V SA/Wa 1207/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.) Asesor WSA - Danuta Dopierała Protokolant - Rafał Dul po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę Wnioskiem z dnia ... kwietnia 2006r. P. S. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od ... kwietnia 2005r. do ... kwietnia 2006 r. We wniosku podał, iż z dniem ... kwietnia 2005r. rozpoczął działalność gospodarczą w zakresie doradztwa w problematyce uwłaszczeniowej i pisania podań do sądów i urzędów nie mając żadnego zaplecza kapitałowego. Przez pierwsze ... miesiąca przychody kształtowały się na poziomie od ... do ... złotych miesięcznie i nie starczały nawet na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Wnioskodawca podniósł, tylko w krótkim okresie czasu od ... do ... 2005 r. osiągnął wyższy przychód pozwalający na spłatę części zobowiązań. Zobowiązany wskazał również, że w celu uzyskania pełnej rentowności prowadzonej działalności od ....07.2006 r. postanowił dokonać reorganizacji działalności gospodarczej poprzez rozszerzenie usług doradczych. Decyzją z dnia ... października 2006r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Szczecinie odmówił umorzenia należności : na ubezpieczenia społeczne - za okres .../2005 r. - .../2006 r. w łącznej kwocie ... zł, w tym z tytułu: składek ... zł, odsetek liczonych na dzień ....06.2006 r. -...,00 zł ; ubezpieczenie zdrowotne - za okres .../2005 r. - .../2006 r. w łącznej kwocie ... zł, w tym z tytułu: składek -... zł, odsetek liczonych na dzień ....06.2006 r. - ... zł ; FP i FGŚP - za okres .../2005 r. - .../2006 r. w łącznej kwocie ... zł. Zakład ustalił, iż P. S. działalność gospodarczą prowadzi na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej od ....04.2005 r. pod nazwą "[...]. Biuro pisania podań P. S.". Zobowiązany ma na utrzymaniu jedno dziecko w wieku 10 lat. Posiada zobowiązania z tytułu czynszu w kwocie ... zł, z tytułu nieopłaconych rachunków za energie cieplną w kwocie ... zł, które od miesiąca marca spłaca w 6 ratach po ... zł. oraz zobowiązania w ... Urzędzie Skarbowym w S. oraz w bankach. Ponadto płatnik ma zobowiązania alimentacyjne w wysokości ... zł, które od ... 2006r. dochodzono są w trybie egzekucji sądowej przez Komornika Sądowego Rewiru ... przy Sądzie Rejonowym w S. Wnioskodawca nie ma też żadnych ruchomości lub nieruchomości podlegających zabezpieczeniu i egzekucji. Według zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku 2005 płatnik osiągnął dochód w kwocie ... zł. W ocenie ZUS powyższe okoliczności nie uzasadniają umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ani w oparciu o art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 137 z 1998 r., poz. 887 ze zm.). ZUS wskazał, iż podejmując decyzję w przedmiocie umorzenia, Zakład musi uwzględniać stan finansów ubezpieczeń społecznych. Zakład jest dysponentem Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego przychody pochodzą między innymi z wpłat i z dotacji budżetu państwa. W związku z tym ZUS dysponując pieniędzmi budżetu państwa winien postępować z największą ostrożnością, ważąc z jednej strony interes finansów ubezpieczeń społecznych, a z drugiej uwzględniać ważny interes zobowiązanego. Przypomniał też, że decyzja o umorzeniu należności ma charakter uznaniowy, dotyczy sytuacji wyjątkowych mieszczących się w granicach przesłanek ustawowych. Jednak nawet wystąpienie przesłanek nie stanowi automatycznie podstawy do umorzenia, ponieważ decyzja podejmowana jest po rozważeniu wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, również stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, Zakład nie jest zobligowany do umorzenia zaległości. ZUS podniósł też, iż prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się nie tylko z osiąganiem dochodów, ale również z ryzykiem ponoszenia strat. Niezależnie od osiąganych wyników finansowych przedsiębiorca ma ustawowy obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne. Zobowiązany prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje dochód, co umożliwia zaspokojenie zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem ZUS w niniejszej sprawie nie zachodzi ani przypadek całkowitej nieściągalności ani też za umorzeniem nie przemawia ważny interes zobowiązanego, zaś jeśli wnioskodawca nie ma możliwości jednorazowej spłaty może wystąpić o rozłożenie należności na raty. Od powyższej decyzji wnioskodawca złożył w dniu ... listopada 2006r. środek odwoławczy w postaci wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, w którym podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko co do swojej sytuacji materialnej. Decyzją z dnia ... stycznia 2007r. nr ...Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powołując się na treść art. 83 ust 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. Nr 9, poz. 26 ze zm.) postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję . Organ odwoławczy także przypomniał, iż decyzja o umorzeniu ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet wystąpienie przesłanek nie stanowi automatycznie podstawy do umorzenia. Prezes ZUS wskazał, iż wobec zobowiązanego nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Jednocześnie przytoczone przez zobowiązanego okoliczności nie także wypełniają przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ). Wnioskodawca kontynuuje działalność gospodarczą uzyskując z tego tytuł dochód (wg miesięcznej deklaracji PIT 5 za .../2006r.- ....), umożliwiający zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych. Niezależnie od osiąganych wyników finansowych podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma ustawowy obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne. Należności z tytułu składek objęte są dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. W przypadku nie uregulowania zobowiązania przez płatnika ustawowym obowiązkiem Zakładu jako dysponenta Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Również organ odwoławczy przypomniał zobowiązanemu, że w przypadku braku możliwości jednorazowej spłaty należności z tytułu składek istnieje możliwość rozłożenia całej należności w ratach i jej spłata w ramach zawartego z Zakładem układu ratalnego . Od powyższej decyzji P. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji lub o jej uchylenie, zarzucając Prezesowi naruszenie przepisów procedury administracyjnej oraz przepisów prawa materialnego. Naruszenie to, w ocenie skarżącego, miało polegać na nie wzięciu pod uwagę składanych dokumentów, z których wynikało, że w objętym postępowaniem okresie nie był i nie jest obecnie w stanie opłacić należnych składek, a jego sytuacja finansowa i majątkowa nie pozwalała i pozwala obecnie na ściągalność tych składek, co wypełnia dyspozycję zawartą w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżący podniósł, że organ orzekający w sprawie w uzasadnieniu decyzji stwierdził, że nawet po spełnieniu właściwych przesłanek przez wnioskodawcę nie jest zobligowany do umorzenia należności ze względu na uznaniowość instytucji umorzenia. Jednak w przedmiotowej sprawie organ orzekający nie wykazał konkretnych przyczyn odmowy umorzenia zarówno ze strony wnioskodawcy jak i swojej, w sposób całkowicie błędny oceniając okoliczności sprawy wskazane przez wnioskodawcę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi , podtrzymują argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej u.s.u.s., doszedł do przekonania że zaskarżona decyzja nie jest obarczona błędami, które mogłyby skutkować wyeliminowaniem jej z obrotu prawnego. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącego z dnia ... czerwca 2006 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek wraz z odsetkami. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek ( treść tych przepisów przytoczona została w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji ). Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o sus (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec strony skarżącej. Organy orzekające wskazały, że skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód, zaś postępowanie egzekucyjne nie jest w stosunku do niego w ogóle prowadzone. W ocenie Sądu prawidłowo zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Skarżący w tym zakresie wprost odwołał się do przesłanki, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.) . Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając sprawę pod tym kątem organ odwoławczy, powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy, stwierdził że nie może z góry założyć, iż skarżący w ciągu kilku najbliższych lat nie będzie osiągał dochodów z pracy, która pozwoli na spłatę zadłużenia np. w dogodnych ratach, zwłaszcza mając na uwadze długi termin w którym ta zaległość może być jeszcze dochodzona. Wobec powyższego Sąd nie mógł uwzględnić zarzutu, iż wadliwie oceniona została przez organy sytuacja wnioskodawcy. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Brak istnienia przesłanek zawartych w ww. rozporządzeniu uniemożliwiał umorzenie należności. Również skarżący nie powołuje się na żadne szczególne okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem należności. Dla ścisłości dodać należy, że wskazane wyżej przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne znajdowały odpowiednie zastosowanie także do składek na Fundusz Pracy, a także składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.). Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.