V SA/Wa 1190/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA -Małgorzata Dałkowska-Szary, Sędziowie WSA -Irena Kudiura, Asesor WSA -Danuta Dopierała (spr.), Protokolant -Rafał Dul, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi "N ." Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia ... marca 2004 r. nr ... w przedmiocie Odmowy zawieszenia postępowania celnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia ... stycznia 2004 r. nr ... 2) zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz N. Sp. z o.o. w W. kwotę ... zł (sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Na podstawie zgłoszeń celnych: - SAD nr ... Dyrektor Urzędu Celnego w W. objął importowany towar (m.in. ...) procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym. Do zgłoszeń celnych dołączono wymagane dokumenty, z których wynikało, iż przedmiotowy towar pochodzi z .... Zgodnie z decyzją Ministra Gospodarki z dnia ... stycznia 1999 r. w sprawie wprowadzenia opłaty celnej dodatkowej w związku z nadmiernym przywozem niektórych rodzajów ... pochodzącego z ... (MP. Nr 3. poz. 13) w stosunku do zaimportowanego towaru naliczono dodatkowe należności celne. Spółka z o.o. N. wraz z ... innymi eksporterami markowego ... pochodzącego z ..., kwestionując zasadność objęcia tego typu towaru opłatą celną dodatkową, w dniu ... marca 1999 r. wystąpiła do Ministra Gospodarki z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Minister Gospodarki decyzją nr ... z dnia ... listopada 1999 r. stwierdził brak podstaw do zmiany decyzji Ministra Gospodarki z dnia ...stycznia 1999 r. Na powyższą decyzję oraz poprzedzającą decyzję Ministra Gospodarki z dnia ... stycznia 1999 r. Strona złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Gospodarki z dnia ... listopada 1999 r. Minister Gospodarki, postanowieniem z dnia ... marca 2001 r. (MP. Nr 11, poz.182), wszczął z urzędu postępowanie ochronne przeglądowe w celu weryfikacji dotychczasowych wyników stosowania przedmiotowego środka ochronnego. Postępowanie to zostało zakończone decyzją Ministra Gospodarki z dnia ... stycznia 2002 r. (MP. Nr l, poz. 30), którą to decyzją Minister Gospodarki przedłużył stosowanie opłaty celnej dodatkowej w odniesieniu do niektórych rodzajów ... o przeznaczeniu sportowym do dnia ... grudnia 2005 r. oraz określił harmonogram stopniowej liberalizacji opłaty. W dniu ... grudnia 2001 r. Minister Gospodarki wydał decyzję utrzymującą w mocy decyzję Ministra Gospodarki z dnia ... stycznia 1999 r. w sprawie wprowadzenia opłaty celnej dodatkowej w związku z nadmiernym przywozem niektórych rodzajów ... pochodzącego z ... (MP. Nr 47, poz. 781). Spółka z o.o. N. zaskarżyła w dniu ... stycznia 2002 r. powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Po rozpoznaniu skargi, NSA wyrokiem z dnia 05 grudnia 2002 r. uchylił decyzję Ministra Gospodarki z dnia ... grudnia 2001 r. W dniu ... lutego 2003 r. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał decyzję (M.P. Nr 10, poz. 146) uchylającą w całości decyzję Ministra Gospodarki z dnia ... stycznia 2002 r. zmieniającą decyzję w sprawie wprowadzenia opłaty celnej dodatkowej w związku nadmiernym przywozem niektórych rodzajów ... z ... (M.P. Nr l, poz. 30) oraz kończącą postępowanie bez przedłużania ważności decyzji o zastosowaniu środka ochronnego ustanowionego decyzją Ministra Gospodarki z dnia ... stycznia 1999 r. w sprawie wprowadzenia opłaty celnej dodatkowej w związku z nadmiernym przywozem niektórych rodzajów ... pochodzącego z ... (M.P. Nr 3, poz. 13). W dniu ... stycznia 2004 r. Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej wydał decyzję (MP Nr 4, poz. 63), utrzymującą w mocy decyzję Ministra Gospodarki z dnia ... stycznia 1999 r. Na tę decyzję Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który w dniu ... lutego 2005 r. w/w skargę oddalił (w dniu wydania niniejszego orzeczenia wyrok ten nie był prawomocny). W dniu 20 lutego 2003 r. N. Spółka z o.o. złożyła wnioski o zwrot opłaty celnej dodatkowej w odniesieniu do zgłoszeń celnych nr jw. oraz wystąpiła o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez Ministra Gospodarki. Postanowieniem nr ... z dnia ... stycznia 2004 r. Dyrektor Izby Celnej w W. odmówił zawieszenia postępowania w przedmiotowej sprawie. Strona złożyła zażalenie na powyższe postanowienie zarzucając naruszenie przepisów o właściwości tj. art. 279 i art. 280 §1 pkt 4 ustawy z dnia 09 stycznia 1997 Kodeks celny oraz naruszenie art. 201 § l pkt 2 oraz art. 127 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa w zw. z art. 262 Kodeksu celnego. Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z dnia ... marca 2004 r. nr ... utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie odmawiające zawieszenia postępowania w sprawie zwrotu należności celnych z tytułu opłaty celnej dodatkowej. W ocenie Dyrektora w niniejszej sprawie należności celne zostały obliczone prawidłowo według stanu prawnego na dzień powstania długu celnego tj. w dacie przyjęcia zgłoszenia celnego, w wyniku którego towar został objęty procedurą dopuszczenia do obrotu. Natomiast w świetle art. 246 § 2 Kodeksu celnego – należności celne są zwracane jeżeli w chwili ich uiszczenia kwota tych należności nie wynikała z obowiązujących przepisów lub kwota ta została zarejestrowana niezgodnie z art. 229 §3. W odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów o właściwości Dyrektor Izby Celnej nie zgodził się ze Stroną, iż organ celny odwoławczy wydając zaskarżone postanowienie w I instancji naruszył w/w przepisy. Przepis art. 246 § 4 Kodeksu celnego stanowi, iż należności celne są zwracane lub umarzane na wniosek dłużnika złożony przed upływem 3 lat, licząc od dnia jego zawiadomienia o tych należnościach, wniosek należy złożyć we właściwym urzędzie celnym. Dyrektor wskazał, iż w art. 3 Kodeksu celnego zawarto katalog podstawowych pojęć używanych w tej ustawie. Zgodnie z art. 3 pkt 21 w/w ustawy – urzędem celnym jest jednostka organizacyjna administracji celnej, w której mogą zostać dokonane czynności przewidziane w przepisach prawa celnego. A zatem, zdaniem organu celnego, urzędem celnym w rozumieniu Kodeksu celnego, jest zarówno oddział celny, urząd celny (traktowany jako aparat wykonawczy naczelnika), jak i izba celna lub inna jednostka organizacyjna, jeżeli zostanie ustanowiona. Przepisy ustawy Kodeks celny określają generalnie, iż podmiotem władnym do rozpatrzenia wniosku o zwrot cła jest urząd celny. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 2002 r., zmieniające rozporządzenie w sprawie określenia wypadków, w których należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane, oraz trybu warunków dokonywania zwrotu lub umorzenia (Dz. U. Nr 43, poz. 377) jako przepis wykonawczy wydany w oparciu o delegację zawartą w art. 252 § l Kodeksu celnego precyzuje, iż organem władnym do rozpatrzenia wniosków o zwrot należności celnych jest Dyrektor Izby Celnej. Nie zachodziły zatem, zdaniem Dyrektora Izby Celnej, podstawy do wskazania w zaskarżonym postanowieniu przepisu rangi ustawowej, który zmieniałby dyspozycję art. 246 § l Kodeksu celnego, ponieważ przepis ten nie został zmieniony. Zgodnie z doktryną prawa akty prawne niższego rzędu (np. rozporządzenia) wydane na podstawie delegacji ustawowych, regulują w sposób szczegółowy kwestie zawarte w aktach prawnych wyższej rangi. Z tych powodów Dyrektor Izby Celnej nie zgodził się ze Stroną, iż przepisy cytowanego rozporządzenia pozostają w kolizji z przepisem art.246 § l Kodeksu celnego, jako aktu prawnego wyższej rangi. Co do zarzutu strony dotyczącego naruszenia art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej Dyrektor Izby Celnej wskazał, iż pod pojęciem zagadnienia wstępnego rozumie się sytuację, w której wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego. Ocena zaś tego zagadnienia wstępnego, gdyby mogło ono być przedmiotem odrębnego postępowania, należy ze względu na jego przedmiot do kompetencji innego organu państwowego niż ten, przed którym toczy się postępowanie w głównej sprawie. Jest to poza tym zagadnienie otwarte, tzn. nie było ono przedtem prawomocnie osądzone. Jego treścią może być wypowiedź co do uprawnienia lub obowiązku, stosunku lub zdarzenia prawnego, albo inne jeszcze okoliczności mające znaczenie prawne. W niniejszej sprawie należności celne zostały obliczone prawidłowo według stanu prawnego na dzień powstania długu celnego tj. w dacie przyjęcia zgłoszenia celnego, w wyniku którego towar został objęty procedurą dopuszczenia do obrotu. Natomiast w świetle art. 246 § 2 Kodeksu celnego – należności celne są zwracane, jeżeli w chwili ich uiszczenia kwota tych należności nie wynikała z obowiązujących przepisów lub kwota ta została zarejestrowana niezgodnie z art. 229 § 3. W dacie przyjęcia zgłoszenia celnego należności celne w postaci opłaty dodatkowej wynikały obowiązujących przepisów, tj. decyzji Ministra Gospodarki z dnia ... stycznia 1999 r. w sprawie wprowadzenia opłaty celnej dodatkowej w związku z nadmiernym przywozem niektórych rodzajów ... pochodzącego z ... (MP. Nr 3, poz. 13). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie N. Spółka z o.o. wniosła o stwierdzenie nieważności skarżonego postanowienia z uwagi na rażące naruszenie przepisów o właściwości, a w przypadku gdyby Sąd nie podzielił opinii Skarżącej odnośnie występowania przesłanek do stwierdzenia nieważności – o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o uchylenie poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Celnej w W. z powodu ich niezgodności z prawem. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła: - rażące naruszenie art. 201 § l pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926, z poźn. zm.), - rażące naruszenie przepisów o właściwości, tj. art. 279 i art. 280 § l pkt 4 ustawy z dnia 09 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r., Nr 75. poz. 802 ze zm.) oraz art. 246 § 4 Kodeksu celnego, - naruszenie przepisów proceduralnych mających wpływ na wynik zaskarżonego rozstrzygnięcia, tj. art. 120, art. 121 § l, art. 122, art. 124 oraz art. 210 § l pkt 6 i § 4 Ordynacji podatkowej w związku z art. 219 Ordynacji podatkowej. Skarżąca wskazała, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zagadnienie wstępne, zwane też kwestią wstępną lub prejudycjalną, dotyczy sytuacji, kiedy rozstrzygnięcie merytoryczne sprawy będącej przedmiotem postępowania uzależnione jest od wcześniejszego rozstrzygnięcia zagadnienia materialnoprawnego, które z istoty swej należy do kompetencji innego organu administracyjnego lub sądu i nie było wcześniej prawomocnie przesądzone. Zagadnienie, czy Skarżąca powinna uiszczać opłatę celną dodatkową jest bez wątpienia kwestią materialnoprawną. Jest to obowiązek nałożony w formie decyzji Ministra Gospodarki na podstawie ustawy z dnia 11 grudnia 1997 r. o ochronie przed nadmiernym przywozem towarów na polski obszar celny (Dz. U. Nr 157, poz. 1027) i należy bez wątpienia do kompetencji innego organu. Dyrektor Izby Celnej w W. wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W pierwszym rzędzie jako dalej idący podlega rozważeniu zarzut dot. naruszenia przepisów o właściwości, gdyż uznanie jego zasadności prowadziłoby do konieczności stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest on całkowicie chybiony z uwagi na treść art. 252¹ Kodeksu celnego. Przepis ten, dodany ustawą z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. z dnia 10 lipca 2003 r. Nr 120, poz. 1122) stanowi, że organem celnym właściwym do rozstrzygania w pierwszej instancji w sprawach uregulowanych przepisami Działu V "Zwrot i umorzenie należności celnych" jest dyrektor izby celnej. Przepis ten ma zastosowanie w sprawie niniejszej, gdyż zgodnie z art. 3 ust. 2 ww. ustawy, w sprawach będących w toku postępowań dotyczących zwrotów lub umorzeń określonych przepisami Działu V, stosuje się przepisy Kodeksu celnego w brzmieniu nadanym przez art. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. Za zasadny należy uznać jednak zarzut skarżącej dotyczący naruszenia art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego. Wskazany przez Dyrektora Izby Celnej w podstawie prawnej zaskarżonego postanowienia art. 201 § l pkt 2 Ordynacji podatkowej, stosowany odpowiednio w postępowaniu w sprawach celnych, stanowi, iż organ celny zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie postępowania na omawianej podstawie uzależnione jest zatem od łącznego wystąpienia trzech przesłanek: - postępowanie administracyjne (celne) jest w toku, - istnieje zagadnienie wstępne oraz - rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Jeśli chodzi o tę ostatnią przesłankę, to organ musi ustalić związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a zagadnieniem wstępnym, którego ocena, gdyby ono samo w sobie mogło być przedmiotem odrębnego postępowania, należy, ze względu na jego przedmiot, do kompetencji innego organu państwowego niż ten, przed którym toczy się postępowanie w głównej sprawie i nie było wcześniej prawomocnie przesądzone (v. Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz B. Adamiak, J. Borkowski, C.H. Beck, W-wa 2003, s. 430). Z zagadnieniem prejudycjalnym mamy zatem do czynienia jedynie wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy celnej uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem kwestii prawnej. Nie można zgodzić się z takim rozumieniem treści art. 246 § 2 Kodeksu celnego, jakie zaprezentował Dyrektor Izby Celnej w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Prowadzi ono bowiem nieuchronnie do wniosku, że niezależnie od ostatecznego wyniku postępowania sądowoadministracyjnego – które nota bene już doprowadziło do dwukrotnego uchylenia decyzji Ministra Gospodarki utrzymujących w mocy decyzję będącą podstawą zarejestrowania należności celnej – uiszczona przez stronę należność nie zostanie zwrócona, gdyż w chwili zarejestrowania istniała decyzja podlegająca wykonaniu. Takie rozumienie art. 246 § 2 Kodeksu celnego było nieuprawnione – w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego – także przed wejściem w życie nowelizacji w/w przepisu ustawą z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. z dnia 10 lipca 2003 r. Nr 120 poz. 1122), kiedy to zwrot "należność wynikała z obowiązujących przepisów" zastąpiono słowami "należność nie była prawnie należna". Obecne brzmienie w/w przepisu nie pozostawia najmniejszych wątpliwości, że dla oceny zasadności wniosku o zwrot uiszczonych należności celnych niezbędne jest zakończenie postępowania w przedmiocie ich wymierzenia. Należy wskazać, że zaskarżone postanowienia zostały wydane już po wejściu w życie powyższej zmiany, a jak już wyżej wspomniano, zgodnie z art. 3 ust. 2 miała ona zastosowanie w niniejszym postępowaniu. Uchylenie zaskarżonej decyzji wywołuje skutek, który można by określić jako skutek wsteczny — następuje tu bowiem powrót do takiej sytuacji w postępowaniu, która miała miejsce przed jej wydaniem. Innymi słowy uchylenie decyzji, na podstawie której doszło do rejestracji należności celnej powoduje, że przestaje ona być "prawnie należna", co więcej można wyprowadzić wniosek, że nigdy nie była "prawnie należna". W tej sytuacji prawomocne zakończenie postępowania dotyczącego wymierzenia opłaty celnej dodatkowej jest niezbędne do oceny zasadności wniosku skarżącej o zwrot uiszczonej opłaty. Do tego czasu przedmiotowe postępowanie powinno zostać zawieszone na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego (obecnie art. 73 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne - Dz.U. Nr 68, poz. 622). Jest to tym bardziej istotne, że wystąpienie z wnioskiem o zwrot należności celnych jest możliwe jedynie w ciągu 3 lat od dnia powiadomienia o tych należnościach. Z powyższych względów zaskarżone postanowienie oraz postanowienie utrzymujące je w mocy podlega uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej wyżej ustawy.