V SA/Wa 1192/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Barbara Wasilewska, Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Protokolant - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2008r. sprawy ze skargi B B na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2008r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; oddala skargę. Przedmiotem skargi wniesionej przez B B jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Nr [...] z dnia [...] lutego 2008 r. utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Nr [...] z dnia [...] grudnia 2007 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy . Zaskarżona decyzja została wydana w następujący stanie faktycznym: Pismem z dnia [...] października 2007 r. B B złożyła wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek za okres [...] miesięcy 1999 r. Wskazała iż przez w/w okres przebywała na zwolnieniu lekarskim i nie prowadziła działalności. Zaznaczyła, iż jest w wieku [...] lat. Otrzymuję [...] zł z tytułu emerytury. Podkreśliła, iż choruje. [...] Mieszka wraz z mężem , który jest osobą niepelnosprawną, wymagającą opieki pielęgnacyjnej i lekarskiej. Decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2007 Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek za okres [...] 1999r do [...] 1999 r. w tym z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie [...] zł, ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...] oraz z tytułu składek na Fundusz Pracy w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż rozpatrzył wniosek zobowiązanej w kontekście spełnienia warunków do umorzenia z uwzględnieniem ważnego interesu osoby zobowiązanej oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Zaznaczył, iż trudna sytuacja życiowa spowodowana chorobą wnioskodawczyni oraz jej męża nie może być podstawa do umorzenia zaległości z uwagi na brak całkowitej nieściągalności. Zakład podkreślił, iż wnioskodawczyni od [...] stycznia 2006 r. pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł netto, natomiast małżonek zobowiązanej od [...] maja 1998 r. pobiera świadczenie emerytalne i rentowe w kwocie [...] zł. Dłużniczka wraz z małżonkiem prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe nie mając nikogo na utrzymaniu. Łączna wysokość ich dochodów netto wynosi [...] zł. Wnioskodawczyni jest właścicielem lokalu o powierzchni [...] m2 położonego w S, nr działki [...] oraz nieruchomości położonej w R. Jednocześnie Zakład zaproponował udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań poprzez rozłożenie ich na raty po uprzednim wystąpieniu z wnioskiem i spełnieniu określonych warunków. Pismem z dnia [...] stycznia 2008 r. zobowiązana złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż jej sytuacja nie pozwala na podjęcie dodatkowych zobowiązań płatniczych. Jest [...] letnią emerytką [...]. Mąż zobowiązanej [...] wymaga bezustannej opieki. Dłużniczka podniosła, iż w [...] r. zaciągnęła wraz z mężem kredyt na odnowienie mieszkania, w którym mieszkają. Ponadto wniosła w przypadku niemożliwości umorzenia składek o rozłożenie należności na maksymalną ilość rat. Decyzją Nr [...] z dnia [...] lutego 2008 r. Prezes ZUS działający w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Nr [...] z dnia [...] grudnia 2007 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż uzasadnienie wniosku jak i zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza całkowitej nieściągalności jak również okoliczności przemawiających za ważnym interesem osoby zobowiązanej. Ponadto uznał ,iż nieopłacenie należności z tytułu składek z powodu przebywania na zwolnieniu lekarskim, za który nie został wypłacony zasiłek chorobowy, trudna sytuacja życiowa spowodowana chorobą własną i małżonka oraz konieczność regulowania zobowiązań wobec innych wierzycieli nie mogą być w przypadku skarżącej podstawą do umorzenia. Prezes ZUS zaznaczył, iż zasiłek chorobowy za okres od [...] 1999 r. do [...] 1999 r.. został odmówiony decyzją z dnia [...].12.1999 r. znak od której nie zostało wniesione odwołanie, dlatego też składki za w/w okres były wymagalne do zapłaty. Podkreślił, iż dłużniczka sprawując opiekę nad małżonkiem pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł netto, natomiast małżonek zobowiązanej pobiera świadczenie emerytalne i rentowe w kwocie [...] zł. Organ ustalił, iż po uregulowaniu miesięcznych opłat za mieszkanie w wysokości [...] zł, zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie [...] zł zakupu leków oraz opłaceniu wizyt lekarskich w kwocie [...] zł pozostaje skarżącej na wyżywienie i inne wydatki kwota [...] zł. Zaznaczył, iż zobowiązana jest współwłaścicielem lokalu o powierzchni [...] m2 położonego w S, nieruchomości położonej w R oraz właścicielem samochodu marki [...] rok produkcji [...] r. Pismem z dnia [...] marca 2008 r. pełnomocnik B B złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Nr [...] z dnia [...] lutego 2008 r. wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 9 i 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. dalej k.pa.) oraz art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń ustawy z 13 października 1998 r. (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm. dalej jako u.s.u.s. ) w brzmieniu przed 1 stycznia 2003 r. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała na pominięcie przez organ faktu, iż zobowiązanie z tytułu składek dotyczyło okresu od [...] 1999 r. do [...] 1999r., w którym to czasie obowiązywał art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń przewidujący pięcioletni okres przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zaznaczyła, iż żądanie zapłaty zaległych składek według obowiązującego od dnia 1 stycznia 2003 r. art. 24 ust. 4 u.s.u.s. jest sprzeczne z zasadą państwa prawa określoną w art. 2 Konstytucji RP. Skarżąca podniosła, iż Prezes ZUS nie ustalił faktycznej sytuacji finansowej jej oraz jej rodziny, na którą oprócz wysokości osiąganych dochodów wpływa także wielkość stałych obciążeń jak opłaty za energię elektryczną, wodę, telefon, gaz. Zarzuciła, iż organ nie rozważył jaką rzeczywiście kwota dysponuje, która jest pomniejszona o niezbędne koszty utrzymania oraz jaka kwota przypada miesięcznie na osobę w sytuacji pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym męża skarżącej, który wymaga stałej opieki lekarskiej. Zobowiązana podkreśliła, iż Zakład nie poinformował ją o ciążącym na niej obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne w okresie, kiedy przebywała na zwolnieniu chorobowym. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem w granicach zakreślonych w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Stosując środki określone w wyżej wskazanych ustawach sądy dokonują oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, organ administracji nie dopuścił się naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się do zawartego w skardze zarzutu przedawnienia stwierdzić należy, iż nie jest on zasadny. Jak wynika z akt sprawy zaskarżona decyzja dotyczy należności skarżącej z tytułu składek za okres od [...] do [...] 1999 r. Oznacza to, że do stycznia 2003 r., kiedy to ustawodawca wydłużył termin przedawnienia należności do lat 10, w stosunku do żadnej z należności skarżącej nie upłynął przewidziany uprzednio obowiązującymi w tym zakresie przepisami pięcioletni termin przedawnienia. Ponieważ ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074, ze zm.), na mocy której zmiana ta została wprowadzona, nie przewidywała żadnych regulacji przejściowych, to milczenie ustawodawcy w tym względzie uznać należy za założenie bezpośredniego stosowania nowego prawa. Nie oznacza to naruszenia, jak podnosi pełnomocnik skarżącej, art. 2 Konstytucji RP oraz zasady lex retro non agit (prawo nie działa wstecz), ponieważ przedmiotowe regulacje weszły w życie w chwili, gdy należności skarżącej nie uległy jeszcze przedawnieniu. Należy zauważyć, że również Trybunał Konstytucyjny uznał, iż fakt, że w jakimś zakresie ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie co do kwestii intertemporalnej (stosowania ustawy do sytuacji zapoczątkowanych przed jej wejściem w życie) nie oznacza istnienia luki w prawie. Ustawodawca nie regulując wyraźnie kwestii intertemporalnej otwiera drogę do tego, aby w danej sytuacji stosować zasadę tempus regit actum (czas wyznacza podstawę działania). Oznacza to, że mimo braku wyraźnej regulacji w tym względzie, kwestia intertemporalna i tak będzie rozstrzygnięta, tyle, że na korzyść zasady bezpośredniego stosowania ustawy nowej, od momentu wejścia jej w życie, do stosunków nowo powstających i tych, które trwając w momencie wejścia w życie ustawy - nawiązały się wcześniej (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 maja 2004 r. w/s SK 39/03; OTK-A 2004/5/40 oraz z dnia 25 maja 2004 r. w/s SK 44/03; OTK-A 2004/5/46). W związku z powyższym nowy termin przedawnienia ma zastosowanie do należności, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., a tym samym zarzuty skarżącej, że doszło do przedawnienia jej należności, są chybione (por. także wyrok SN z dnia 5 kwietnia 2005 r. w/s I UK 232/04, OSNP 2006/1-2/26, oraz uchwały SN z dnia 2 lipca 2008 r. w/s II UZP 5/08; LEX nr 396253 i z dnia 8 lipca 2008 r. w/s I UZP 4/08; LEX nr 396249). Odnosząc się do zarzutu skarżącej co do nie poinformowania jej przez organ o ciążącym obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne w okresie kiedy przebywała na zwolnieniu chorobowym należy wskazać, iż dłużniczka z uwagi na fakt, iż prowadzenie działalności gospodarczej ma profesjonalny charakter zobowiązana była regulować należne z tego tytułu składki bez uprzedniego wezwania. Tym samym zarzut naruszenia art. 9 kpa należy uznać za nieuzasadniony Skarga nie zasługuje na uwzględnienie także ze względów merytorycznych. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przez należności z tytułu składek należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Zgodnie z art. 28 powołanej ustawy ( z zastrzeżeniem przepisu art. 3 a), Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak, dla organu podejmującego rozstrzygnięcie, tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie zaś prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącej. Organy orzekające w sprawie prawidłowo wskazały, że wobec skarżącej nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Bezspornym w sprawie jest bowiem to, że skarżąca prowadzi wspólnie z jej mężem gospodarstwo domowe. Pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł netto, natomiast małżonek zobowiązanej pobiera świadczenie emerytalne i rentowe w kwocie [...] zł. Łączna wysokość ich dochodów netto wynosi [...] zł. Ponadto skarżąca jest współwłaścicielem lokalu o powierzchni [...] m2 położonego w S, nieruchomości położonej w R oraz właścicielem samochodu marki [...] nr rejestracyjny rok produkcji [...] r., na których może zostać zabezpieczona wierzytelność Zakładu z tytułu składek. W ocenie Sądu prawidłowo zatem zostało ustalone, na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Dokonaną przez organ ocenę możliwości spłaty zadłużenia skarżącej z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w świetle art. 28. ust. 3 a u.s.u.s. i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. ( Dz. Nr 141. poz. 1365 ) również należy uznać za prawidłową. Nie ma podstaw do uznania, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżąca nie jest w stanie spłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny. Wymaga wskazania, iż organ w zaskarżonej decyzji prawidłowo ustalił sytuację finansową skarżącej. Ustalenia organu w zakresie wydatków ponoszonych przez skarżącą obejmowały wysokość wszystkich stałych obciążeń ponoszonych przez skarżącą. Organ operując pojęciem miesięcznych opłat za mieszkanie w kwocie [...] zł rozumiał przez nie całość opłat związanych z utrzymaniem mieszkania skarżącej, na którą to kwotę składają się opłaty za czynsz, rachunki za energię elektryczną, gaz, telefon wodę oraz za telewizję kablową. Średnia miesięczna wysokość tych wydatków odpowiada w/w kwocie [...] zł. Należy również wskazać, iż zobowiązana wraz z małżonkiem otrzymuje świadczenia w łącznej wysokości [...] zł. zł netto. W wyniku spłaty miesięcznych rat zaciągniętych kredytów w kwocie [...] zł oraz po zakupie leków i opłaceniu wizyt lekarskich w kwocie [...] zł pozostaje skarżącej do dyspozycji kwota [...] zł. Trudno przyjąć, by środki te w całości skarżąca wraz z mężem przeznaczała na wyżywienie. Dochód skarżącej i jej małżonka, którego wysokość znacznie przekracza próg minimum socjalnego, nie daje podstawy do uznania, iż opłacenie zaległych składek pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zobowiązana nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej. Biorąc pod uwagę wysokość zaległości skarżącej z tytułu składek wraz z odsetkami, która na dzień wydania decyzji organu pierwszej instancji wyniosła [...] zł., spłata zadłużenia, np. w postaci układu ratalnego nie będzie stanowić zagrożenia dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącej i jej męża. W oparciu o materiał dowodowy nie sposób było również uznać, że zachodzi przesłanka, określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Dla jej wystąpienia niezbędne jest nie tylko istnienie przewlekłej choroby zobowiązanej, ale także skutek tej choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskiwania dochodu. Skarżąca wraz z mężem otrzymuje świadczenie emerytalne w związku z tym stan jej zdrowia nie pozbawia go uzyskania dochodu. Wobec powyższego Sąd nie mógł uwzględnić zarzutu, iż wadliwie oceniona została przez organy sytuacja wnioskodawczyni. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Brak istnienia przesłanek zawartych w ww. rozporządzeniu uniemożliwiał umorzenie należności. Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, iż materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.) zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego potwierdzonego nowymi dowodami skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.