V SA/Wa 1208/17

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od opłaty kancelaryjnej w sprawie ze skargi J. N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) maja 2017 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W piśmie z 09.03.2018 r. J. N. (dalej: "Skarżący", "Strona") wniósł o zwolnienie z opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł. Skarżący został wezwany do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF, co uczynił składając wniosek we właściwej formie w dniu (...).05.2018 r. Na formularzu PPF zmienił zakres żądania i wniósł o ustanowienie radcy prawnego. Na formularzu PPF oświadczył również, że prowadzi pięcioosobowe gospodarstwo domowe z rodzicami i pełnoletnim rodzeństwem. Łączne dochody rodziny wynoszą 4.258 zł i stanowią je świadczenia emerytalno-rentowe rodziców, wynagrodzenie z tytułu pracy, stażu oraz prowadzonej działalności rolniczej. Do miesięcznych wydatków Skarżący zaliczył koszty kredytu (900 zł), składkę KRUS (420 zł), zobowiązanie alimentacyjne (1.000 zł), koszty energii elektrycznej i wody (500 zł), czynsz dzierżawny (250 zł), składki ubezpieczeniowe (300 zł), koszty leczenia zwierząt (150 zł). Skarżący posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 8,3 ha, zwierzęta (krowy, bydło opasowe), maszyny rolnicze i budynki gospodarcze. Pismem z 22.06.2018 r. Skarżący został wezwany do sprecyzowania zakresu wniosku o przyznanie prawa pomocy i wskazanie, czy żąda zwolnienia od opłaty kancelaryjnej i ustanowienie pełnomocnika, czy wnosi jedynie o ustanowienie pełnomocnika. W tym samym piśmie Stronę wezwano do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów, ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożone wyjaśnienia okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego Strony. Wezwanie doręczono 25.06.2018 r. W odpowiedzi Skarżący określił, że wnosi o zwolnienie od opłaty kancelaryjnej. Nie złożył jednak dokumentów oraz nie udzielił informacji o złożenie których został wezwany w piśmie z 22.06.2018 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez Skarżącego na urzędowym formularzu PPF okazały się niewystarczające do oceny, czy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie – art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), Skarżącego wezwano do podania informacji oraz nadesłania dokumentów pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Na podstawie informacji przedstawionych na formularzu PPF nie było możliwe ustalenie sytuacji majątkowej i rodzinnej Strony. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Skarżący został wezwany do sprecyzowania zakresu wniosku oraz – na podstawie art. 255 p.p.s.a. - do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów. Wykonał jednak tylko część wezwania tj. wyjaśnił, że wnosi o zwolnienie z obowiązku zapłaty opłaty kancelaryjnej. Skarżący nie przedstawił natomiast dodatkowych dokumentów oraz nie udzielił informacji wskazanych w wezwaniu z 22.06.2018 r. W związku z powyższym nie było możliwe rozpoznanie wniosku w zakresie zwolnienia z zapłaty opłaty kancelaryjnej, ponieważ brak dodatkowych informacji i dokumentów uniemożliwiał porównanie wysokości obciążeń finansowych z jakimi wnioskodawca powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Uznać więc należy, że Skarżący nie wykazał, że ustawowa przesłanka przyznania tego prawa w odniesieniu do niego wystąpiła. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10). Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.