V SA/Wa 1219/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Irena Jakubiec-Kudiura po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 26 lutego 2018 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. M. na postanowienie Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia (...) maja 2017 r. nr (...) w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 26 lutego 2018 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W. M. (dalej jako: "skarżąca" lub "strona") wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe. Podstawą utrzymania rodziny jest dochód z gospodarstwa rolnego. Strona wyjaśniła, że rodzina utrzymuje się ze sprzedaży warzyw, aktualnie brakuje jej środków na życie. Uzasadniając swój wniosek opisała problemy zdrowotne i osobiste członków rodziny. Oświadczyła, że posiada dom o pow. 50 m2 kwalifikujący się do remontu, budynki inwentarskie oraz gospodarstwo rolne o powierzchni 6,08 ha, co stanowi 2,08 ha przeliczeniowych. Wskazała, że ma zobowiązanie wobec KRUS w wysokości 30.000 zł. Do wniosku załączyła dwie decyzje w sprawie wymiaru podatku rolnego na 2017 rok oraz decyzje w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na 2017 rok. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego z 21 grudnia 2017 r. w sprawie wezwania do złożenia dokumentów oraz przedstawienia dodatkowych informacji skarżąca poinformowała, że nie posiada dokumentów wykazujących dochody z gospodarstwa, ponieważ warzywa sprzedaje bezpośrednio, w tym na targowisku około 1,5-2 razy w tygodniu, nie ma konta bankowego, a domownicy nie posiadają środków na rachunkach. Strona wyjaśniła, że w ramach gospodarstwa rolnego uprawia ziemniaki i warzywa, ale prowadzone uprawy wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Córka skarżącej korzysta z pomocy niepełnosprawnych dziadków, którzy sami pomocy wymagają. Strona obszernie opisała sytuację rodzinną, zdrowotną i majątkową. Wskazała, że oprócz ciągnika nie posiada majątku ruchomego o wartości przekraczającej 2.000 zł i nie korzysta w pomocy społecznej. Skarżącej w spłacie długu pomaga siostra. Ona również udzielała pomocy rzeczowej córce strony oraz udostępniała skarżącej samochód. Strona wyjaśniła, że z uwagi na niepełnosprawność powypadkową zebranie dokumentów wskazanych w wezwaniu z 4 stycznia 2018 r. stanowi dla niej dużą trudność i oświadczyła, że żądane dokumenty prześle w późniejszym terminie. Równocześnie w swoim piśmie wymieniła 15 dokumentów, które do pisma faktycznie nie zostały załączone. Postanowieniem z dnia 26 lutego 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu ww. postanowienia referendarz podkreślił, iż strona nie wykazała, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wystąpiła w odniesieniu do jej osoby. Wyjaśnił, że skarżąca nie złożyła dokładnych wyjaśnień zarówno w zakresie dochodów i ponoszonych kosztów prowadzenia gospodarstwa rolnego, jak również w zakresie kosztów utrzymania rodziny. W konsekwencji, w jego ocenie, nie jest możliwe określenie rzeczywistych relacji dochodów do wydatków, co pozwoliłoby na ocenę zasadności przyznania prawa pomocy, w tym zapłaty wpisu sądowego od zażalenia w wysokości 100 zł. Pismem z [...] marca 2018 r. skarżąca wniosła sprzeciw od ww. orzeczenia referendarza sądowego. Podkreśliła, iż z decyzji podatkowych za 2017 r. przesłanych do Sądu wynika bardzo niski dochód z gospodarstwa stanowiącego źródło utrzymania rodziny. Wskazała, iż referendarz w styczniu zażądał szczegółowych wyjaśnień, zaś zaskarżone postanowienie wydał w lutym 2018 r. w silne mrozy nie czekając, aż strona będzie mogła zapłacić za wykonanie kopii i przesłać je o Sądu. Zdaniem strony postanowienie referendarza jest tendencyjne i nie potrzeba już więcej dokumentacji, aby przyznać stronie wnioskowaną pomoc na podstawie faktu, że skoro podała konkretny wykaz dokumentów, to można uznać, że istnieją one rzeczywiście. Wniosła dodatkowo o uwzględnienie, iż w gospodarstwach rolnych powszechnie przyjmuje się okres zimowy i wiosenny jako trudny finansowo nawet bez szkód klęskowych i wypadkowych. Do sprzeciwu skarżąca załączyła oświadczenie majątkowe skarbnika gminy E. S. oraz pisma Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w W. dot. odmulenia rzeki P. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Skarżąca nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. To strona zatem ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zawarte w nim oświadczenie strony okaże się niewystarczające lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokości rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. Jak słusznie podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy zasadnie przyjął, że w rozpoznawanej sprawie niemożliwe było przeprowadzenie analizy sytuacji majątkowej strony. Skarżąca nie przedstawiła dokumentów świadczących o wysokości aktualnie osiąganych dochodów, a nawet nie podjęła próby określenia ich szacunkowej wysokości. Nie udokumentowała i nie uprawdopodobniła również miesięcznych kosztów utrzymania rodziny. Wyjaśniła, że mieszka z mężem, synem i córką i opisała trudną sytuacje majątkową, zdrowotną i osobistą członków jej rodziny. Jak słusznie zauważył referendarz złożonych wyjaśnień nie można jednak uznać za wystarczające do oceny wysokości kosztów utrzymania. Ponadto zauważyć należy, iż skarżąca, pomimo jasnej treści wezwania referendarza, nie nadesłała także dokumentów stwierdzających stan jej zdrowia oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, co również może budzić uzasadnione wątpliwości co do prawdziwości złożonego oświadczenia w tym zakresie. Brak przedstawienia przez stronę dokumentów oraz dodatkowych oświadczeń wskazanych w wezwaniu referendarza (również na etapie złożonego sprzeciwu), w ocenie Sądu, świadczy o tym, iż strona nie dąży do wyjaśnienia w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej. Powyższe skutkowało zaś brakiem możliwości oceny, czy strona spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia jej prawa pomocy. Brak wskazania, choćby w formie oświadczenia, wysokości osiąganych przez stronę comiesięcznych dochodów oraz ponoszonych wydatków uniemożliwił zatem Sądowi ustalenie, czy w stosunku do strony zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Konkludując powyższe rozważania, w ocenie Sądu, orzeczenie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie uznać należy za prawidłowe. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.