V SA/Wa 1206/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Jolanta Bożek (spr.), Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary, , Protokolant - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2009 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie: odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia. skargę oddala Wnioskiem z [...] grudnia 2008 r. M. K. zwrócił się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w W. o umorzenie mu kwoty [...] zł. Podał, że jest w trudnej sytuacji życiowej, choruje i nie posiada innych dochodów poza otrzymywaną rentą. Oświadczył również, iż jego małżonka zataiła przed nim fakt posiadania gospodarstwa rolnego, które otrzymała notarialnie od swojej matki. Ponadto wskazał, iż ziemia ta nie była uprawiana ani w 2007 r. ani w 2008 r. i aktualnie stanowi ugór, z którego nie były czerpane żadne korzyści finansowe. Konieczność zapłaty należności na rzecz KRUS pogorszyłaby jego już i tak trudną sytuację życiową. Decyzją z [...] lutego 2009 r. Prezes KRUS działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41 a ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) odmówił wnioskodawcy umorzenia powyższej kwoty. Prezes ustalił, że decyzją z [...] grudnia 2008 r. organ rentowy ustalił wnioskodawcy nadpłatę części uzupełniającej renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy za okres od [...] lipca 2007 r. do [...] października 2008 r. w wysokości [...] zł. zobowiązując go jednocześnie do zwrotu tej kwoty. Powyższe orzeczenie wydano z uwagi na fakt, iż organ rentowy decyzją z [...] czerwca 1992 r. przyznał M. K. rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy w skutek wypadku przy pracy rolniczej, zawieszając jednocześnie w pięćdziesięciu procentach część uzupełniającą świadczenia z uwagi na prowadzenie działalności rolniczej oraz nie nabycia uprawnień do świadczenia emerytalnego przez współmałżonka. Następnie w dniu [...] lipca 2007 r. M. K. dostarczył do organu akt notarialny z [...] czerwca 2007 r. stwierdzający fakt zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz zaświadczenie z Urzędu Miasta i Gminy w S., że w rejestrach podatkowych figuruje tylko nieruchomość o powierzchni [...] m2 oraz użytki rolne o powierzchni [...] ha . Wobec powyższego od dnia [...] lipca 2007 r. podjęto na rzecz wnioskodawcy wypłatę świadczenia w pełnej wysokości. Natomiast w dniu [...] listopada 2008 r. wpłynęło do organu rentowego zaświadczenie wydane przez Urząd Miasta i Gminy w S. z [...] listopada 2008 r. informujące, iż małżonka świadczeniobiorcy R. K. figuruje w ewidencji podatników, jako osoba prowadząca gospodarstwo rolne o ogólnej powierzchni [...] ha. Na podstawie przeprowadzonych ustaleń stwierdzono, że M. K. zataił fakt posiadania gospodarstwa rolnego przez małżonkę, która otrzymała gospodarstwo po swoich rodzicach. W tej sytuacji powstała nadpłata świadczenia, której wysokość została określona w powołanej powyżej decyzji z [...] grudnia 2008 r. Odnosząc się natomiast do przesłanek umorzenia nienależnie pobranego świadczenia Prezes wskazał, że u wnioskodawcy przeprowadzona została wizytacja, która pozwoliła na zapoznanie się z jego sytuacją życiową. Na podstawie wspomnianych oględzin, oświadczeń zainteresowanego oraz dowodów w postaci dokumentów ustalono, że małż. K. mieszkają we własnym murowanym, podpiwniczonym domu składającym się z trzech pokoi, kuchni i łazienki. Warunki mieszkaniowe dobre. Źródło utrzymania rodziny stanowi dochód pochodzący z pobieranej przez małżonków renty rolniczej w kwocie [...] zł netto miesięcznie (wnioskodawca) oraz renty rolniczej jego żony w kwocie [...] zł netto miesięcznie. Dodatkowo wskazano, iż żona wnioskodawcy posiada gospodarstwo, które ma zamiar podzielić na działki i sprzedać pod zabudowę jednorodzinną ponieważ gospodarstwo znajduje się we wsi L. – terenie bardzo atrakcyjnym pod zabudowę i do momentu sprzedaży gospodarstwa istnieje możliwość otrzymania przez wnioskodawcę dopłat do gruntów rolnych, z których korzystał on w 2006 r. i w 2007 r. Synowie wnioskodawcy prowadzą odrębne gospodarstwa domowe i podlegają ubezpieczeniu społecznemu rolników, z racji otrzymania przez jednego z nich gospodarstwa rolnego od wnioskodawcy. Organ wskazał również, iż nie kwestionuje stanu zdrowia wnioskodawcy i jego małżonki, albowiem w związku z całkowitą niezdolnością do pracy zostały im przyznane renty rolnicze. Natomiast strona nie wykazała ponoszonych kosztów leczenia. W ocenie Prezesa sytuacja w jakiej znajduje się wnioskodawca nie dowodzi, że po jego stronie zachodzi ważny interes przemawiający za uwzględnieniem wniosku. Tym bardziej, że zainteresowany w wydawanych w jego sprawie decyzjach dotyczących świadczenia renty rolniczej był informowany, iż osoba, która pobrała nienależne jej świadczenia jest zobowiązana do ich zwrotu. W związku z decyzją M. K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wnosząc o zmianę decyzji i umorzenie dochodzonych od niego należności. Ponownie wskazał, iż żona nie poinformowała go o posiadaniu gospodarstwa rolnego, dlatego też nie może ponosić za to konsekwencji. Pobierał zawyżoną rentę uznając, że ma do tego prawo co wynikało z nieznajomości przepisów. Podniósł również, że pracownicy organu odpowiedzialni za państwowe fundusze powinni wcześniej zaprzestać wypłacania nienależnych mu świadczeń, a po tak długim okresie czasu nie ma on z czego spłacić żądanych kwot. Decyzją z [...] czerwca 2009 r. Prezes KRUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Prezes podniósł, że zgodnie z treścią art. 41 a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników może on, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno – rentowego i składkowego, umorzyć należności Kasy w całości lub w części. Mając powyższe na względzie Prezes wskazał, że małżonka wnioskodawcy aktem notarialnym z [...] kwietnia 2009 r. przekazała posiadane gospodarstwo rolne synom A. i M. W związku z powyższym organ rentowy decyzją z [...] maja 2009 r. podjął wypłatę części uzupełniającej renty rolniczej od dnia [...] kwietnia 2009 r. w pełnej wysokości oraz jednocześnie ustalono miesięczne raty potrąceń z wypłacanego świadczenia po [...] zł. Ponadto ustalono, że źródło utrzymania rodziny stanowi dochód pochodzący z pobieranej przez wnioskodawcę renty rolniczej w kwocie [...] zł brutto miesięcznie oraz renty rolniczej jego żony w kwocie [...] zł brutto miesięcznie. Dodatkowo organ zauważył, że z dokumentacji uzyskanej w dniu [...] maja 2009 r. z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. wynika, że w latach 2004 - 2007 wnioskodawca otrzymywał dopłaty bezpośrednie w łącznej kwocie [...] zł oraz z tytułu ONW w roku 2007r. w kwocie [...] zł do działek [...] do gruntów rolnych na podstawie składanych oświadczeń na okoliczność posiadania i uprawy gruntów rolnych na terenie gminy S.. Dopiero od 2008 roku syn wnioskodawcy A. K. zamieszkały pod tym samym adresem złożył na przedmiotowe działki wniosek o dopłaty bezpośrednie. W związku z powyższym Prezes stwierdził, iż nie można uznać, że w okresie tym faktycznie nie prowadził wnioskodawca działalności rolniczej. A zatem w efekcie przez okres ok. półtora roku renta rolnicza była pobierana nienależnie. Organ wskazał także, iż z uzyskanych informacji wynika, że rodzina wnioskodawcy korzystała w 2004 r. z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w S. w formie zasiłków celowych. Natomiast w kolejnych latach z pomocy Ośrodka nie korzystano. Ponadto w aktach sprawy oprócz zaciągniętego kredytu na zakup pieca (10 rat po [...] zł) brak jest jakiejkolwiek dokumentacji potwierdzającej ponoszone przez rodzinę wnioskodawcy wydatki. Dodatkowo zwrócił uwagę na obowiązek alimentacyjny dzieci względem rodziców. W tym stanie rzeczy Prezes uznał, że brak jest podstaw do zmiany stanowiska w sprawie. Od decyzji tej M. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniósł o uchylenie decyzji i uwzględnienie jego prośby. Przedstawiając swoją sytuację materialną i życiową wskazał, iż oboje z żoną otrzymują renty rolnicze w wysokości po [...] zł netto, co stanowi łączną kwotę w wysokości 1.282,68 zł. Stałe wydatki miesięczne na: energię, wodę, gaz, wywóz śmieci, opróżnienie szamba, podatek gruntowy, rata na zakup pieca grzewczego wynoszą razem 701,22 zł. Tak więc na życie dwóch osób, w tym wyżywienie, ubranie, środki czystości, pozostaje kwota 581,46 zł. W związku z powyższym stwierdził, że nie jest w stanie zwrócić pobranej nienależnie kwoty nawet w ustalonych miesięcznych ratach, gdyż na życie po zapłaceniu raty pozostałoby mu ok. 200 zł, a jego synowie mają zbyt małe dochody aby pomagać mu finansowo. Ponadto podał, iż w czerwcu 2009 r. uległ poważnemu wypadkowi i nie jest już w stanie zarobić żadnych dodatkowych pieniędzy. Na potwierdzenie swoich twierdzeń załączył do skargi stosowne rachunki i dokumenty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie ustosunkowując się do zarzutów skarżącego i podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. W oparciu o treść art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd Administracyjny ma zatem za zadanie kontrolować zgodność zaskarżonej decyzji z prawem materialnym i procesowym. Tym samym nie jest uprawniony do merytorycznego rozstrzygania o prawach i obowiązkach strony w zakresie przyznania jej żądanego uprawnienia lub stwierdzenia, że nie obciąża jej określony obowiązek. Odnosząc to do sprawy należy stwierdzić, że WSA nie jest uprawniony do orzeczenia, że skarżący spełnia przesłanki do umorzenia istniejących należności z tytułu pobranego nienależnie świadczenia w kwocie [...] zł. Brak więc jest możliwości uwzględnienia takiego żądania strony zawartego w skardze. Niezależnie od tego wyjaśnienia należy stwierdzić, że skarga nie jest uzasadniona. Bezsporne jest, że ostateczną decyzją Prezesa KRUS z [...] grudnia 2008 r. stwierdzono, że w okresie od [...] lipca 2007 r. do [...] października 2008 r. dokonano nadpłaty części uzupełniającej renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy na rzecz skarżącego i że zobowiązano go z tego tytułu do zwrotu kwoty [...] zł (k. 96 i 97 akt adm.). Skarżący złożył wniosek o umorzenie tej kwoty ze względu na swoją złą sytuację materialną, która miała stanowić jego ważny interes uzasadniający ten wniosek. Rozpoznając sprawę, w ocenie Sądu zebrano w niej zarówno z inicjatywy strony jak również organu, obfity materiał dowodowy, który był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia. Organ oparł swoje rozstrzygnięcie nie tylko na protokole z wizytacji domu i gospodarstwa rolnego strony, ale również miał na uwadze liczne dokumenty, które zostały złożone do akt sprawy. Organ prawidłowo ustalił wysokość uzyskiwanych przez wnioskodawcę i jego żonę rent rolniczych w łącznej kwocie 1.633,74 zł brutto miesięcznie. Wskazał również na fakt posiadania przez skarżącego i jego małżonkę gospodarstwa rolnego, z którego może być czerpany dodatkowy dochód, a także zauważył, iż na przestrzeni lat 2004 2007 dochód skarżącego był dodatkowo powiększony o dopłaty bezpośrednie z ARiMR w kwocie [...] zł oraz z tytułu ONW w kwocie [...] zł. Prezes ustalił, że skarżący wraz z małżonką mieszka we własnym murowanym, podpiwniczonym domu składającym się z trzech pokoi, kuchni i łazienki. Warunki mieszkaniowe są dobre. Dodatkowo dom wyposażony został w nowy piec grzewczy, na który zaciągnięty został kredyt przez skarżącego i spłacane są raty w wysokości [...] zł (10 rat). Zasadnie przy tym przyjęto, że skoro w domu tym mieszkają wspólnie z rodzicami ich dorośli synowie, prowadzący, co wynika z oświadczenia, nawet odrębne gospodarstwa domowe, to mają oni prawo liczyć na ich pomoc w przypadku utrzymania domu. Tym bardziej, że otrzymali od rodziców gospodarstwa rolne znacznej wartości i uzyskują z nich dochód, w związku z prowadzoną działalnością rolniczą. Ponadto należy podkreślić, że załączony do skargi odcinek wpłaty za energię elektryczną na kwotę [...] zł (k. 6 akt sądowych) i za wodę na kwotę [...] zł (k. 7 akt sądowych) dotyczy okresu dwóch miesięcy, a zatem miesięczny koszt z tytułu powyższych wydatków stanowi kwotę [...] zł, a nie jak podał skarżący w skardze kwotę [...] zł. Ponadto spłata rat za zakup pieca grzewczego jest obciążeniem okresowym, należność została rozłożona na 10 rat. W związku z powyższym prawidłowo uznał organ, iż skarżący dysponuje środkami na spłatę zadłużenia w systemie ratalnym. Wysokość dogodnych dla siebie rat skarżący może ustalić w organie rentowym, zwracając się do Dyrektora Oddziału Regionalnego KRUS np. o zmniejszenie miesięcznych rat potrąceń z otrzymywanej renty. Prawidłowo też zauważył organ, że skarżący nie przedłożył rachunków za zakup leków, a zatem nie można odnieść się do kosztów ponoszonych z tego tytułu. Sąd zauważa również, że organ odniósł się do stanu zdrowia skarżącego i jego żony i go nie kwestionował. Nie wymagał ponadto od zobowiązanego podjęcia dodatkowego zatrudnienia w celu spłaty należności, gdyż stwierdził, że oboje małżonkowie mają przyznane renty rolnicze w związku z całkowitą niezdolnością do pracy. Tak więc wypadek, któremu uległ skarżący już po wydaniu decyzji nie ma wpływu na ocenę jego możliwości płatniczych. Zaznaczyć przy tym należy, że ustaleniom dokonanym przez Prezesa KRUS nie można przypisać cech dowolności. Prezes wydaje bowiem wiele decyzji w sprawach takich jak niniejsza, ma wgląd do licznych protokołów z wizytacji w gospodarstwach takich rodzin, ma wiedzę o ich przeciętnych dochodach czy wielkości gospodarstw. Pozwala to zdaniem Sądu na wyciągnięcie określonych wniosków co do warunków życia jakie panują na wsiach. Podobnie Sąd jest zdania, że skoro również mieszkańcy wsi żyją czasami w bardzo trudnych warunkach kwalifikując się do uzyskiwania pomocy z Gminnych Ośrodków Pomocy Społecznej, kiedy istnieje obowiązek posługiwania się określonym, sprawdzalnym kryterium dochodu na członka rodziny to Prezes, określając sytuację istniejącą w rodzinie wnioskodawcy, który korzystał z pomocy finansowej Ośrodka tylko do 2004 r. w formie zasiłków celowych, mógł stwierdzić, że pozwala mu ona na spłatę nienależnie pobranego świadczenia rentowego. Reasumując WSA uznał, że przy czynnym udziale strony zgromadzono w sprawie pełny materiał dowodowy, który pozwolił Prezesowi na dokonanie właściwej oceny sytuacji życiowej i finansowej wnioskodawcy a następnie wydanie prawidłowej decyzji. Sąd uznał, że Prezes miał prawo przyjąć, że wprawdzie sytuacja wnioskodawcy jest dosyć trudna ale w stopniu, który nie uniemożliwia mu dokonanie zwrotu istniejącej należności choćby w ratach. W tych okolicznościach brak jest podstaw aby uznać, że doszło do naruszenia przepisów k.p.a. dotyczących właściwego zgromadzenia materiału dowodowego i jego oceny, co zarzucił w skardze M. K.. Ponadto Sąd zauważa, że zarówno w decyzji przyznającej prawo do renty rolniczej, jak i podejmującej wypłatę tego świadczenia w pełnej wysokości, podane były okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Również w kolejnych wydawanych decyzjach zawarta była definicja zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej oraz informacja o zawieszeniu wypłaty części emerytury/renty rolniczej, jeżeli emeryt/rencista nie spełnił warunku zaprzestania wynikającego z tej definicji. Skarżący był również informowany, iż osoba, która pobrała nienależne jej świadczenia, jest zobowiązana do ich zwrotu. Tak więc okoliczność, iż skarżący nie uzyskiwał żadnego dochodu z gospodarstwa, którego właścicielem była jego żona i nic nie wiedział o fakcie posiadania przez nią gospodarstwa nie ma wpływu na rozstrzygnięcia wydawane w tym postępowaniu. Okoliczności powyższe mogły być podnoszone w postępowaniu określającym skarżącemu nadpłatę z tytułu nienależnie pobranego świadczenia zakończonego, o czym była mowa powyżej, wydaniem ostatecznej decyzji Prezes KRUS z [...] grudnia 2008 r. Tak więc zarzut skarżącego, iż nic nie wiedział o fakcie posiadania przez jego żonę gospodarstwa rolnego nie może stanowić podstawy do umorzenia należności, gdyż w art. 41 a ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, nie została ujęta przesłanka, że nienależnie pobrane świadczenie może być umorzone, jeśli pobieranie tego świadczenia nie było wynikiem złej woli. W tym stanie rzeczy działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) WSA orzekł jak w sentencji wyroku.