V SA/Wa 1219/17

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. M. na postanowienie Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia (...) maja 2017 r. nr (...) w przedmiocie: płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W. M. (dalej: "Skarżąca" lub "Strona") wniosła na urzędowym formularzu (PPF) o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżąca prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe. Podstawą utrzymania rodziny jest dochód z gospodarstwa rolnego. Skarżąca wyjaśniła, że rodzina utrzymuje się ze sprzedaży warzyw, aktualnie brakuje je środków na życie. Strona opisała problemy zdrowotne i osobiste członków rodziny. Oświadczyła, że posiada dom o pow. 50 m.kw. kwalifikujący się do remontu, budynki inwentarskie oraz gospodarstwo rolne o powierzchni 6,08 ha , co stanowi 2,08 ha przeliczeniowych. Wskazała, że ma zobowiązanie wobec KRUS w wysokości 30.000 zł. Do wniosku Strona załączyła dwie decyzje w sprawie wymiaru podatku rolnego na 2017 r. oraz decyzje w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na 2017 r. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego z 21 grudnia 2017 r. w sprawie wezwania do złożenia dokumentów oraz przedstawienia dodatkowych informacji Skarżąca poinformowała, że nie posiada dokumentów wykazujących dochody z gospodarstwa, ponieważ warzywa sprzedaje bezpośrednio, w tym na targowisku około 1,5-2 razy w tygodniu, nie ma konta bankowego, a domownicy nie posiadają środków na rachunkach. Strona wyjaśniła, że w ramach gospodarstwa rolnego uprawia ziemniaki i warzywa, ale prowadzone uprawy wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeby rodziny. Jej córka korzysta z pomocy niepełnosprawnych dziadków, którzy sami pomocy wymagają. Skarżąca obszernie opisała sytuację rodzinną, zdrowotną i majątkową. Wskazała, że oprócz ciągnika nie posiada majątku ruchomego o wartości przekraczającej 2.000 zł i nie korzysta w pomocy społecznej. Skarżącej w spłacie długu pomaga siostra. Ona również udzielała pomocy rzeczowej córce Skarżącej oraz udostępniała Stronie samochód. Skarżąca wyjaśniła, że z uwagi na niepełnosprawność powypadkową zebranie dokumentów wskazanych w wezwaniu z 4 stycznia 2018 r. stanowi dla niej dużą trudność i oświadczyła, że żądane dokumenty prześle w późniejszym terminie. Równocześnie w swoim piśmie wymieniła 15 dokumentów, które do pisma faktycznie nie zostały załączone. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. ), zwanej dalej: "p.p.s.a." – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. Dodatkowo podkreślić należy, iż z instytucji prawa pomocy mogą korzystać osoby charakteryzujące się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujące się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. W rozpoznawanej sprawie Strona została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w wysokości 100 zł. Ponadto wskazać należy, że w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie Skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania, udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku (postanowienie NSA z 5 listopada 2010 r., sygn. akt II GZ 318/10 dostępne w internetowej bazie pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Po przeanalizowaniu oświadczeń złożonych na formularzu PPF oraz złożonych wyjaśnień uznać należy, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Skarżąca nie wykazała, że ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy w jej sytuacji wystąpiły. Skarżąca oświadczyła, że w ramach gospodarstwa uprawia warzywa oraz ziemniaki. Nie wskazała wysokości dochodu uzyskiwanego z tego tytułu i nie wskazała innych źródeł dochodów czteroosobowej rodziny. Na formularzu PPF wskazała: "aktualnie nie ma środków do życia". Wyjaśniła, że część plonów jest przeznaczana na potrzeby żywieniowe rodziny. Oświadczyła, że nie jest w stanie przedłożyć dokumentów potwierdzających wysokość dochodów z gospodarstwa rolnego, ponieważ uzyskane płody i produkty sprzedaje bezpośrednio oraz na targowiskach. Tym samym stwierdzić należy, że Strona nie wykonała w części wezwania z 4 stycznia 2018 r. Złożone w zakresie udokumentowania dochodów wyjaśnienia nie mogą zostać uznane za wystarczające do odstąpienia od zasady, że to wnioskodawca ma obowiązek wykazania zasadności zwolnienia go z kosztów postępowania sądowego. Ponadto Strona nie udokumentowała i nie uprawdopodobniła miesięcznych kosztów utrzymania rodziny. Wyjaśniła, że mieszka z mężem, synem i córką i opisała trudną sytuacje majątkową, zdrowotną i osobistą członków rodziny. Złożonych wyjaśnień nie można uznać za wystarczające do oceny wysokości kosztów utrzymania. W ocenie referendarza sądowego zasadny jest wniosek, że Skarżąca nie złożyła dokładnych wyjaśnień zarówno w zakresie dochodów i ponoszonych kosztów prowadzenia gospodarstwa rolnego, jak również w zakresie kosztów utrzymania rodziny. W konsekwencji nie jest możliwe określenie rzeczywistych relacji dochodów do wydatków, co pozwoliłoby na ocenę zasadności przyznania prawa pomocy, w tym zapłaty wpisu sądowego od zażalenia w wysokości 100 zł. Powyższe stanowisko jest również prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć należy, że Skarżąca w swoim piśmie z 17 lutego wymieniła 15 dokumentów, których do pisma nie załączyła i które do Sądu nie wpłynęły. Równocześnie oświadczyła, że z uwagi na niepełnosprawność powypadkową zebranie dokumentów wskazanych w wezwaniu z 4 stycznia 2018 r. stanowi dla niej dużą trudność i dlatego żądane dokumenty prześle w późniejszym terminie. Pismo Strony z 17 lutego 2018 r. wpłynęło do tut. Sądu 22 stycznia 2018 r. Do dnia wydania niniejszego postanowienia Strona nie uzupełniła dokumentacji. Powtórzyć należy, że ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez wnioskodawcę, że ten nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W rozpoznawanej sprawie niemożliwe jest przeprowadzenie analizy sytuacji majątkowej Strony. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.