V SA/Wa 1206/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2008 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia; oddala skargę. Przedmiotem skargi z 17 kwietnia 2008 r. wniesionej przez J. R. jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] wydana w następującym stanie faktycznym: Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zobowiązał J. R. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie [...] zł. Przyczyną powstania tego zadłużenia było pobieranie części uzupełniającej w wymiarze 50 %, podczas, gdy mąż J. R. nie powinien podlegać ubezpieczeniu rolniczemu z mocy ustawy. Wyrokiem z dnia [...] listopada 2007 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w P. oddalił odwołanie zobowiązanej od ww. decyzji z dnia [...] sierpnia 2007 r. Następnie wnioskiem z dnia [...] grudnia 2007 r. J. R. zwróciła się do KRUS o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. W uzasadnieniu wniosku powołała się na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Po rozpoznaniu wniosku decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. Prezes KRUS odmówił umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.) uprawnia w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem wnioskodawcy i po uwzględnieniu jego możliwości płatniczych oraz stanu finansów funduszu emerytalno-rentowego do umorzenia należności KRUS z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części. Odnosząc się do zgromadzonego materiału dowodowego Prezes KRUS stwierdził, że zobowiązana uzyskuje stały dochód w postaci świadczenia rentowego w wysokości [...] zł miesięcznie. Posiada również gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha. Mieszka razem z mężem utrzymującym się z gospodarstwa rolnego, a także z dwójką dzieci oraz z matką pobierającą emeryturę rolniczą w wysokości [...] zł miesięcznie. Porównując wysokość uzyskiwanych dochodów z ponoszonymi wydatkami Prezes KRUS stwierdził, że pozostała kwota pozwoli zobowiązanej na zwrot nienależnie pobranego świadczenia w dogodnym dla niej układzie ratalnym. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] marca 2008 r. Prezes KRUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] lutego 2008 r. uzasadniając to rozstrzygnięcie analogicznie jak w decyzji pierwszoinstancyjnej. Dodał, że zgodnie z art. 41a ust. 1 pkt 2 badane są przede wszystkim możliwości płatnicze dłużnika. Wyjaśnił, iż ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników nie definiuje tego pojęcia w związku z czym pomocniczo stosuje się kryterium dochodowe wykorzystywane dla potrzeb świadczeń z pomocy społecznej, wynoszące 477 zł na osobę samotną lub 351 zł na osobę w rodzinie. Prezes KRUS stwierdził, że dochód zobowiązanej kryteria te przekracza. Wskazał również, że stan zdrowia zobowiązanej wymaga leczenia jednakże z uwzględnieniem wydatków na zakup potrzebnych leków jej dochód pozwala spłatę nienależnie pobranego świadczenia w ratach. W skardze na powyższą decyzję skarżąca przedstawiła argumentację zbieżną do tej przedstawionej we wniosku o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071) lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z treścią art. 134 p.p.s.a., sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kierując się wskazanymi przesłankami oraz dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa KRUS, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Pismem z [...] grudnia 2007 r. skarżąca wystąpiła do organu o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Wobec treści wniosku skarżącej, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał - w szczególności - przepis art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części. Zgodnie z treścią wymienionego przepisu, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. Przywołane w cyt. art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników kryterium "ważnego interesu zainteresowanego", przy zaistnieniu którego organ "może" uwzględnić wniosek umorzeniowy, wskazuje, iż decyzja Prezesa KRUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Orzekając w konkretnej sprawie organ może więc, a nie musi umorzyć nienależnie pobrane świadczenie, oceniając istnienie lub nieistnienie tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę (por. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). Skarżąca w toku całego postępowania administracyjnego, tj. tak w pierwotnym wniosku jak również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, żądanie swoje w zakresie umorzenia zaległości uzasadniała problemami finansowymi i zdrowotnymi. Organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawczynię okoliczności i dokonał ich oceny, co znalazło zaś swoje odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy jak również w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Prezes KRUS prawidłowo bowiem uznał, że dochód na członka rodziny skarżącej przekracza znacznie kwotę 351 zł wykorzystywaną dla potrzeb świadczeń z pomocy społecznej. Uwzględniając ponoszone miesięcznie wydatki w tym koszty leczenia, pozostała kwota pozwala skarżącej - jak słusznie zauważył organ administracyjny - na spłacenie nienależnie pobranego świadczenia w ratach. W takiej sytuacji, zdaniem Sądu, organ nie naruszył granic uznania administracyjnego odmawiając przyznania wnioskodawczyni wnioskowanej ulgi. Podkreślenia wymaga, iż nie stwierdzono też takiego naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub być podstawą wznowienia postępowania administracyjnego; postępowanie w sprawie przeprowadzone zostało z poszanowaniem zasady prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 k.p.a., a strona miała możliwość brania udziału w postępowaniu i powiadomiona prawidłowo - w trybie art. 10 § 1 k.p.a. - mogła wypowiedzieć się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz swych żądań. Dodatkowo, zaznaczyć należy, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 roku sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Pomimo, iż pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.