V SA/Wa 1213/19

WyrokWSA w Warszawie2020-01-21

Skład orzekający: Jarosław Stopczyński, Krystyna Madalińska-Urbaniak, Bożena Zwolenik

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji przyznającej płatności dla młodych rolników może zostać wydana na podstawie informacji, które nie stanowiły podstawy wydania pierwotnej decyzji, a zostały pozyskane po jej wydaniu?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że nie było podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej płatności dla młodych rolników, ponieważ informacja o niespełnieniu warunków przez wnioskodawcę została pozyskana po wydaniu pierwotnej decyzji i nie była elementem stanu faktycznego, na którym oparto rozstrzygnięcie. Naruszenie przepisów postępowania, w tym błędne ustalenie stanu faktycznego, nie może stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji w trybie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a powinno być rozpatrywane w trybie wznowienia postępowania.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) utrzymującej w mocy decyzję o stwierdzeniu nieważności decyzji przyznającej skarżącemu płatności dla młodych rolników. Organy ARiMR uznały, że pierwotna decyzja o przyznaniu płatności została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ skarżący nie spełniał definicji młodego rolnika ze względu na wcześniejsze rozpoczęcie działalności rolniczej (posiadanie trzody chlewnej od 2005 r.), co wynikało z danych systemu ZSZiK. Skarżący kwestionował tę ocenę, argumentując, że samo posiadanie trzody chlewnej bez posiadania gruntów rolnych nie stanowi rozpoczęcia działalności rolniczej w rozumieniu przepisów.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ARiMR oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora O. Oddziału Regionalnego ARiMR, umorzył postępowanie administracyjne i zasądził od Prezesa ARiMR na rzecz M. P. zwrot kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Protokolant - sekr. sądowy Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora O. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] ; 2) umarza postępowanie administracyjne wszczęte zawiadomieniem z dnia [...] marca 2019 r.; 3) zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz M. P. kwotę 815 zł (słownie: osiemset piętnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi M.P. (dalej jako: "Strona" lub "Skarżący") jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. (dalej "organ I instancji") z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] o stwierdzeniu nieważności decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w N. z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] o przyznaniu Stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym: W dniu [...] kwietnia 2018 r. Kierownik BP ARiMR w N. wydał decyzję o przyznaniu Stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2017, w tym: - jednolitą płatność obszarową w wysokości 5724,85 zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę 30,68 zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego, - płatność za zazielenienie w wysokości 3842,24 zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę 20,59 zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego, - płatność redystrybucyjną w wysokości 1667,45 zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę 8,93 zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego, - płatność dla młodych rolników w wysokości 2664,53 zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę 14,28 zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego, oraz przyznał kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości 70,99 zł. Zawiadomieniem z dnia 21 marca 2019 r. organ I instancji zawiadomił Stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji z dnia [...] kwietnia 2018 r. w celu ustalenia, czy decyzja ta nie została wydana z naruszeniem prawa. Następnie, w dniu [...] kwietnia 2019 r. organ I instancji wydał decyzję o stwierdzeniu, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nieważności decyzji Kierownika BP ARiMR w N. z dnia [...] kwietnia 2018 r. W ocenie organu I instancji decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2018 r., poz. 1312) – dalej "ustawa o płatnościach", ponieważ Kierownik BP ARiMR nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i w konsekwencji błędnie uznał, że Skarżący spełnił definicję młodego rolnika wynikająca z art. 50 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 608, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1307/2013". Po rozpoznaniu odwołania od ww. decyzji Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] maja 2019 r. utrzymał rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że w myśl art. 2 pkt 8 ustawy o płatnościach, płatność dla młodych rolników jest to płatność, o której mowa w tytule III rozdział 5 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013. Zgodnie zaś z art. 50 ust. 1 i ust. 2 tego rozporządzenia, państwa członkowskie przyznają roczną płatność młodym rolnikom, którzy są uprawnieni do płatności w ramach systemu płatności podstawowej lub systemu jednolitej płatności obszarowej, o których mowa w rozdziale 1 ("płatność dla młodych rolników"). Dla celów niniejszego rozdziału "młodzi rolnicy" oznaczają osoby fizyczne: a) które po raz pierwszy rozpoczynają działalność w gospodarstwie rolnym jako kierujący tym gospodarstwem rolnym lub które rozpoczęły już działalność w gospodarstwie rolnym w ciągu pięciu lat przed pierwszym złożeniem wniosku w ramach systemu płatności podstawowej lub systemu jednolitej płatności obszarowej, o którym mowa w art. 72 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, oraz b) których wiek w roku składania wniosku, o którym mowa w lit. a, nie przekracza 40 lat. Następnie Prezes ARiMR wskazał, że na podstawie art. 49 ust. 1 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) z dnia 11 marca 2014 r. w sprawie uzupełnienia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz zmiany załącznika X do tego rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014, str. 1), zwanym dalej "rozporządzeniem (UE) nr 639/2014" roczną płatność dla młodych rolników, o której mowa w art, 50 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013, przyznaje się osobie prawnej, niezależnie od jej formy prawnej, jeżeli spełniony jest m.in. następujący: a) osoba prawna jest uprawniona do płatności w ramach systemu płatności podstawowej lub systemu jednolitej płatności obszarowej, o których mowa w tytule III rozdział 1 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013, i aktywowała ona uprawnienia do płatności lub zadeklarowała kwalifikujące się hektary, o czym mowa w art. 50 ust. 4 tego rozporządzenia. W myśl art. 50 rozporządzenia (UE) nr 639/2014 artykuł 49 stosuje się odpowiednio w odniesieniu do grup osób fizycznych, o których mowa w art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia (UE) nr 1307/2013, które spełniają wymogi ustanowione w art. 49 ust. 1 lit. a niniejszego rozporządzenia na poziomie grupy. Na gruncie powyższych przepisów uprawnionym do uzyskania płatności dla młodych rolników jest zatem: - - osoba fizyczna - na warunkach określonych w art. 50 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013, - - osoba prawna - na warunkach określonych w art. 49 rozporządzenia (UE) nr 639/2014, - - grupa osób fizycznych - podstawowym warunkiem przyznania płatności dla młodych rolników jest spełnianie, zgodnie z art. 50 rozporządzenia (UE) nr 639/2014, wymogów ustanowionych w art. 49 ust. 1 lit, a rozporządzenia (UE) nr 639/2014 na poziomie grupy. Z powyższego wynika, że grupie osób fizycznych przysługuje płatność dla młodych rolników, jeżeli jest uprawniona do jednolitej płatności obszarowej lub zadeklarowała kwalifikujące się hektary. Na potrzeby przyznania płatności dla młodych rolników grupę osób mogą również stanowić małżonkowie. Kolejny warunek został określony w art. 49 ust. 1 lit. b rozporządzenia (UE) nr 639/2014, który jest stosowany odpowiednio na podstawie art. 50 tego rozporządzenia. W myśl tego przepisu stosowanego odpowiednio do grupy osób fizycznych, płatność dla młodych rolników przysługuje grupie osób fizycznych, jeżeli młody rolnik w rozumieniu art. 50 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 sprawuje faktyczną i trwałą kontrolę nad daną grupą osób fizycznych w zakresie decyzji dotyczących zarządzania, korzyści i ryzyka finansowego w pierwszym roku składania przez tę grupę wniosku o płatność w ramach systemu dla młodych rolników. Młody rolnik sprawuje natomiast faktyczną i trwałą kontrolę, o której mowa w art. 49 ust. 1 lit. b rozporządzenia (UE) nr 639/2014, nad grupą osób, którą są małżonkowie (tj. nad grupą osób, o której mowa w art. 50 rozporządzenia (UE) nr 639/2014), jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny, oraz co najmniej jeden z małżonków jest młodym rolnikiem. (§ 6 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich). Prezes ARiMR wyjaśnił następnie, że przepisy krajowe określiły zdarzenia, których datę zaistnienia należy - dla celów płatności dla młodych rolników - przyjąć, jako datę rozpoczęcia działalności rolniczej. Zgodnie z § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu (Dz. U. z 2015 r. poz. 351 ze zm.), za datę rozpoczęcia działalności, o którym mowa w art. 50 ust. 2 lit. a rozporządzenia (UE) nr 1307/2013, uznaje się najwcześniejsza z następujących dat: 1) datę rozpoczęcia działalności rolniczej przez rolnika ustaloną na podstawie informacji zawartych w krajowym rejestrze urzędowym podmiotów gospodarki narodowej (REGON); 2) datę rozpoczęcia działalności rolniczej przez rolnika ustaloną na podstawie informacji zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG); 3) datę złożenia przez rolnika wniosku o: a) przyznanie płatności na podstawie przepisów o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru lub przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, b) pomoc finansową dla rolników w ramach programu SAPARD, c) dofinansowanie realizacji projektu w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego "Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich 2004-2006", przeznaczone dla osób prowadzących działalność rolniczą lub rolników, d) udzielenie pomocy finansowej na działania objęte Planem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2004-2006, przeznaczonej dla osób prowadzących działalność rolniczą lub rolników, e) przyznanie pomocy finansowej w ramach działań objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, przeznaczonej dla osób prowadzących działalność rolniczą lub rolników, f) przyznanie pomocy finansowej w ramach działań lub poddziałań objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, przeznaczonej dla osób prowadzących działalność rolniczą lub rolników; 4) datę objęcia przez rolnika w posiadanie zwierząt gospodarskich objętych obowiązkiem zgłoszenia do rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych i siedzib stad tych zwierząt, o którym mowa w przepisach o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, lub 5) datę objęcia rolnika ubezpieczeniem społecznym rolników na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników - w przypadku gdy został objęty tym ubezpieczeniem jako rolnik. Organ II instancji wskazał przy tym, że do ustalenia daty rozpoczęcia działalności, o którym mowa w art. 50 ust. 2 lit. a rozporządzenia (UE) nr 1307/2013, przez grupę osób, którą są małżonkowie, przyjmuje się datę rozpoczęcia tej działalności przez małżonka, który najwcześniej rozpoczął tę działalność. (§ 7 ust. 2 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich). W konsekwencji przyjętych rozwiązań prawnych, przy wydawaniu decyzji w sprawie przyznanie płatności bezpośrednich za rok 2017, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR powinien przeprowadzić postępowanie administracyjne, w którym konieczne jest zweryfikowanie daty rozpoczęcia prowadzenia przez wnioskodawcę działalności, jako młody rolnik. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Prezes ARiMR stwierdził, że z prowadzonego przez ARiMR Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli ("ZSZiK") wynika, że co najmniej od dnia 11 marca 2005 r. Skarżący był w posiadaniu 9 sztuk trzody chlewnej. Dane zawarte w ZSZiK znane są organowi właściwemu w sprawie o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w tym płatności dla młodych rolników, z urzędu. Objęcie przez Stronę w dniu 11 marca 2005 r. w posiadanie trzody chlewnej jako zwierząt gospodarskich objętych obowiązkiem zgłoszenia do rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych i siedzib stad tych zwierząt, o którym mowa w przepisach o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt oznacza, że Strona rozpoczęła działalność rolniczą wcześniej niż 5 lat przed pierwszym złożeniem wniosku w ramach systemu jednolitej płatności obszarowej, o którym mowa w art. 72 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, a tym samym nie była młodym rolnikiem, w rozumieniu art. 50 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013. W konsekwencji, dla celów przyznania płatności dla młodych rolników na rok 2017, grupa osób - małżonków nie była młodym rolnikiem, o którym mowa w art. 50 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 w związku z art. 49 i art. 50 rozporządzenia (UE) nr 639/2014. Natomiast w decyzji z dnia 13 kwietnia 2018 r. Kierownik BP ARiMR w N. przyznał Stronie między innymi płatność dla młodych rolników na rok 2017 w wysokości 2664,53 zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę 14,28 zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego. Podsumowując Prezes ARiMR stwierdził, że brak uwzględnienia - w decyzji Kierownika BP ARiMR w N. z dnia [...] kwietnia 2018 r. - dyspozycji ww. przepisu art. 50 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 w związku z art. 49 i art. 50 rozporządzenia (UE) nr 639/2014 oraz przepisu art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach oznacza wyraźną i oczywistą sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy, a treścią przepisów. Wnosząc w skardze o uchylenie decyzji organów ARiMR obu instancji Skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach oraz art. 50 ust. 1 rozporządzenia nr 1307/2013 poprzez wadliwe utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w oparciu o przyjęcie, iż w sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa skutkującego koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu pomocy. Uzasadniając tak sformułowany zarzut Skarżący wskazał, że zgodnie z definicją zawartą w art. 4 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 1307/2013 gospodarstwo rolne to wszystkie jednostki wykorzystywane w działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego. W ocenie Skarżącego, zestawiając tę definicję z istotą płatności dla młodych rolników, która jest powiązana z wykorzystywaniem rolniczym określonej powierzchni gruntów rolnych należy uznać, że nie stanowi rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym (w charakterze kierującego tą działalnością) rozpoczęcie hodowli trzody chlewnej, przy jednoczesnym nieobjęciu w posiadanie gruntów rolnych. Skarżący podkreślił, że we wskazanej przez organy ARiMR dacie, tj. 11 marca 2005 r. założył jedynie hodowlę trzody chlewnej w oparciu o infrastrukturę (budynki i zaplecze) stanowiące własność jego rodziców. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2335 dalej: ppsa), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ppsa, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu (patrz: T. Woś - Postępowanie sądowo-administracyjne, Warszawa 1996 r., str. 224). W tym celu sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa ). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że -postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji traktowane jest jako nowe postępowanie w sprawie i toczy się wg przepisów art. 157 kpa. Zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena kontrolowanej decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, tj. czy wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), lub spełnienia innych przesłanek określonych w art. 156 § 1 kpa. Postępowanie takie - o stwierdzenie nieważności decyzji - ma zatem odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjnoprawnego. Takie stanowisko zajął także Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 7.03.1996 r. w którym stwierdził, że postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej ma na celu wyjaśnienie jej kwalifikowanej niezgodności z prawem, a nie ponowne rozpoznanie zakończonej sprawy. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej obowiązkiem organu administracji publicznej jest rozpatrywanie sprawy wyłącznie w granicach określonych przez przepis art. 156 § 1 kpa, co oznacza, że w tym postępowaniu organ administracji publicznej nie jest władny rozpatrywać sprawy co do jej istoty, jak to może uczynić w postępowaniu odwoławczym, działa jako organ kasacyjny i nie może rozstrzygać żadnej innej kwestii merytorycznej (por. wyrok NSA z 27 października 1995 r., sygn. akt III SA 829/95, niepublikowany, wyrok Sądu Najwyższego z 7 marca 1996 r., sygn. akt III ARN 70/95, OSNAP 1996/18/258). Powołany art. 156 § 1 kpa stanowi zamknięty katalog przyczyn stwierdzenia nieważności decyzji. Kontrolowana decyzja została wydana na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. tj. Prezes ARiMR podzielił pogląd organu I-szej instancji, iż przyznanie pomocy dla M. P. za rok 2017 nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa. Dokonując jej oceny należy po pierwsze zaznaczyć, że naruszenie prawa uznawane za rażące może dotyczyć przepisów prawa materialnego, przepisów o charakterze ustrojowym, jak również przepisów postępowania. Jakkolwiek podstawą stwierdzenia nieważności decyzji może być rażące naruszenie każdego przepisu prawa, w tym również przepisu postępowania, to wada wskazująca na nieważność musi jednak tkwić w samej decyzji, a to znaczy, iż z reguły jest następstwem rażącego naruszenia prawa materialnego. W judykaturze zwraca się jednak uwagę, że nie będzie uzasadniać stwierdzenia nieważności naruszenie przepisów postępowania, nawet o charakterze rażącym, jeżeli sama treść decyzji odpowiada prawu. Dla stwierdzenia nieważności rozstrzygnięcia naruszenie prawa musi być kwalifikowane do stopnia rażącego - powstającego wówczas, gdy czynności prowadzące do załatwienia sprawy lub samo jej załatwienie nie są realizowane w odniesieniu do stanu prawnego sprawy i jego elementów, ale tak, jak gdyby do ich przeciwieństwa, poprzez zanegowanie w całości lub w części treści przepisów regulujących stan prawny sprawy. Aby można było mówić o nieważności spowodowanej rażącym naruszeniem prawa, pomiędzy określonym przepisem prawa a podjętym w decyzji rozstrzygnięciem musi zachodzić oczywista sprzeczność, powodująca, że akt taki - pomimo jego ostateczności - nie może pozostawać w obrocie prawnym (por. wyrok NSA z dnia 27 maja 2015 r., II FSK 1459/13, publ.: LEX nr 1774176 i powołane tam orzecznictwo). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że "rażący" to dający się łatwo stwierdzić, wyraźny, oczywisty, niewątpliwy, bezsporny (np. wyrok NSA z dnia 5 sierpnia 2015 r., II FSK 1863/13, publ.: LEX nr 1783634). O rażącym naruszeniu prawa można mówić tylko w wypadku oczywistego naruszenia prawa, dającego się ustalić na podstawie prostego zestawienia treści konkretnej normy prawnej z treścią orzeczenia zapadłego w sprawie (wyrok NSA z 5 marca 2015 r., II FSK 252/13, LEX nr 1666148). Sąd podkreśla, że rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., stanowi podstawę stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sytuacji, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana, jako akt wydany przez organ praworządnego państwa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt II GSK 1056/10). Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji Prezesa ARiMR, organy orzekające założyły, że w sprawie przyznania skarżącemu płatności za rok 2017 został w sposób rażący naruszony art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach, ponieważ Kierownik BP ARiMR nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i w konsekwencji błędnie uznał, że Skarżący spełnił definicję młodego rolnika wynikająca z art. 50 ust. 1 rozporządzenia nr 1307/2013. Organ stwierdził, że z prowadzonego przez ARiMR Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli wynika, że co najmniej od dnia 11 marca 2005 r. Skarżący był w posiadaniu 9 sztuk trzody chlewnej. Dane zawarte w ZSZiK znane były organowi właściwemu w sprawie o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w tym płatności dla młodych rolników, z urzędu. Niewzięcie ich pod uwagę spowodowało naruszenie dyspozycji art. 50 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 w związku z art. 49 i art. 50 rozporządzenia (UE) nr 639/2014 oraz przepisu art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach i oznacza wyraźną i oczywistą sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy, a treścią przepisów. Nie sposób się z takim poglądem zgodzić . Wskazane przez Prezesa ARiMR przepisy procedury administracyjnej nie mogą stanowić w przypadku ich naruszenia podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji z powodu ich "rażącego naruszenia". Nie można bowiem przyjąć, wbrew twierdzeniom organu, iż treść decyzji jaką podjął Kierownik Biura ARiMR o przyznaniu skarżącemu pomocy finansowej stoi w oczywistej, jaskrawej sprzeczności z treścią zastosowanych w sprawie przepisów prawa bądź rozstrzygnięcie organu o przyznaniu rolnikowi pomocy zawiera wadę tkwiącą w samej decyzji, a tylko w takiej sytuacji zaistniałyby przesłanki do stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 §1 pkt 2 kpa. W świetle wskazanych wyżej argumentów, w ocenie sądu brak było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu wnioskodawcy pomocy, w oparciu o przesłankę wynikającą z art. 156 §1 pkt 2 kpa. Analizując akta administracyjne nie sposób zgodzić się z organem, że przy wydawaniu decyzji z [...].04.2018 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wiedział, że skarżący w 2005 r. zarejestrował stado . Wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich był weryfikowany w zakresie spełniania warunków do otrzymania płatności dla młodych rolników, z treści kart weryfikacyjnych nie wynika wiedza sprawdzających co do tej kwestii. Wiedza taka nie wynika także z treści decyzji o przyznaniu płatności. Bezpodstawnie więc organ twierdzi, że Kierownik Biura Powiatowego miał wiedzę o zarejestrowaniu stada. Prezes ARiMR twierdzenie to opiera na założeniu, że fakt ten wynikał z prowadzonego przez ARiMR Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli, a więc był znany organowi właściwemu z urzędu. W ocenie Sądu nie jest to stanowisko trafne. Zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wydruki z ZSZiK znajdują się w aktach administracyjnych chronologicznie za decyzją o przyznaniu płatności. Nie sposób więc uznać, że dane pozyskane z tego systemu były elementem materiału dowodowego , który był podstawą wydania decyzji. Nie świadczą o tym ani treść uzasadnienia decyzji ani chronologicznie ułożona zawartość akt administracyjnych. Na jednym ze zrzutów z ekranu ( k54 akt adm. ) znajduje się zresztą data jego sporządzenia – 6.05.2019 r. , a więc po wydaniu decyzji o przyznaniu płatności ( ale też po wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności i wydaniu decyzji przez organ I instancji). Sam fakt, że jakiś istotny z punktu widzenia stanu faktycznego dokument znajduje się w posiadanych przez organ bazach danych nie oznacza, że automatycznie staje się elementem materiału dowodowego. Decyzji nie wydaje bowiem system komputerowy, ale konkretna osoba , upoważniona przez tzw. piastuna organu na podstawie art. 268a k.p.a. Aby uznać, że dany dowód stanowił podstawę do wydania decyzji, to należy sprawdzić czy był, a nie czy mógł być potencjalnie, elementem materiału dowodowego tj. czy był rzeczywiście znany organowi wydającemu decyzję. Kodeks postępowania administracyjnego określa tryb i formę przeprowadzania dowodów i ich dokumentowania. Jednym z takich sposobów jest adnotacja ( art. 72 k.p.a ). Właśnie taka adnotacja w formie dokumentu elektronicznego , pozyskanego z ZSZiK ( art. 72 § 2 k.p.a. ) znajduje się w aktach administracyjnych w postaci zrzutów z ekranu. Jak już wspomniano, stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a zazwyczaj odnosi się do uchybień w zastosowaniu prawa materialnego. Chociaż naruszenie prawa procesowego także niekiedy może stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności ( na przykład wydanie rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy nieprzewidzianego w przepisach prawa ), to jednak nie mogą to być uchybienia w przeprowadzeniu postępowania dowodowego, czego konsekwencją jest błędne ustalenie stanu faktycznego. Trybem , który co do zasady służy do eliminowania z obrotu prawnego decyzji ostatecznych z powodu błędnego ustalenia stanu faktycznego jest tryb wznowienia postępowania np. z powodu wyjścia na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję (art. 145 § 1 pkt 5 kpa). Orzecznictwo i doktryna wielokrotnie podkreślało, że tryby nadzwyczajne wzruszania decyzji ostatecznych nie są trybami konkurencyjnymi. Z powyższych względów Sąd uznał, że brak było podstaw do wszczynania postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu płatności bezpośrednich na rok 2017 , gdyż pozyskanie informacji, iż skarżący nie spełnia warunków określonych w art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach w zw. z art. 50 ust. 1 rozporządzenia 1307/2013 nastąpiło po wydaniu decyzji i nie było elementem stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia. Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję i na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a umorzył postępowanie. O kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. (punkt 3 wyroku).

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło