V SA/Wa 1213/19
WyrokWSA w Warszawie2020-01-21
Skład orzekający: Jarosław Stopczyński, Krystyna Madalińska-Urbaniak, Bożena Zwolenik
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji przyznającej płatności dla młodych rolników może zostać wydana na podstawie informacji, które nie stanowiły podstawy wydania pierwotnej decyzji, a zostały pozyskane po jej wydaniu?Ratio decidendi
Sąd uznał, że nie było podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej płatności dla młodych rolników, ponieważ informacja o niespełnieniu warunków przez wnioskodawcę została pozyskana po wydaniu pierwotnej decyzji i nie była elementem stanu faktycznego, na którym oparto rozstrzygnięcie. Naruszenie przepisów postępowania, w tym błędne ustalenie stanu faktycznego, nie może stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji w trybie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a powinno być rozpatrywane w trybie wznowienia postępowania.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) utrzymującej w mocy decyzję o stwierdzeniu nieważności decyzji przyznającej skarżącemu płatności dla młodych rolników. Organy ARiMR uznały, że pierwotna decyzja o przyznaniu płatności została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ skarżący nie spełniał definicji młodego rolnika ze względu na wcześniejsze rozpoczęcie działalności rolniczej (posiadanie trzody chlewnej od 2005 r.), co wynikało z danych systemu ZSZiK. Skarżący kwestionował tę ocenę, argumentując, że samo posiadanie trzody chlewnej bez posiadania gruntów rolnych nie stanowi rozpoczęcia działalności rolniczej w rozumieniu przepisów.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ARiMR oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora O. Oddziału Regionalnego ARiMR, umorzył postępowanie administracyjne i zasądził od Prezesa ARiMR na rzecz M. P. zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Protokolant - sekr. sądowy Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora O. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] ; 2) umarza postępowanie administracyjne wszczęte zawiadomieniem z dnia [...] marca 2019 r.; 3) zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz M. P. kwotę 815 zł (słownie: osiemset piętnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Przedmiotem skargi M.P. (dalej jako: "Strona" lub "Skarżący") jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. (dalej "organ I instancji") z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] o stwierdzeniu nieważności decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w N. z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] o przyznaniu Stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:
W dniu [...] kwietnia 2018 r. Kierownik BP ARiMR w N. wydał decyzję o
przyznaniu Stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok
2017, w tym:
- jednolitą płatność obszarową w wysokości 5724,85 zł, wynikającej z
pomniejszenia płatności o kwotę 30,68 zł ze względu na zastosowanie współczynnika
korygującego,
- płatność za zazielenienie w wysokości 3842,24 zł, wynikającej z pomniejszenia
płatności o kwotę 20,59 zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego,
- płatność redystrybucyjną w wysokości 1667,45 zł, wynikającej z pomniejszenia
płatności o kwotę 8,93 zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego,
- płatność dla młodych rolników w wysokości 2664,53 zł, wynikającej z
pomniejszenia płatności o kwotę 14,28 zł ze względu na zastosowanie współczynnika
korygującego, oraz przyznał kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości
70,99 zł.
Zawiadomieniem z dnia 21 marca 2019 r. organ I instancji zawiadomił Stronę o
wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia
nieważności ww. decyzji z dnia [...] kwietnia 2018 r. w celu ustalenia, czy decyzja ta nie
została wydana z naruszeniem prawa.
Następnie, w dniu [...] kwietnia 2019 r. organ I instancji wydał decyzję o stwierdzeniu,
na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nieważności decyzji Kierownika BP ARiMR w
N. z dnia [...] kwietnia 2018 r. W ocenie organu I instancji decyzja ta została wydana
z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o
płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2018 r., poz.
1312) – dalej "ustawa o płatnościach", ponieważ Kierownik BP ARiMR nie rozpatrzył w
sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i w konsekwencji błędnie uznał, że
Skarżący spełnił definicję młodego rolnika wynikająca z art. 50 ust. 1 rozporządzenia
Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r.
ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie
systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie
Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z
20.12.2013, str. 608, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1307/2013".
Po rozpoznaniu odwołania od ww. decyzji Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] maja
2019 r. utrzymał rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu tej decyzji
wskazano, że w myśl art. 2 pkt 8 ustawy o płatnościach, płatność dla młodych rolników
jest to płatność, o której mowa w tytule III rozdział 5 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013.
Zgodnie zaś z art. 50 ust. 1 i ust. 2 tego rozporządzenia, państwa członkowskie
przyznają roczną płatność młodym rolnikom, którzy są uprawnieni do płatności w
ramach systemu płatności podstawowej lub systemu jednolitej płatności obszarowej, o
których mowa w rozdziale 1 ("płatność dla młodych rolników"). Dla celów niniejszego
rozdziału "młodzi rolnicy" oznaczają osoby fizyczne:
a) które po raz pierwszy rozpoczynają działalność w gospodarstwie rolnym jako
kierujący tym gospodarstwem rolnym lub które rozpoczęły już działalność w
gospodarstwie rolnym w ciągu pięciu lat przed pierwszym złożeniem wniosku w ramach
systemu płatności podstawowej lub systemu jednolitej płatności obszarowej, o którym
mowa w art. 72 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, oraz
b) których wiek w roku składania wniosku, o którym mowa w lit. a, nie przekracza 40
lat.
Następnie Prezes ARiMR wskazał, że na podstawie art. 49 ust. 1 rozporządzenia
delegowanego Komisji (UE) z dnia 11 marca 2014 r. w sprawie uzupełnienia
rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 ustanawiającego
przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów
wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz zmiany załącznika X do tego
rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014, str. 1), zwanym dalej
"rozporządzeniem (UE) nr 639/2014" roczną płatność dla młodych rolników, o której
mowa w art, 50 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013, przyznaje się osobie prawnej,
niezależnie od jej formy prawnej, jeżeli spełniony jest m.in. następujący:
a) osoba prawna jest uprawniona do płatności w ramach systemu płatności
podstawowej lub systemu jednolitej płatności obszarowej, o których mowa w tytule III
rozdział 1 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013, i aktywowała ona uprawnienia do
płatności lub zadeklarowała kwalifikujące się hektary, o czym mowa w art. 50 ust. 4 tego
rozporządzenia.
W myśl art. 50 rozporządzenia (UE) nr 639/2014 artykuł 49 stosuje się odpowiednio
w odniesieniu do grup osób fizycznych, o których mowa w art. 4 ust. 1 lit. a
rozporządzenia (UE) nr 1307/2013, które spełniają wymogi ustanowione w art. 49 ust. 1
lit. a niniejszego rozporządzenia na poziomie grupy.
Na gruncie powyższych przepisów uprawnionym do uzyskania płatności dla
młodych rolników jest zatem:
- - osoba fizyczna - na warunkach określonych w art. 50 rozporządzenia (UE) nr
1307/2013,
- - osoba prawna - na warunkach określonych w art. 49 rozporządzenia (UE) nr
639/2014,
- - grupa osób fizycznych - podstawowym warunkiem przyznania płatności dla
młodych rolników jest spełnianie, zgodnie z art. 50 rozporządzenia (UE) nr 639/2014,
wymogów ustanowionych w art. 49 ust. 1 lit, a rozporządzenia (UE) nr 639/2014 na
poziomie grupy.
Z powyższego wynika, że grupie osób fizycznych przysługuje płatność dla młodych
rolników, jeżeli jest uprawniona do jednolitej płatności obszarowej lub zadeklarowała
kwalifikujące się hektary. Na potrzeby przyznania płatności dla młodych rolników grupę
osób mogą również stanowić małżonkowie.
Kolejny warunek został określony w art. 49 ust. 1 lit. b rozporządzenia (UE) nr
639/2014, który jest stosowany odpowiednio na podstawie art. 50 tego rozporządzenia.
W myśl tego przepisu stosowanego odpowiednio do grupy osób fizycznych, płatność
dla młodych rolników przysługuje grupie osób fizycznych, jeżeli młody rolnik w
rozumieniu art. 50 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 sprawuje faktyczną i trwałą
kontrolę nad daną grupą osób fizycznych w zakresie decyzji dotyczących zarządzania,
korzyści i ryzyka finansowego w pierwszym roku składania przez tę grupę wniosku o
płatność w ramach systemu dla młodych rolników. Młody rolnik sprawuje natomiast
faktyczną i trwałą kontrolę, o której mowa w art. 49 ust. 1 lit. b rozporządzenia (UE) nr
639/2014, nad grupą osób, którą są małżonkowie (tj. nad grupą osób, o której mowa w
art. 50 rozporządzenia (UE) nr 639/2014), jeżeli został mu nadany numer
identyfikacyjny, oraz co najmniej jeden z małżonków jest młodym rolnikiem. (§ 6 ust. 2
pkt 4 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania
płatności bezpośrednich).
Prezes ARiMR wyjaśnił następnie, że przepisy krajowe określiły zdarzenia, których
datę zaistnienia należy - dla celów płatności dla młodych rolników - przyjąć, jako datę
rozpoczęcia działalności rolniczej.
Zgodnie z § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12
marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności
bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu (Dz. U. z 2015 r. poz. 351 ze zm.), za
datę rozpoczęcia działalności, o którym mowa w art. 50 ust. 2 lit. a rozporządzenia (UE)
nr 1307/2013, uznaje się najwcześniejsza z następujących dat:
1) datę rozpoczęcia działalności rolniczej przez rolnika ustaloną na podstawie
informacji zawartych w krajowym rejestrze urzędowym podmiotów gospodarki
narodowej (REGON);
2) datę rozpoczęcia działalności rolniczej przez rolnika ustaloną na podstawie
informacji zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej
(CEIDG);
3) datę złożenia przez rolnika wniosku o:
a) przyznanie płatności na podstawie przepisów o płatnościach bezpośrednich do
gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru lub przepisów o płatnościach w
ramach systemów wsparcia bezpośredniego,
b) pomoc finansową dla rolników w ramach programu SAPARD,
c) dofinansowanie realizacji projektu w ramach Sektorowego Programu
Operacyjnego "Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój
obszarów wiejskich 2004-2006", przeznaczone dla osób prowadzących działalność
rolniczą lub rolników,
d) udzielenie pomocy finansowej na działania objęte Planem Rozwoju Obszarów
Wiejskich na lata 2004-2006, przeznaczonej dla osób prowadzących działalność
rolniczą lub rolników,
e) przyznanie pomocy finansowej w ramach działań objętych Programem Rozwoju
Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, przeznaczonej dla osób prowadzących
działalność rolniczą lub rolników,
f) przyznanie pomocy finansowej w ramach działań lub poddziałań objętych
Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, przeznaczonej dla osób
prowadzących działalność rolniczą lub rolników;
4) datę objęcia przez rolnika w posiadanie zwierząt gospodarskich objętych
obowiązkiem zgłoszenia do rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych i siedzib
stad tych zwierząt, o którym mowa w przepisach o systemie identyfikacji i rejestracji
zwierząt, lub
5) datę objęcia rolnika ubezpieczeniem społecznym rolników na podstawie
przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników - w przypadku gdy został objęty tym
ubezpieczeniem jako rolnik.
Organ II instancji wskazał przy tym, że do ustalenia daty rozpoczęcia działalności, o
którym mowa w art. 50 ust. 2 lit. a rozporządzenia (UE) nr 1307/2013, przez grupę
osób, którą są małżonkowie, przyjmuje się datę rozpoczęcia tej działalności przez
małżonka, który najwcześniej rozpoczął tę działalność. (§ 7 ust. 2 rozporządzenia w
sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich).
W konsekwencji przyjętych rozwiązań prawnych, przy wydawaniu decyzji w sprawie
przyznanie płatności bezpośrednich za rok 2017, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR
powinien przeprowadzić postępowanie administracyjne, w którym konieczne jest
zweryfikowanie daty rozpoczęcia prowadzenia przez wnioskodawcę działalności, jako
młody rolnik.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Prezes ARiMR
stwierdził, że z prowadzonego przez ARiMR Zintegrowanego Systemu Zarządzania i
Kontroli ("ZSZiK") wynika, że co najmniej od dnia 11 marca 2005 r. Skarżący był w
posiadaniu 9 sztuk trzody chlewnej. Dane zawarte w ZSZiK znane są organowi
właściwemu w sprawie o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia
bezpośredniego, w tym płatności dla młodych rolników, z urzędu.
Objęcie przez Stronę w dniu 11 marca 2005 r. w posiadanie trzody chlewnej jako
zwierząt gospodarskich objętych obowiązkiem zgłoszenia do rejestru zwierząt
gospodarskich oznakowanych i siedzib stad tych zwierząt, o którym mowa w przepisach
o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt oznacza, że Strona rozpoczęła działalność
rolniczą wcześniej niż 5 lat przed pierwszym złożeniem wniosku w ramach systemu
jednolitej płatności obszarowej, o którym mowa w art. 72 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr
1306/2013, a tym samym nie była młodym rolnikiem, w rozumieniu art. 50 ust. 1 i ust. 2
rozporządzenia (UE) nr 1307/2013. W konsekwencji, dla celów przyznania płatności dla
młodych rolników na rok 2017, grupa osób - małżonków nie była młodym rolnikiem, o
którym mowa w art. 50 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 w związku z art.
49 i art. 50 rozporządzenia (UE) nr 639/2014. Natomiast w decyzji z dnia 13 kwietnia
2018 r. Kierownik BP ARiMR w N. przyznał Stronie między innymi płatność dla
młodych rolników na rok 2017 w wysokości 2664,53 zł, wynikającej z pomniejszenia
płatności o kwotę 14,28 zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego.
Podsumowując Prezes ARiMR stwierdził, że brak uwzględnienia - w decyzji
Kierownika BP ARiMR w N. z dnia [...] kwietnia 2018 r. - dyspozycji ww. przepisu art.
50 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 w związku z art. 49 i art. 50
rozporządzenia (UE) nr 639/2014 oraz przepisu art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach
oznacza wyraźną i oczywistą sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy, a treścią
przepisów.
Wnosząc w skardze o uchylenie decyzji organów ARiMR obu instancji Skarżący
podniósł zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz
w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach oraz art. 50 ust. 1 rozporządzenia nr
1307/2013 poprzez wadliwe utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w
przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w oparciu o przyjęcie, iż w sprawie
doszło do rażącego naruszenia prawa skutkującego koniecznością wyeliminowania z
obrotu prawnego decyzji o przyznaniu pomocy.
Uzasadniając tak sformułowany zarzut Skarżący wskazał, że zgodnie z definicją
zawartą w art. 4 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 1307/2013 gospodarstwo rolne to
wszystkie jednostki wykorzystywane w działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika,
znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego. W ocenie
Skarżącego, zestawiając tę definicję z istotą płatności dla młodych rolników, która jest
powiązana z wykorzystywaniem rolniczym określonej powierzchni gruntów rolnych
należy uznać, że nie stanowi rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej w
gospodarstwie rolnym (w charakterze kierującego tą działalnością) rozpoczęcie hodowli
trzody chlewnej, przy jednoczesnym nieobjęciu w posiadanie gruntów rolnych. Skarżący
podkreślił, że we wskazanej przez organy ARiMR dacie, tj. 11 marca 2005 r. założył
jedynie hodowlę trzody chlewnej w oparciu o infrastrukturę (budynki i zaplecze)
stanowiące własność jego rodziców.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej
decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów
administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ) sądy administracyjne sprawują
wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod
względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu
przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2335 dalej: ppsa), sądy
administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki
określone w ustawie. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ppsa, sąd uwzględniając skargę na
decyzję lub postanowienie:
1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:
a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania
administracyjnego,
c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na
wynik sprawy;
2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli
zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub
w innych przepisach;
3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli
zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych
przepisach.
Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu
administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i
obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed
organami administracji publicznej.
Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej
sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną
podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to między innymi, że sąd
administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać
się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego
aktu podnosić z urzędu (patrz: T. Woś - Postępowanie sądowo-administracyjne,
Warszawa 1996 r., str. 224). W tym celu sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu
usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we
wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga,
jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa ).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że
-postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji traktowane jest jako nowe
postępowanie w sprawie i toczy się wg przepisów art. 157 kpa. Zadaniem organu
prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena
kontrolowanej decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, tj. czy wydana
została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2
k.p.a.), lub spełnienia innych przesłanek określonych w art. 156 § 1 kpa. Postępowanie
takie - o stwierdzenie nieważności decyzji - ma zatem odrębną podstawę prawną i nie
może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej
decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do
danego stosunku administracyjnoprawnego. Takie stanowisko zajął także Sąd
Najwyższy w orzeczeniu z dnia 7.03.1996 r. w którym stwierdził, że postępowanie
administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej ma na celu
wyjaśnienie jej kwalifikowanej niezgodności z prawem, a nie ponowne rozpoznanie
zakończonej sprawy.
W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej
obowiązkiem organu administracji publicznej jest rozpatrywanie sprawy wyłącznie w
granicach określonych przez przepis art. 156 § 1 kpa, co oznacza, że w tym
postępowaniu organ administracji publicznej nie jest władny rozpatrywać sprawy co do
jej istoty, jak to może uczynić w postępowaniu odwoławczym, działa jako organ
kasacyjny i nie może rozstrzygać żadnej innej kwestii merytorycznej (por. wyrok NSA z
27 października 1995 r., sygn. akt III SA 829/95, niepublikowany, wyrok Sądu
Najwyższego z 7 marca 1996 r., sygn. akt III ARN 70/95, OSNAP 1996/18/258).
Powołany art. 156 § 1 kpa stanowi zamknięty katalog przyczyn stwierdzenia
nieważności decyzji.
Kontrolowana decyzja została wydana na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. tj.
Prezes ARiMR podzielił pogląd organu I-szej instancji, iż przyznanie pomocy dla
M. P. za rok 2017 nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa.
Dokonując jej oceny należy po pierwsze zaznaczyć, że naruszenie prawa uznawane za
rażące może dotyczyć przepisów prawa materialnego, przepisów o charakterze
ustrojowym, jak również przepisów postępowania. Jakkolwiek podstawą stwierdzenia
nieważności decyzji może być rażące naruszenie każdego przepisu prawa, w tym
również przepisu postępowania, to wada wskazująca na nieważność musi jednak tkwić
w samej decyzji, a to znaczy, iż z reguły jest następstwem rażącego naruszenia prawa
materialnego.
W judykaturze zwraca się jednak uwagę, że nie będzie uzasadniać stwierdzenia
nieważności naruszenie przepisów postępowania, nawet o charakterze rażącym, jeżeli
sama treść decyzji odpowiada prawu. Dla stwierdzenia nieważności rozstrzygnięcia
naruszenie prawa musi być kwalifikowane do stopnia rażącego - powstającego
wówczas, gdy czynności prowadzące do załatwienia sprawy lub samo jej załatwienie
nie są realizowane w odniesieniu do stanu prawnego sprawy i jego elementów, ale tak,
jak gdyby do ich przeciwieństwa, poprzez zanegowanie w całości lub w części treści
przepisów regulujących stan prawny sprawy. Aby można było mówić o nieważności
spowodowanej rażącym naruszeniem prawa, pomiędzy określonym przepisem prawa a
podjętym w decyzji rozstrzygnięciem musi zachodzić oczywista sprzeczność,
powodująca, że akt taki - pomimo jego ostateczności - nie może pozostawać w obrocie
prawnym (por. wyrok NSA z dnia 27 maja 2015 r., II FSK 1459/13, publ.: LEX nr
1774176 i powołane tam orzecznictwo).
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że "rażący" to dający
się łatwo stwierdzić, wyraźny, oczywisty, niewątpliwy, bezsporny (np. wyrok NSA z dnia
5 sierpnia 2015 r., II FSK 1863/13, publ.: LEX nr 1783634). O rażącym naruszeniu
prawa można mówić tylko w wypadku oczywistego naruszenia prawa, dającego się
ustalić na podstawie prostego zestawienia treści konkretnej normy prawnej z treścią
orzeczenia zapadłego w sprawie (wyrok NSA z 5 marca 2015 r., II FSK 252/13, LEX nr
1666148).
Sąd podkreśla, że rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2
k.p.a., stanowi podstawę stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sytuacji, gdy
treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa i gdy charakter
tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana, jako akt
wydany przez organ praworządnego państwa (por. wyrok Naczelnego Sądu
Administracyjnego z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt II GSK 1056/10).
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji Prezesa ARiMR, organy
orzekające założyły, że w sprawie przyznania skarżącemu płatności za rok 2017 został
w sposób rażący naruszony art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach, ponieważ
Kierownik BP ARiMR nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału
dowodowego i w konsekwencji błędnie uznał, że Skarżący spełnił definicję młodego
rolnika wynikająca z art. 50 ust. 1 rozporządzenia nr 1307/2013. Organ stwierdził, że z
prowadzonego przez ARiMR Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli wynika,
że co najmniej od dnia 11 marca 2005 r. Skarżący był w posiadaniu 9 sztuk trzody
chlewnej. Dane zawarte w ZSZiK znane były organowi właściwemu w sprawie o
przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w tym płatności
dla młodych rolników, z urzędu. Niewzięcie ich pod uwagę spowodowało naruszenie
dyspozycji art. 50 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 w związku z art. 49 i
art. 50 rozporządzenia (UE) nr 639/2014 oraz przepisu art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o
płatnościach i oznacza wyraźną i oczywistą sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem
sprawy, a treścią przepisów.
Nie sposób się z takim poglądem zgodzić . Wskazane przez Prezesa ARiMR
przepisy procedury administracyjnej nie mogą stanowić w przypadku ich naruszenia
podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji z powodu ich "rażącego naruszenia". Nie
można bowiem przyjąć, wbrew twierdzeniom organu, iż treść decyzji jaką podjął
Kierownik Biura ARiMR o przyznaniu skarżącemu pomocy finansowej stoi w oczywistej,
jaskrawej sprzeczności z treścią zastosowanych w sprawie przepisów prawa bądź
rozstrzygnięcie organu o przyznaniu rolnikowi pomocy zawiera wadę tkwiącą w samej
decyzji, a tylko w takiej sytuacji zaistniałyby przesłanki do stwierdzenia jej nieważności
na podstawie art. 156 §1 pkt 2 kpa. W świetle wskazanych wyżej argumentów, w ocenie
sądu brak było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu
wnioskodawcy pomocy, w oparciu o przesłankę wynikającą z art. 156 §1 pkt 2 kpa.
Analizując akta administracyjne nie sposób zgodzić się z organem, że przy
wydawaniu decyzji z [...].04.2018 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wiedział, że
skarżący w 2005 r. zarejestrował stado . Wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich
był weryfikowany w zakresie spełniania warunków do otrzymania płatności dla młodych
rolników, z treści kart weryfikacyjnych nie wynika wiedza sprawdzających co do tej
kwestii. Wiedza taka nie wynika także z treści decyzji o przyznaniu płatności.
Bezpodstawnie więc organ twierdzi, że Kierownik Biura Powiatowego miał wiedzę o
zarejestrowaniu stada. Prezes ARiMR twierdzenie to opiera na założeniu, że fakt ten
wynikał z prowadzonego przez ARiMR Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli,
a więc był znany organowi właściwemu z urzędu.
W ocenie Sądu nie jest to stanowisko trafne. Zgodnie z art. 80 k.p.a. organ
administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy
dana okoliczność została udowodniona. Wydruki z ZSZiK znajdują się w aktach
administracyjnych chronologicznie za decyzją o przyznaniu płatności. Nie sposób więc
uznać, że dane pozyskane z tego systemu były elementem materiału dowodowego ,
który był podstawą wydania decyzji. Nie świadczą o tym ani treść uzasadnienia decyzji
ani chronologicznie ułożona zawartość akt administracyjnych. Na jednym ze zrzutów z
ekranu ( k54 akt adm. ) znajduje się zresztą data jego sporządzenia – 6.05.2019 r. , a
więc po wydaniu decyzji o przyznaniu płatności ( ale też po wszczęciu postępowania w
sprawie stwierdzenia nieważności i wydaniu decyzji przez organ I instancji). Sam fakt,
że jakiś istotny z punktu widzenia stanu faktycznego dokument znajduje się w
posiadanych przez organ bazach danych nie oznacza, że automatycznie staje się
elementem materiału dowodowego. Decyzji nie wydaje bowiem system komputerowy,
ale konkretna osoba , upoważniona przez tzw. piastuna organu na podstawie art. 268a
k.p.a. Aby uznać, że dany dowód stanowił podstawę do wydania decyzji, to należy
sprawdzić czy był, a nie czy mógł być potencjalnie, elementem materiału dowodowego
tj. czy był rzeczywiście znany organowi wydającemu decyzję. Kodeks postępowania
administracyjnego określa tryb i formę przeprowadzania dowodów i ich
dokumentowania. Jednym z takich sposobów jest adnotacja ( art. 72 k.p.a ). Właśnie
taka adnotacja w formie dokumentu elektronicznego , pozyskanego z ZSZiK ( art. 72 §
2 k.p.a. ) znajduje się w aktach administracyjnych w postaci zrzutów z ekranu.
Jak już wspomniano, stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1
pkt 2 k.p.a zazwyczaj odnosi się do uchybień w zastosowaniu prawa materialnego.
Chociaż naruszenie prawa procesowego także niekiedy może stanowić podstawę do
stwierdzenia nieważności ( na przykład wydanie rozstrzygnięcia przez organ
odwoławczy nieprzewidzianego w przepisach prawa ), to jednak nie mogą to być
uchybienia w przeprowadzeniu postępowania dowodowego, czego konsekwencją jest
błędne ustalenie stanu faktycznego. Trybem , który co do zasady służy do eliminowania
z obrotu prawnego decyzji ostatecznych z powodu błędnego ustalenia stanu
faktycznego jest tryb wznowienia postępowania np. z powodu wyjścia na jaw istotnych
dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu
wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję (art. 145 § 1 pkt 5 kpa).
Orzecznictwo i doktryna wielokrotnie podkreślało, że tryby nadzwyczajne wzruszania
decyzji ostatecznych nie są trybami konkurencyjnymi.
Z powyższych względów Sąd uznał, że brak było podstaw do wszczynania
postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu płatności
bezpośrednich na rok 2017 , gdyż pozyskanie informacji, iż skarżący nie spełnia
warunków określonych w art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach w zw. z art. 50 ust. 1
rozporządzenia 1307/2013 nastąpiło po wydaniu decyzji i nie było elementem stanu
faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia.
Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a uchylił
zaskarżoną decyzję i na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a umorzył postępowanie. O
kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. (punkt 3
wyroku).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło