V SA/Wa 122/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 czerwca 2017r. o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z 14 czerwca 2017r. o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych Wnioskodawca J.S. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, nie posiada nieruchomości ani przedmiotów wartościowych. Małżonkowie nie posiadają żadnego majątku; utrzymają się z renty rolniczej skarżącego w kwocie 710,28 zł netto (po dokonaniu potrącenia w wysokości 276,09 zł) oraz emerytury jego żony w wysokości 997,97 zł netto (decyzje organów rentowych z marca 2017 r. ustalające wysokość ww. świadczeń – karty 21–22, odcinki przekazów pocztowych ww. świadczeń za miesiąc kwiecień 2017 r. – karta 27 akt sądowych). Wsparcia małżonkom udziela ich syn, który użyczył rodzicom mieszkanie oraz pomaga im w załatwianiu spraw urzędowych i dojazdach na wizyty lekarskie. Do miesięcznych wydatków skarżący zaliczył: opłatę za energię elektryczną – 70 zł, opłatę za gaz – 45 zł, opłatę za telefon – 69 zł, koszty zakupu opału – 200 zł, koszty zakupu leków - 140 zł i koszty prywatnych wizyt lekarskich – 250 zł (odcinek wpłaty za energię elektryczną – karta 28, dowód uiszczenia opłaty za gaz – karta 34, dokumentacja medyczna – karty 34-36, faktury VAT za zakup leków – karty 37-38 karty akt sądowych). W roku 2016 dochód skarżącego z tytułu renty rolniczej wyniósł 13.109,34 zł, a jego małżonki – z tytułu emerytury zamknął się w kwocie 14.010,28 zł (roczne obliczenia podatku przez organ rentowy PIT-40A małżonków – karty 23-24 verte akt sądowych). Zarówno skarżący, jak i jego małżonka nie posiadają rachunków bankowych, lokat czy kont dewizowych. Nie korzystają z pomocy społecznej ani pomocy materialnej innych osób (vide oświadczenia każdego z małżonków z 21 kwietnia 2017 r. – karta 22 akt sądowych). Ponadto skarżący jest obciążony pięcioma pożyczkami, których miesięczny koszt związany z ich spłatą wynosi 1.800 zł. W wyniku rozpoznania wniosku, postanowieniem z 14 czerwca 2017r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że wnioskodawca nie przedstawił swojej sytuacji materialnej w sposób klarowny i pełny. Przede wszystkim w ocenie autora postanowienia Skarżący nie wyjaśnił skąd czerpie środki na spłatę zobowiązań finansowych w postaci pięciu pożyczek, których miesięczne raty spłaty łącznie wynoszą – według oświadczenia skarżącego – 1.800 zł, a zatem przekraczają miesięczne dochody skarżącego i jego małżonki zamykające się w kwocie 1.708,25 zł. Jednocześnie co podkreślił referendarz, Skarżący nie sygnalizował trudności związanych ze spłatą pożyczek, przy tym małżonkowie nie korzystają z pomocy materialnej innych osób. W świetle powyższego, co podkreślił autor postanowienia za niewiarygodne należy uznać wyjaśnienia skarżącego, z których wynika, że w skali miesiąca przy łącznym dochodzie małżonków w wysokości 1.708,25 zł oraz braku majątku ponosi on koszty niezbędnego utrzymania w kwocie 774 zł (w tym koszty prywatnego leczenia), jak również koszty spłaty rat pięciu pożyczek (1.800 zł), a zatem w sumie wydatkuje 2.574 zł. Przy czym jak uznał referendarz, pożyczki udzielone Skarżącemu nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Pismem z 6 lipca 2017r. Skarżący złożył sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego z 14 czerwca 2017r. wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnoszący sprzeciw wyjaśnił, że w chwili obecnej ma niespłacone dwie raty kredytu, na które uzyskuje dodatkowe środki finansowe poprzez pomoc sąsiadom w pracach polowych, jak również zbieranie złomu i puszek itp. Skarżący podał, że od 16 do 22 maja 2017r. przebywał w szpitalu w związku z operacją guza na szyi. Do sprzeciwu dołączył monit bankowy z 3 lipca 2017r. oraz dokumentację medyczną leczenia szpitalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej zasady jest określona w rozdziale 3 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy. Z powyższego wynika, że prawo pomocy winno być przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Podnieść należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Wskazać również należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W ocenie Sądu, zgodzić się należy ze stanowiskiem referendarza sądowego, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania albowiem materiał znajdujący się w aktach rozpoznawanej sprawy pozwala na ocenę, iż Skarżący miał możliwość zgromadzenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów swojego udziału w zainicjowanym postępowaniu sądowym przed tutejszym Sądem. W związku z powyższym przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy Sąd wziął pod uwagę wysokość renty otrzymywanej przez Skarżącego oraz emerytury jego żony D.S. Wpływy z tych źródeł wynosiły np. w miesiącu kwietniu 2017r. odpowiednio 662,28 zł oraz 993,97 zł (łącznie: 1656,25 zł). Jednocześnie miesięczne wydatki małżonków wynoszą około 2.574 zł, przy czym koszty niezbędnego utrzymania wynoszą ok. 774 zł (opłaty: za energię elektryczną, za gaz, za telefon, opał, zakup leków) znaczną część zobowiązań strony skarżącej stanowią raty kredytu (kwota 1800 zł). Pozostaje kwota (różnica) 917,75 zł jest według oświadczenia Skarżącego znajdującego się w treści sprzeciwu pozyskiwana poprzez pomoc sąsiadom w pracach polowych, jak również zbierania złomu i puszek. Zatem w ocenie Sądu wysokość kwot uzyskanych wspólnie przez małżonków pozwalała poczynić oszczędności, z których możliwe byłoby pokrycie kosztów sądowych w sprawie (które wynoszą w chwili obecnej 200 zł). Wskazać w tym miejscu trzeba, że koszty sądowe są formą daniny publicznej, zaś Konstytucja RP - w art. 84 - statuuje zasadę powszechnego ponoszenia takich danin. Stąd też zobowiązania o charakterze publicznym należy zawsze traktować priorytetowo wobec zobowiązań prywatnoprawnych. W przedmiotowej sprawie Skarżący otrzymał pięć pożyczek, w tym ostatnia udzielona w dniu 28 marca br. na kwotę 3214,03 zł zatem bank uznał, że Strona spłaci swoje zobowiązanie. Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Obowiązek ten wynika zaś z analizowanego powyżej art. 199 p.p.s.a. Odnosząc się do wskazanych przez skarżącego okoliczności dotyczących stanu zdrowia, to okoliczności te nie mogą same w sobie uzasadniać żądania przyznania prawa pomocy, nie wykazano jak przekłada się na sytuację majątkową skarżącego i jego rodziny. Z treści sprzeciwu wynika, że Skarżący podejmuje się pomocy w pracach polowych, przez co należy przypuszczać, że ogólny stan zdrowia mu na to pozwala. Reasumując stwierdzić należy, że ciężar dowodu wykazania, iż po stronie skarżącego istnieją przesłanki warunkujące udzielenie mu prawa pomocy obciąża osobę skarżącego. Wynika to z użycia przez ustawodawcę w przepisie art. 246 p.p.s.a. sformułowania "gdy wykaże". Odnosząc ten wymóg do przedmiotowej sprawy wskazać należy, że skarżący nie udowodnił istnienia po jego stronie obiektywnych przyczyn uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy zgodnie z jego wnioskiem poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. Wobec tego, na podstawie art. 260 § 1 i 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.