V SA/Wa 1199/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Małgorzata Sieczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2009r. sprawy ze skargi W.C. - Gospodarstwo Rolne "F." na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania; oddala skargę Przedmiotem skargi z 3 lipca 2009 r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez W. C. – Gospodarstwo Rolne "F." jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezes Agencji) nr [...] z [...] czerwca 2009 r. utrzymująca w mocy decyzję własną nr [...] z [...] listopada 2007 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2004 roku W. C. zwrócił się do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w N. o przyznanie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004, zwanej dalej "płatnością ONW", deklarując grunty rolne o łącznej powierzchni 129,11 ha. Kierownik Biura decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2005 r. przyznał Wnioskodawcy płatność z tytułu ONW w wysokości [...] zł. Wnioskiem z dnia [...] maja 2005 r. W. C. zwrócił się do Kierownika Biura o przyznanie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2005, deklarując we wniosku grunty rolne o łącznej powierzchni 189,02 ha. Kierownik Biura decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2006 r. przyznał W. C. płatność z tytułu ONW w wysokości [...] zł. Wnioskiem z dnia [...] maja 2006 r. W. C. zwrócił się do Kierownika Biura o przyznanie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2006, deklarując we wniosku grunty rolne o powierzchni 3,20 ha. Wezwaniem z dnia [...] sierpnia 2006 r. Kierownik Biura poinformował Wnioskodawcę o nieprawidłowościach dotyczących płatności ONW. W toku postępowania W. C. złożył pisemne oświadczenie, iż grunty objęte zobowiązaniem wieloletnim ONW zostały w dniu 10 maja 2006 r. wydzierżawione córce J. C. Ponadto wyjaśnił, iż w 2004 roku prowadził działalność rolniczą na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na powierzchni 129,11 ha, a w 2005 roku na powierzchni 189,02 ha. Jednocześnie dodał, iż w 2006 roku działalność rolnicza na obszarze objętym ONW nie była prowadzona, w związku z wydzierżawieniem gospodarstwa córce J. C. Kierownik Biura decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2006 r. przyznał W.C. płatność z tytułu ONW w wysokości [...] zł. Mając na względzie powyższe okoliczności, w dniu [...] listopada 2007 r. Prezes Agencji wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych W. C. na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] marca 2005 r. o przyznaniu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004, oraz decyzji nr [...] z dnia [...] lutego 2006 r. o przyznaniu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2005. Decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. Nr [...] Prezes Agencji ustalił kwotę nienależnie pobranych przez W.C. płatności z tytułu ONW w wysokości [...] zł. Od ww. decyzji W. C. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, iż nie był świadomy trybu oraz formy poinformowania ARiMR o wydzierżawieniu swoich gruntów rolnych córce J. C. W związku z tym, że nie wiedział o obowiązujących przepisach wymagających złożenia oświadczenia przez przejmującego - córkę J. C. - biorącą w dzierżawę Jego grunty rolne, ustalenie do zwrotu kwoty [...] zł za lata 2004 i 2005 jest niesprawiedliwe, bowiem przyznaną płatność z tytułu ONW wykorzystał zgodnie z przeznaczeniem, tj. wspieraniem produkcji rolnej na obszarach o szczególnie niekorzystnych warunkach. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Prezes Agencji decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2009r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazał m.in., że w wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, iż W. C. prowadził w 2004 r. działalność rolniczą na obszarze 129,11 ha, co oznacza, że pięcioletnie zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej obejmowało działki rolne o powierzchni 129,11 ha. Powierzchnia działek rolnych zadeklarowana do płatności ONW w roku 2006 wyniosła 3,2 ha. Tak więc nastąpiło zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni 125,91 ha. Dalej organ wyjaśnił, iż zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej skutkuje sankcjami przewidzianymi w § 9 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73 poz. 657, z późn. zm.) zwanego dalej "rozporządzeniem ONW", który stanowi, że w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem producent rolny zwraca część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych, na których nastąpiło to zaniechanie, za cały okres jej pobierania, jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej hektar. Ponadto Prezes Agencji podniósł, iż Wnioskodawca składając w Biurze Powiatowym ARiMR w N. wniosek o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004, podpisał oświadczenie, że: "zobowiązuje się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania", a zatem był świadomy ciążących na nim obowiązków, wynikających z przystąpienia do programu ONW. Zdaniem organu, Skarżący musiał mieć zatem świadomość, iż przekazując posiadanie gospodarstwa rolnego nie dotrzymuje podjętego zobowiązania, a konsekwencją tego jest zwrot pobranej płatności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. C., działając przez swojego pełnomocnika, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa Agencji z dnia [...] czerwca 2009 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] listopada 2007r. W motywach skargi podniósł, iż organ nie wziął pod uwagę całokształtu okoliczności sprawy. Zarzucił naruszenie przez organ zasady pogłębiania świadomości prawnej obywatela (art.8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej "kpa") oraz informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art.9 kpa). W odpowiedzi na skargę Prezes Agencji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje; Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Po myśli art. 1 §1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm. ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że sąd - o ile inne kryteria kontroli nie wynikają z przepisów szczególnych - bada, czy zaskarżony akt, w tym także decyzja, odpowiada przepisom prawa i uwzględnia skargę, gdy narusza ona prawo w sposób określony w przepisach ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. ), zwanej dalej p.p.s.a. Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, ustalenia dokonane przez organ są prawidłowe, a oparte na nich wnioski są spójne i logiczne. Zgodnie z § 2 ust.1 rozporządzenia ONW płatność ONW udzielana jest producentowi rolnemu, który "zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art.14 ust.2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz.Urz. WE L 160 z 26.06.1999r. z późn.zm.). Przepisy te, między innymi, zobowiązywały beneficjenta do prowadzenia działalności rolniczej na obszarze znajdującym się w mniej korzystnej sytuacji, przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego. Konsekwencją niewłaściwego wykonania powyższego zobowiązania jest konieczność zwrotu części płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek, na których nastąpiło zaniechanie prowadzenia działalności, za cały okres jej pobierania, jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej hektar (§ 9 ust.2 pkt 2 rozporządzenia ONW). Zgodnie natomiast z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 oraz Nr 227, poz. 1505), Prezes Agencji ustala w drodze decyzji administracyjnej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a)współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Wypłacone Skarżącemu środki finansowe za rok 2004 i 2005 z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania pochodzą ze środków z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1-2 ustawy. Z akt sprawy wynika, iż płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004 i 2005, przyznane W. C. decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w N., zostały zrealizowane i przekazane na rachunek bankowy wskazany przez Skarżącego we wniosku o wpis do ewidencji producentów rolnych. W wyniku przeprowadzonego postępowania organ ustalił, że W. C. prowadził w 2004 r. działalność rolniczą na obszarze 129,11 ha, co oznacza, że pięcioletnie zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej obejmowało działki rolne o powierzchni 129,11 ha. Powierzchnia działek rolnych zadeklarowana przez W.C. do płatności ONW w roku 2006 wyniosła 3,2 ha. Słusznie zatem organ uznał, iż nastąpiło zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni 125,91 ha, a tym samym niedopełnienie zobowiązania prowadzenia takiej działalności przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego. Jednocześnie powyższe skutkuje koniecznością zwrotu wypłaconych płatności ONW. Możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu płatności ONW w sytuacji zaprzestania prowadzenia działalności rolnej na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych położonych na obszarze ONW na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy, sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy została wprowadzona na mocy § 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 9 marca 2006 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich nowelizującego rozporządzenie ONW (Dz.U. Nr 42, poz.287). Zgodnie z powyższą nowelizacją producent rolny mógł "uwolnić się" od powyższego obowiązku, jeżeli spełnił warunki wskazane w art.9 ust.2a znowelizowanego rozporządzenia ONW, tj. dostarczył w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania działek rolnych, oświadczenie podmiotu, na rzecz którego zostało przeniesione posiadanie tych działek. Na mocy kolejnej nowelizacji z dnia 25 kwietnia 2006r. (§2 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich nowelizującego rozporządzenie ONW (DZ.U. Nr 75, poz. 522), obowiązek zwrotu płatności w związku z zaniechaniem działalności rolniczej na obszarach ONW na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, został wyłączony również w tych przypadkach, w których przeniesienie posiadania nastąpiło przed dniem wejścia w życie przepisów tejże nowelizacji, a producent rolny złożył kierownikowi biura powiatowego ARiMR na formularzu udostępnionym przez Agencję oświadczenie przejmującego działki rolne, w terminie 60 dni od dnia wejścia w życie znowelizowanych przepisów, tj. od dnia 4 maja 2006r. do dnia 3 lipca 2006r. Jak wynika z akt sprawy, Skarżący we wskazanym terminie nie złożył w Biurze Powiatowym ARiMR stosownego oświadczenia. Należy również zgodzić się z Prezesem Agencji, iż fakt dalszego prowadzenia działalności rolniczej przez osobę, na rzecz której została przekazana własność gospodarstwa rolnego, nie zwalnia od zwrotu płatności ONW osoby, która podjęła się zobowiązania. Ty samym organ zasadnie uznał, iż W. C. zobowiązany jest do zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW. Odnosząc się do zarzutów dotyczących naruszenia art.8 i 9 kpa, Sąd stwierdza, iż są one bezzasadne. Skarżący składając w Biurze Powiatowym ARiMR w N. wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004, podpisał oświadczenie, iż zobowiązuje się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Podpisanie takiego zobowiązania rodzi domniemanie, iż Wnioskodawca był w pełni świadomy ciążących na nim obowiązków wynikających z przystąpienia do programu ONW. W sytuacji przekazania posiadania gospodarstwa rolnego i tym samym niedotrzymania podjętego zobowiązania, Skarżący winien liczyć się z koniecznością zwrotu pobranej płatności i nie może powoływać się na nieznajomość przepisów prawa. Ponadto w odniesieniu do zarzutu braku poinformowania Skarżącego przez organ w kwestii dotyczącej złożenia stosownego oświadczenia należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 9 kpa na organach ARiMR ciąży obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Powyższa zasada nie zwalnia jednak całkowicie strony od wszelkiej dbałości o własne interesy i od wszelkiej aktywności procesowej. Co więcej, z treści cytowanego przepisu jednoznacznie wynika, iż obowiązek informowania i wyjaśniania obciąża organ dopiero od momentu wszczęcia postępowania, zaś wyjaśnienia, informacje i wskazówki mają być udzielane stronom i innym osobom uczestniczącym w postępowaniu. Dopiero bowiem w toku postępowania, gdy znany jest jego przedmiot oraz okoliczności faktyczne sprawy, organ może udzielić stronie rzeczywiście wyczerpującej informacji. Tymczasem w niniejszej sprawie brak aktywności Strony w kwestii poinformowania organów ARiMR o przekazaniu posiadania gospodarstwa rolnego (fakt złożenia przez córkę W. C. wniosku o przyznanie płatności z tytułu ONW na rok 2006 na grunty rolne, na których Strona była zobowiązana do prowadzenia działalności rolniczej, nie może być traktowane jako dopełnienie obowiązku poinformowania organu), uniemożliwił tym organom udzielenie wyczerpujących informacji w tej kwestii. Reasumując - w ocenie Sądu - zaskarżona decyzja wydana została na podstawie przepisów prawa i zawiera - zgodnie z dyspozycją art.107 § 3 kpa wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne, oparte na podstawie prawidłowo zebranego materiału dowodowego, który uzasadnia oceny i rozstrzygnięcia orzekającego w sprawie organu, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art.80 kpa. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.