V SA/Wa 122/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Protokolant spec. - Anna Szaruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddziału ZUS w [...] z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek: uchyla zaskarżoną decyzję. Pismem z dnia 5 czerwca 2015 r. S. D. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej ZUS) [...] w W. o umorzenie należności z tytułu zaległych składek. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż S. D. jest człowiekiem starszym, samotnym – wdowcem, bardzo schorowanym (zawał, zwężenia żył, wysokie ciśnienie, cukrzyca z powikłaniami, depresja), nie ma żadnych oszczędności, nie mogącym liczyć na żadna pomoc ze strony syna i z tego powodu nie jest w stanie spłacić powstałego zadłużenia wobec ZUS. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 83 ust 1 pkt 3, art. 28 ust. 1,2, ust. 3a i 3b w zw. z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13.10.1998 r. (Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późń. zm.) (zwanej dalej: u.o.s.u.s.) odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej wysokości [...] zł, w tym : - składki na ubezpieczenie społeczne za okres od kwietnia 1998 r. do grudnia 1998 r. w kwocie [...] zł., - odsetki za zwlokę liczone na dzień 5 czerwca 2015 r. (data wpływu wniosku o umorzenie) w kwocie [...] zł. Odmawiając umorzenia należności Zakład stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione ustawowe przesłanki pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek. Zakład powołał art. 28 u.o.s.u.s. wskazując, iż składki mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, której wystąpienie określa art. 28 ust. 3 ustawy. ZUS podniósł, że żadna ze wskazanych w ust. 3 przesłanek nie została spełniona, prowadzona była egzekucja administracyjna ze świadczenia emerytalnego a zawieszona została wobec zawarcia układu ratalnego. Ponadto ZUS wskazał, że w myśl § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Zakład może umorzyć należności składkowe, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. ZUS wskazał, iż rozpatrując przedmiotowy wniosek uwzględnił treść cytowanego wyżej przepisu, podkreślając przy tym, iż podjęcie przez Zakład decyzji w sprawie umorzenia należności ma charakter uznaniowy i oznacza, że nawet wystąpienie przesłanek określonych przepisami prawa nie skutkuje automatycznym umorzeniem zadłużenia. Odnosząc się do materiału dowodowego ZUS wskazał, iż Wnioskodawca nie udowodnił okoliczności pozwalających na podjęcie decyzji o umorzeniu zaległych składek wraz z odsetkami. ZUS wskazał, iż jak wynika z poczynionych ustaleń S.D. jest właścicielem nieruchomości – gruntów ornych o pow. [...] ha, ma świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł., samochód osobowy, zamieszkuje z synem. S. D. złożył do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dołączył do akt sprawy kolejne dokumenty medyczne. Decyzją, nr [...], z dnia [...] listopada 2015 r. Prezes ZUS po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji . W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS w oparciu o przepisy powoływane w decyzji I instancji wskazał, iż umorzenie należności ma charakter nadzwyczajny, a zasadą jest opłacanie składek przez płatników. W zakresie oceny sytuacji materialnej S. D. Prezes ZUS podzielił wnioski organu I instancji uznając, iż w świetle poczynionych ustaleń brak jest w niniejszej sprawie podstaw do umorzenia należności ZUS z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz należności pochodnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] listopada 2015 r. powołał się na okoliczności podnoszone wcześniej w postępowaniu administracyjnym tj. ciężki stan zdrowia, duże wydatki na leczenie, brak jakiejkolwiek pomocy ze strony syna. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości. W ocenie Prezesa ZUS, w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek, wskazane w art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak również w art. 28 ust. 3a i 3b ww. ustawy w związku z § 3 wyżej powoływanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Ponadto Prezes ZUS powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który może, ale nie musi umorzyć zaległości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem w granicach zakreślonych w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Stosując środki określone w wyżej wskazanych ustawach sądy dokonują oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Skarga jest zasadna. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, organ administracji dopuścił się naruszenia w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy art. 7 i 77 kpa. Zgodnie z treścią art. 7 kpa, stanowiącą zasadę prawdy obiektywnej, w toku postępowania organ administracji publicznej między innymi zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, natomiast art. 77 kpa zobowiązuje do wyczerpującego i wszechstronnego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Jak wynika z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy organ zadowolił się stwierdzeniem, iż Skarżący dysponuje świadczeniem emerytalnym oraz jest właścicielem nieruchomości - co pozwala na egzekucję należności lub jej spłatę w ramach układu ratalnego. Sąd podnosi, iż wielokrotnie podkreślany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniach obu decyzji uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności nie zwalnia organu od obowiązku dokonania szczegółowej analizy możliwości płatniczych Strony i przedstawienia ostatecznej i wnikliwej oceny tych możliwości w uzasadnieniu decyzji. Tymczasem uzasadnienie zaskarżonej decyzji jedynie zdawkowo wspomina, iż przedstawione dokumenty dotyczące sytuacji rodzinnej i finansowej nie wykazały, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Skarżącego zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W konsekwencji doszło także do naruszenia art. 107 § 3 kpa. W uzasadnieniu faktycznym decyzji brak jest bowiem szczegółowego wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Dopiero prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy może stanowić podstawę dla dokonania właściwej oceny czy pierwszeństwo winien mieć reprezentowany przez ZUS interes społeczny czy też wykazany w sprawie słuszny interes obywatela. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ winien stosując przewidziane w kpa środki (łącznie z przesłuchaniem strony) wnikliwie zebrać materiał dowodowy, a następnie szczegółowo przeanalizować sytuację materialną i rodzinną Skarżącego. Nie można pominąć aktualnego stanu zdrowia Skarżącego, związanych z nim wydatków na leczenie i pomoc innych osób, rzeczywistej sytuacji rodzinnej, wydatków ponoszonych na utrzymanie siebie i mieszkania. Organ winien rozważyć także okoliczności powstania i wysokość zadłużenia Skarżącego w opłatach za mieszkanie przekraczających 7.000 zł. Dopiero uzasadnienie podjętej decyzji odpowiadające dyspozycji art. 107 § 3 kpa, odnoszące się do wszystkich wskazanych w tym przepisie kwestii, pozwoliłoby Sądowi na kontrolę prawidłowości zapadłego rozstrzygnięcia. Powyższe, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji.