V SA/Wa 1199/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.), Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2008 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... lutego 2008 r. nr ... (znak sprawy: ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne; oddala skargę Wnioskiem z dnia ... listopada 2007r. B. W. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej: Zakładu) o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że jest w trudnej sytuacji materialnej, otrzymuje ok. ... zł emerytury. Sprawuje ponadto opiekę nad chorym psychicznie synem, którego leczenie kosztuje ... zł miesięcznie. Decyzją z ... stycznia 2008r. nr 4/2008, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1-3 oraz art. 28 ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych [tekst jednolity: Dz.U. z 2007r. nr 11, poz. 74 ze zm.], dalej: u.s.u.s. Zakład odmówił B. W. umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres .../1999-12/2000, .../2003-03/2004, w tym z tytułu: składek - ... zł, odsetek za zwłokę - ...zł oraz kosztów upomnienia - ... zł. Uzasadniając swą decyzję organ wyjaśnił, że w toku postępowania na podstawie posiadanych dokumentów oraz spisanego z pełnomocnikiem wnioskodawcy w dniu ... grudnia 2007r. kwestionariusza o stanie majątkowym stwierdzono brak podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o umorzenie zaległości. Ustalono, że wnioskodawca pobiera emeryturę w wysokości ... zł netto, ma pięcioro dzieci, z których tylko syn P. nie jest osobą usamodzielnioną. Wnioskodawca jest również współwłaścicielem nieruchomości-mieszkania o powierzchni ... m/kw, dla której prowadzona jest Księga Wieczysta nr KW .... Ponadto L. W. (żona wnioskodawcy) otrzymuje z ZUS emeryturę w wysokości ... zł netto. W trakcie prowadzonego postępowania ustalono, że małżonkowie W. na wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wydają ok. ...zł miesięcznie, a koszty związane z zakupem leków ponoszą w wysokości ... zł. Na podstawie powyższych faktów organ uznał, że nie zachodzi przesłanka umorzenia należności polegająca na całkowitej nieściągalności, o której mowa w art.28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., ani też okoliczności uzasadnione ważnym interesem osoby zobowiązanej do opłacania składek, które pomimo nie zaistnienia przesłanek ustalenia stanu całkowitej nieściągalności, umożliwiają umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych (art. 28 ust.3a u.s.u.s. oraz § 3 pkt.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne). Po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu decyzją z ... lutego 2008r. nr ... wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4, art. 28 ust. 1-4 i ust.3a oraz art. 32 u.s.u.s. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji opisał dotychczasowy przebieg postępowania. Przytoczył ponownie treść przepisu art. 28 u.s.u.s. i w tym kontekście uznał, że z uwagi na skutecznie prowadzoną wobec dłużnika egzekucję nie można mówić o zaistnieniu całkowitej nieściągalności jako przesłanki warunkującej umorzenie zadłużenia wobec ZUS. Ponownie wskazał na to, iż w-ca uzyskuje wraz z małżonką stały dochód w postaci świadczeń emerytalnych w wysokości ... zł. Z informacji natomiast pozyskanych ze Starostwa Powiatowego w N. wynika, że B. W. figuruje w operacie ewidencji gruntów prowadzonym dla powiatu n. jako współużytkownik wieczysty terenów mieszkalnych i gruntów ornych z udziałem ... (KW ...) oraz w ewidencji rejestrów lokali jako właściciel lokalu mieszkalnego nr ... w budynku nr ... przy ul. D. ... w N. (...). Reasumując organ stwierdził, iż aktualna sytuacja majątkowa wnioskodawcy oraz konieczność jednoczesnej spłaty zadłużenia nie zagraża dalszej egzystencji poprzez nie zapewnienie minimum socjalnego, a umorzenie zaległości w sprawie jest nieuzasadnione. W skardze na powyższą decyzję B. W. wniósł o umorzenie odsetek, które w jego ocenie zostały ustalone w sposób krzywdzący. W dalszej części uzasadnienia skargi ponownie przytoczył argumenty podnoszone we wniosku o umorzenie składek zdrowotnych jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w wydanych w sprawie decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.]; dalej: "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku strony z dnia ... listopada 2007 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (treść tych przepisów przytoczona została w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji). Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o sus (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W niniejszej sprawie nie stwierdzono całkowitej nieściągalności. Organ rozpoznając sprawę dwukrotnie, wyczerpująco omówił ustawowe przesłanki całkowitej nieściągalności oraz sytuację wnioskodawcy w tym zakresie. Wyjaśnił, iż całkowita nieściągalność zachodzi m.in. wówczas, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można by prowadzić skuteczną egzekucję. W przedmiotowej sprawie powyższa przesłanka nie nastąpiła bowiem łączna kwota świadczeń emerytalnych z ZUS L. i B. W. wynosi ok. ... zł miesięcznie i jest to źródło dochodu, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne. Nie stwierdzono zatem braku środków majątkowych pozwalających na uregulowanie zadłużenia. Wskazano również , że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości-mieszkania przy ul. D. ... w N. (wypis z rejestru lokali k. ... akt administracyjnych) o powierzchni ... m/kw, dla której prowadzona jest Księga Wieczysta KW ... która może stanowić przedmiot zabezpieczania hipotecznego. Prawidłowo zatem ustalono na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003r. Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3 Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ponownie podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając sprawę pod kątem zebranego w sprawie materiału dowodowego organ odwoławczy podkreślił osiąganie przez skarżącego stałego dochodu w postaci świadczenia emerytalnego oraz pobieranie emerytury przez jego żonę, z którą pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym. Dokonując oceny powyższych ustaleń Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, iż w stosunku do niego miały zastosowanie przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003r. Ponadto dowód w postaci zaświadczenia z Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia ...11.2007r. (k. ... akt administracyjnych) o nie korzystaniu B. W. z form pomocy społecznej może świadczyć o tym, że sytuacja skarżącego nie powoduje konieczności uzyskiwania takiej pomocy. Odnosząc się natomiast do sytuacji zdrowotnej rodziny skarżącego należy wyjaśnić, że w toku postępowania administracyjnego skarżący wprawdzie wykazał konieczność sprawowania opieki nad schorowanym synem P. i swoją małżonką, jednakże z oświadczenia zawartego w Kwestionariuszu o możliwościach płatniczych płatnika składek z ...04.2008r. (k. ... akt administracyjnych) wynika, że koszty leczenia tych dwóch osób wynoszą ok. ... zł miesięcznie. Ponadto, wobec tego, że skarżący pobiera emeryturę, to nawet konieczność sprawowania opieki nad członkami rodziny nie pozbawia go możliwości osiągania dochodu, który z kolei pozwala na spłacanie należności. Dodatkowo dokonana przez organ odwoławczy analiza kosztów utrzymania rodziny W. wykazała, że po odliczeniu niezbędnych wydatków związanych m.in. z zakupem leków i opłatami związanymi z utrzymaniem mieszkania na bieżącą konsumpcję pozostaje kwota w wysokości ok. ... zł. Tym samym, zdaniem Sądu, prawidłowo Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) w decyzji z dnia ... lutego 2008r. stwierdził, że sytuacja majątkowa oraz konieczność jednoczesnej spłaty zadłużenia nie zagrażają dalszej egzystencji skarżącego, a zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności rozstrzygnięcia i mieści się w ramach wyżej opisanego tzw. uznania administracyjnego. Z tych wszystkich przyczyn należy przyjąć, że ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, gdyż biorąc pod uwagę obiektywnie wysokość zadłużenia ( ... zł zaległość główna + ok. ... zł odsetki i koszty upomnienia) prawidłowo uznał, iż osiągane systematycznie przez skarżącego i jego żonę dochody ze świadczeń emerytalnych, fakt posiadania przez dłużnika nieruchomości oraz to, że na konto rozliczeniowe skarżącego są przekazywane kolejne wpłaty wskutek skutecznie prowadzonej egzekucji, nie pozwalają na przyjęcie istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie zaległych należności. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych istotnych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Odnosząc się natomiast do żądania skarżącego ze skargi o umorzenie odsetek od powstałego zadłużenia wyjaśnić należy, że o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracji publicznej. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej. Oznacza to, że Sąd nie mógł uwzględnić w/w żądania zawartego w skardze. Był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie. Stwierdzając zaś, iż decyzja Prezesa ZUS (działającego w imieniu Zakładu) jest zgodna z prawem orzekł o oddaleniu skargi jako niezasadnej. Na marginesie Sąd wyjaśnia jednak, że decyzja wydawana po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powinna w podstawie prawnej powoływać art. 138 k.p.a., a nie tylko przepisy prawa materialnego, przy czym uchybienie to nie stanowi wady uzasadniającej uchylenie decyzji. Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.