V SA/Wa 1219/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska (spr.), Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, , Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek; uchyla zaskarżoną decyzję Przedmiotem skargi, wniesionej przez K. C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] dnia [...] marca 2014r utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...].01. 2014r. Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia [...].10.2013r. K. C. (dalej: ,,Wnioskodawca’’, ,,Skarżący’’) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) o umorzenie należności z tytułu składek. Wskazał, że jego stan zdrowia jest bardzo zły. Leczy się na nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe, zawroty głowy, głuchotę czuciowo-nerwową obustronna, zaburzenia nerwicowe, hiperlipidemię, nietolerancję glukozy, subkliniczną nadczynność tarczycy, niedokrwistość makrocytarną, zespół depresyjny, hiperchoresterolemia. Ponadto jest aktualnie po usunięciu nowotworu jelita grubego i zastosowaniu leczenia w postaci 6 kursów chemioterapii. U żony wykryto nowotwór narządów moczowych, jest po operacji i znajduje się pod stała opieką w poradni urologicznej i onkologicznej. Wnioskodawca podkreślił, iż wraz z żoną zamieszkuje w lokalu nr [...], położonym w W. przy ul. [...]; małżonkowie są właścicielami tegoż lokalu. Posiada także samochód B. Wskazał, że jego stan majątkowy jest zły. Zródłem utrzymania dwuosobowego gospodarstwa jest emerytura żony wynosząca ok. 1388 zł. Otrzymuje – w okresie od 7/2013- 12/2013 – dodatek mieszkaniowy w wysokości 304,50 zł. Jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Stałe miesięczne koszty utrzymania wynoszą ok. 1.060 zł do ok. 1.130 zł (czynsz, energia, gaz, koszty leczenia wyżywienie). Pozostaje mu do dyspozycji (wraz z żoną) kwota ok. 258 -328 zł, z której opłaca raty do ZUS ok. 200zł. Na wszystkie okoliczności zdrowotne i wydatków, Wnioskodawca złożył do organu stosowne zaświadczenia. Decyzją z dnia [...] stycznia 2014r. Nr [...] ZUS [...] Oddział w W. odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej wysokości 9.192,21 zł, w tym: - składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 07/2004r. do 09/2011r. w kwocie 43.259,02 zł, - składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 08/2004r. do 09/2011r. w kwocie 16.613,56 zł, - składek na Fundusz Pracy za okres od 08/2004r. do 09/2011r. w kwocie 3.421,63 zł, - odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 23.07. 2012r. tj. na dzień złożenia wniosku o układ ratalny w kwocie 32.898 zł. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wskazał na przepis art.28 ustawy z dnia 13 pażdziernika 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013r. poz. 1442, dalej: u.s.u.s.) stwierdzając, że w przypadku Wnioskodawcy nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności. ZUS podniósł, że , wprawdzie od 01.01. 2011r. K. C. zaprzestał prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, jednak posiada majątek w postaci nieruchomości (mieszkania) oraz samochodu osobowego. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego oraz Komornik Sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Również nie jest oczywiste, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Dodatkowo wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Ponadto ZUS zacytował przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wprowadzający wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności oraz podał treść § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07. 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie). Organ stwierdził, że Wnioskodawca nie wykazał istnienia okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności z tytułu składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Zdaniem organu, nie można stwierdzić, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Wnioskodawcę i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto podniesiono, że K. C. nie wykazał poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości prowadzenia działalności. ZUS podkreślił, że umorzenie zaległych składek w trybie wskazanych przepisów u.s.u.s. ,,stosuje jedynie w sytuacjach szczególnych, gdy ze względu na stan zdrowia, klęski żywiołowe, ubóstwo zobowiązanego, czy inne ważne względy społeczne jest niemożliwe wywiązanie się ze zobowiązania, zarówno w formie jednorazowej wpłaty, jak też w formie wpłat dokonywanych w dłuższym okresie czasu (np. dobrowolnych wpłat lub w ramach umowy o rozłożeniu na raty)’’. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes ZUS wydał w dniu [...] marca 2014r decyzję o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...].01. 2014r., podzielając argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji I instancji. Ponadto organ podkreślił, że ,,istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja słusznego interesu strony z interesem społecznym, a interes społeczny to bowiem obowiązek Zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza’’. W skardze na decyzję ZUS z dnia [...] marca 2014r Skarżący wnosi o jej uchylenie. Wskazuje na swój bardzo zły stan zdrowia, w tym na konieczność kontynuowania leczenia nowotworu chemią, gdyż poprzednio przyjęte przez niego kursy chemioterapii nie przyniosły poprawy. Podał także, że obecnie musi przyjmować także leki przeciwzakrzepowe, obecnie refundowane, więc koszt ich jest mniejszy, ale bez refundacji koszt 20 zastrzyków miesięcznie stanowi kwotę ok. 600zł. Podniósł, iż zasady refundacji zmieniają się co dwa miesiące i nie wiadomo, co będzie dalej. Podkreślił, że Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. wydał w dniu [...].01. 2014r orzeczenie, w którym stwierdza, że ,,naruszona sprawność organizmu Pana K. C. uzasadnia zaliczenie do znacznego stopnia niepełnosprawności’’ i uznaje go za niezdolnego do podjęcia pracy zarobkowej. Skarżący podkreślił także swój zły stan psychiczny związany z jego sytuacją zdrowotną i materialną. Wskazał także na chorobę nowotworową żony. W odpowiedzi na skargę ZUS wskazał, iż rozważa ewentualne uwzględnienie skargi, jednak do czasu zamknięcia rozprawy, nie dokonał jednoznacznego określenia swojego stanowiska w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku – decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkują koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą , a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r- Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r Nr 98, poz.1071 ze zm.) powoływanej dalej jako ,,k.p.a.’’ W pierwszej kolejności wskazać należy, iż w myśl przewidzianej przepisem art. 77 par.1 kpa zasady oficjalności organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie zaś do zasady swobodnej oceny dowodów zawartej w przepisie art. 80 k.p.a.organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie zaś z przepisem art. 107 par. 1 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne- wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że ustalenia organu nie są prawidłowe, a wnioski wyprowadzone z zebranego materiału dowodowego pochopne. Przedmiotem rozpoznania przez organy ZUS w niniejszej sprawie był wniosek Skarżącego o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy; 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sad oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art.13 i art.361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r – Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste ,że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Należności z tytułu składek mogą być również umarzane w uzasadnionych przypadkach- pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności- w odniesieniu do należności na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.Nr 141,poz.1365). Zgodnie bowiem z przepisami tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1)gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2)poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3)przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zdaniem Sądu Organ, w niniejszej sprawie, nie dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione, określone w przepisach u.s.u.s. i rozporządzenia, przesłanki. Skoro ustawodawca przewidział możliwość umorzenia pomimo braku całkowitej nieściągalności, to w sytuacjach wyjątkowych – a do takich niewątpliwie należy sytuacja Skarżącego - organ powinien skorzystać z instytucji umorzenia. Trudno sobie wyobrazić sytuację życiową , która bardziej pasuje do § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Występują w niniejszej sprawie dwie przesłanki pozwalające na podjęcie jedynie słusznej decyzji. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego jasno wynika, ze – przy miesięcznych dochodach Skarżącego i jego żony i przy ciężkich chorobach które dotknęły oboje małżonków – opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego żonę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto, ciężka choroba zobowiązanego pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Uznaniowość w podejmowaniu decyzji o umorzeniu nie może oznaczać dowolności i kurczowego trzymania się dbałości o poziom finansów ZUS. Ocenia przesłanek nie może być powierzchowna, teoretyczna ale winna odpowiadać realnej rzeczywistości. Organ powinien podejść do sprawy indywidualnie, dokładnie ją wyjaśnić i nie powtarzać z uporem argumentu o braku całkowitej nieściągalności z uwagi na istnienie mieszkania, w którym małżonkowie mieszkają i kilkunastoletniego samochodu (obecnie sprzedanego, co wynika z informacji podanej przez Skarżącego na rozprawie). Mieszkanie stanowi centrum życiowe państwa C. i nie można nieodpowiedzialną decyzją doprowadzić do sytuacji, w której będą zmuszeni je opuścić i zwrócić się do pomocy społecznej o zapewnienie lokalu. Nie chodzi o to, aby z jednej strony – egzekwować składki, zaś z drugiej – zmuszać obywatela do "sięgania do kieszeni" budżetu państwa po pomoc, gdyż inaczej ów obywatel nie jest w stanie sobie poradzić. Skoro jest możliwe umorzenie należności z tytułu składek z mocy przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia, obowiązkiem organu jest rozważenie, czy tu zachodzą przesłanki wskazane w tym przepisie. Ponadto w realiach niniejszej sprawy nie można pominąć stanu psychicznego Skarżącego, borykającego się z bardzo ciężką sytuacją zdrowotną swoją i żony oraz brakiem możliwości realnej zmiany tej sytuacji. Z pewnością schematyczne, wręcz niehumanitarne podejście organu do zaistniałej sytuacji, nie pomaga Skarżącemu w niezbędnej ,w tej sytuacji, odporności na trudy ciężkiego leczenia i możliwość wyleczenia. Z tych wszystkich względów, Wojewódzki Sad Administracyjny na podstawie przepisu art. 145 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.