcia postępowania do jego zakończenia spowodowała narastanie odsetek. W odpowiedzi na skargę Prezes Agencji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentacje zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) przedmiotem kontroli w postępowaniu sądowo-administracyjnym jest zgodność zaskarżonego aktu z prawem. W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Agencji w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Dokonując kontroli legalności wskazanej decyzji w granicach przysługujących kompetencji Sąd stwierdził, że decyzji tej nie można zarzucić naruszenia prawa, które miałoby istotny wpływ na wynik sprawy. Należy zauważyć, że płatności ONW są przyznawane rolnikom, którzy podejmują się prowadzić działalność rolniczą na obszarze o mniej korzystnych warunkach gospodarowania, przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego. Wprowadzając taki warunek prawodawca uregulował konsekwencje zaniechania prowadzenia działalności rolnej na wszystkich działkach rolnych lub na części działek rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem. Zgodnie z treścią przepisu § 9 ust. 2 pkt 1 powołanego wyżej rozporządzenia ONW, w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust.1 pkt 1 albo w § 7 ust.1 pkt 2 lit. a), producent rolny zwraca całość płatności ONW, za cały okres jej pobrania, jeżeli zaniechanie to nastąpiło: 1. na wszystkich działkach rolnych położonych na obszarze ONW, 2. części działek rolnych położonych na obszarze ONW, a łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi mniej niż hektar. Dla powstania obowiązku wydania przez właściwy organ decyzji ustalającej kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności ONW, wystarczającą przesłanką jest ustalenie zaniechania prowadzenia działalności rolniczej i wykluczenie istnienia przesłanek określonych w § 9 ust. 3 rozporządzenia z dnia 14 kwietnia 2004 r. Przepis ten zawiera zamknięty katalog przypadków, w których ONW nie podlega zwrotowi. Zgodnie z brzmieniem lit. a) wymienionego przepisu, beneficjent nie zwraca otrzymanych płatności ONW, jeżeli zaniechanie, o którym mowa w ust. 2, nastąpiło na skutek zaistnienia okoliczności polegającej na długotrwałej niezdolności do pracy producenta rolnego, na którą -w niniejszej sprawie - powołuje się skarżąca usprawiedliwiając zaprzestanie w 2005 roku gospodarowania na działkach rolnych o obszarze 1,91 ha. Jednakże normodawca w pkt 2 wymienionego wyżej § 9 ust. 3 określił jeszcze warunek zobowiązujący producenta rolnego do zawiadomienia kierownika bura powiatowego Agencji, zgodnie z art. 39 ust. 2 rozporządzenia 817/204/WE z dnia 29 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/199 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) ( Dz. U. UE.L.153 z 30.04.2004), o zaistnieniu chociażby jednej z okoliczności wymienionych w pkt 1, na skutek której nastąpiło zaniechanie działalności rolniczej. Wskazany przepis art. 39 ust. 2 rozporządzenia 817/2004/We wyraźnie stanowi, iż termin do zawiadomienia właściwego organu i złożenia odpowiednich dowodów zadawalających organ wynosi 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności. Termin ten może być przedłużony o 20 dni roboczych, w przypadku gdy taka możliwość przewidziana jest w dokumencie programowania. Podzielić należy stanowisko organu, iż skarżąca nie dopełniła warunku z art. 9 ust.3 pkt 2 ww. rozporządzenia powiadomienia właściwego organu o zaistniałej okoliczności, skoro dopiero na wezwanie tego organu z dnia 26 września 2006 r. złożyła wyjaśnienia, w których jako przyczynę zaniechania gospodarowania wskazała, że jest po zabiegu operacyjnym i od 5.01.2006 r. nie może pracować w gospodarstwie rolnym. W związku z powyższym nie można zastosować w stosunku do skarżącej przepisu zezwalającego na zwolnienie beneficjenta z obowiązku zwrotu otrzymanej płatności. Podkreślenia także wymaga, iż formularz wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub przyznania płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach zagospodarowania zawiera punkt X "Oświadczenia i zobowiązania", zobowiązujący wnioskodawcę do podpisania oświadczenia, iż m.in. znane są mu zasady przyznawania płatności jak również, że zobowiązuje się m. in. do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Oświadczenie tej treści złożyła również skarżąca, podpisując w dniu 11 czerwca 2004 roku wniosek o przyznanie płatności, złożony w tym samym dniu. oraz w dniu 12 maja 2005 wniosek o przyznanie płatności na rok 2005. Trafnie zatem przyjęły organy obu instancji, iż skarżąca wycofując się w 2006 roku z dalszego prowadzenia działalności rolniczej na działkach o pow. 1,91 ha, nie dotrzymała warunków gospodarowania przez okres 5 lat na gruntach, na które została wypłacona płatność z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przyznanych decyzjami z [...].12.2004 i z [...].05.2005 wydanymi przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...]., to tym samym należało uznać, iż wypłacona kwota płatności była nienależna i podlega zwrotowi przez skarżącą wraz z odsetkami. Dla zniesienia obowiązku zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności niewystarczającym więc jest wystąpienie okoliczności określanych w prawie wspólnotowym jako przypadki siły wyższej. Koniecznym jest bowiem, w przypadku wystąpienia tych okoliczności, powiadomienie o ich wystąpieniu na piśmie właściwego organu w określonym terminie. Jeżeli producent rolny nie dopełnił tego wymogu, ustalenie przez organ zaniechania działalności rolniczej obliguje do wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności i nie ma żadnego znaczenia wówczas przyczyna, dla której producent rolny zaniechał działalności rolniczej. Skarżąca nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku, Prezes Agencji zobligowany był zatem wydać decyzję o zwrocie przyznaniu płatności. Na marginesie należy zauważyć, iż przedstawione przez skarżącą dokumenty nie są dokumentami wystarczającym dla potwierdzenia długotrwałej niezdolności do pracy i zwolnienia z obowiązku zwrotu otrzymanych płatności ONW. Złożone przez skarżącą zaświadczenie wystawione zostało przez lekarza rejonowego w dniu 11października 2006 r. i zawiera informację, że skarżąca nie może pracować w gospodarstwie rolnym od dnia 5.01.2006 r. Z zaświadczenia nie wynika jakie dolegliwości spowodowały trwałą niezdolność do pracy. Zaświadczenie nie spełnia wymogów orzeczenia o niezdolności do pracy. Wprawdzie przepisy ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004r. jak też przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej ( Dz. U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.) na podstawie której zostało wydane to rozporządzenie, nie definiują pojęcia "długotrwałej niezdolności do pracy", to jednak podkreślić należy, iż pojęcie to zostało zdefiniowane w orzecznictwie na gruncie przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym, w którym przyjęto, iż " za długotrwale niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się ubezpieczonego, jeżeli ze względu na pogorszenie się stanu zdrowia istnieją przeciwwskazania do osobistego wykonywania niezbędnych prac w danym gospodarstwie rolnym w okresie dłuższym niż 6 miesięcy" ( por. wyrok SN z dnia 7 października 1998r, II UKN 250/98, OSNP/1999/20/667). Wymaga podkreślenia, iż zgodnie z art. 46 ust.1 powołanej ustawy o trwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym orzekają lekarze -rzeczoznawcy KRUS. Ustosunkowując się do zarzutów skargi należy stwierdzić, że bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostają kwestie dotyczące stanu zdrowia, czy sytuacji finansowej skarżącej. Są to okoliczności, które mogą przemawiać za odroczeniem lub rozłożeniem na raty płatności podlegającej zwrotowi. Tym niemniej, w tym celu strona ma obowiązek złożyć odrębny wniosek do Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zgodnie z przepisami rozporządzenia z dnia 12 czerwca 2007 roku w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania i rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 107, poz. 733). W przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi właściwy organ agencji płatniczej na wniosek dłużnika może odroczyć termin spłaty całości lub części należności albo rozłożyć płatność całości lub części należności na raty, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika (§ 7 rozporządzenia z dnia 12 czerwca 2007 roku). Skarżąca została poinformowana o możliwości wystąpienia do Prezesa Agencji ze stosownym wnioskiem. Przepisy nie dają Prezesowi Agencji możliwości umorzenia kwoty płatności podlegającej zwrotowi ze względów społecznych lub gospodarczych. Z tych wszystkich podanych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji