V SA/Wa 1220/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, , Protokolant: starszy sekretarz - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2011 r. sprawy ze skargi K.T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy; oddala skargę Przedmiotem skargi wniesionej przez K.T. (dalej – skarżąca) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2011 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] lipca 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. wydał decyzję o numerze [...], w której stwierdził, że skarżąca podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w okresie od [...] stycznia 1999 r. do [...] grudnia 2000 r., od [...] kwietnia 2001 r. do [...] lipca 2001 r. oraz od [...] września 2001 r. do [...] grudnia 2003 r. Skarżaca wniosła odwołanie od ww. decyzji. Wyrokiem z dnia [...] grudnia 2009 r. Sąd Okręgowy w W. [...] Wydział Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt [...]), zmienił zaskarżoną decyzję stwierdzając, iż skarżaca nie podlegała ubezpieczeniom społecznym w okresie od [...] stycznia 1999 r. do [...] kwietnia 1999 r. oraz od [...] stycznia 2002 r. do [...] grudnia 2003 r. W pozostałym zakresie Sąd odwołanie oddalił. W dniu [...] stycznia 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. wydał decyzję nr [...], w której stwierdził zadłużenie skarżącej z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od stycznia 2000 r. do grudnia 2000 r., od kwietnia 2001 r. do lipca 2001 r. oraz od września 2001 r. do grudnia 2001 r. w łącznej wysokości [...] zł. Skarżąca odwołała się od powyższej decyzji do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. Następnie we wniosku z [...] października 2010 r. skarżąca zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek, wskazując na trudną sytuacją finansową i problemy zdrowotne. Wyrokiem z dnia [...] października 2010 r. Sąd Okręgowy w W. [...] Wydział Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt [...]) oddalił wniesione przez skarżącą odwołanie. Decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o umorzenie nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od października 2000 r. do grudnia 2000 r. w łącznej kwocie [...] zł oraz należnych od nich odsetek z uwagi na ich przedawnienie i jednocześnie odmówił umorzenia należności za okres od kwietnia 2001 r. do lipca 2001 r. oraz od września 2001 r. do grudnia 2001 r. w łącznej wysokości [...] zł. W piśmie z dnia [...] marca 2011 r. skarżąca zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy . W wyniku rozpatrzenia wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] kwietnia 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie z [...] lutego 2011 r. nr [...]. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ w pierwszej kolejności powołał treść art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887, z późn. zm.); dalej: "u.s.u.s." wskazując, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Dalej organ – mając na uwadze ustalony w sprawie stan faktyczny wskazał, że w przypadku sakrżącej nie można mówić o całkowitej nieściągalności. Następnie organ zauważył, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Dokonując oceny istnienia przesłanek wskazanych w ww. przepisie organ zauważył, że choć regulowanie obciążających skarżącą zobowiązań będzie stanowiło utrudnienie w zaspokajaniu potrzeb skarżącej i jej rodziny, to norma zawarta w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. uprawnia do uznaniowego wyrażenia zgody na umorzenie należności z tytułu składek, a mając na uwadze,że umorzenie jest nadzwyczajną formą wygaśnięcia wymagalnych należności z tytułu składek i stanowi odstępstwo od zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, organ odmówił wnioskowanego przez skarżącą umorzenia należności. Skarżąca nie zgodziła się z powyższą decyzją i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi wskazała, że nie posiada majatku umożliwiającego spłatę należności z tytułu zaległych składek co powaduje, że – jak zauważył sam organ – prowadzona wobec niej egzekucja jest nieskuteczna. Podkreśliła, że wobec braku jakichkolwiek perspektyw, sytuacja ta nie może ulegnie zmianie. Ponadto zarzuciła, że wobec powstałych zaległości organ winien zastosować 5-letni okres przedawnienia należności. W odpoiwedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko prezentowane w zasakrżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przesłanki, po spełnieniu których, należności z tytułu składek mogą być umorzone zostały określone w art. 28 u.s.u.s. Należności z tytułu składek zasadniczo mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki całkowitej nieściągalności określone zostały w ust. 3 art. 28 u.s.u.s., tj. 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie - okoliczność ta w przedmiotowej sprawie nie występuje; 2. Sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz w art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze - okoliczność ta w przedmiotowej sprawie nie występuje, gdyż nie było prowadzone postępowanie upadłościowe; 3. Nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.) - okoliczność ta w przedmiotowej sprawie nie występuje, gdyż skarżący osiąga dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę. 4. Nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym - okoliczność ta w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła, gdyż nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne. 4a. Wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - okoliczność ta w przedmiotowej sprawie nie występuje, gdyż zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 listopada 2001 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. Nr 137, poz. 1543), koszty upomnienia wynoszą czterokrotną wartość opłaty dodatkowej pobieranej przez państwowe przedsiębiorstwo użyteczności publicznej "Poczta Polska" za polecenie przesyłki listowej, tj. aktualnie koszty upomnienia wynoszą 8,80 zł. 5. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję - okoliczność ta w przedmiotowej sprawie nie występuje, gdyż w stosunku do należności skarżącego nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne. 6. Jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne - okoliczność ta w przedmiotowej sprawie nie występuje, gdyż skarżący otrzymuje wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia. W ocenie sądu jest oczywiste, że nie zachodzi żadna z 6 ustawowych przesłanek całkowitej nieściągalności należności, co organ trafnie wyjaśnił w zaskarżonej decyzji. Od powyższej zasady istnieje wyjątek ustanowiony w ust. 3a art. 28 u.s.u.s., zgodnie, z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania należności w sytuacjach określonych w ust. 3a określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Rozporządzenie stanowi, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1), poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2), a także w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3). Z przywołanej regulacji prawnej wynika przede wszystkim, iż decyzje w przedmiocie umorzenia ww. zaległości mają charakter uznaniowy, co oznacza, że ZUS nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia nawet w przypadku spełnienia przesłanek przewidzianych w ustawie, czy w ww. rozporządzeniu, co zostało wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uznaniowość decyzji oznacza także, iż sądowa kontrola takich decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające ich wydanie, a nie rozstrzygnięcie, albowiem o tym, czy składki powinny być umorzone rozstrzyga organ, a nie sąd. W zaskarżonej decyzji ZUS stwierdził na podstawie zgromadzonych dokumentów, że skarżąca prowadzi wraz z meżem wspólne gospodarstwo domowe. Źródło utrzymania skarżącej i jej męża stanowi pobierana przez męża emerytura w wysokości [...] zł brutto ([...] zł netto) miesięcznie. Skarżąca korzysta również z pomocy finansowej córek. W związku z problemami zdrowotnymi (uniemożliwiającymi podjęcie pracy fizycznej) skarżąca ponosi koszty leczenia w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Wydatki gospodarstwa domowego skarżącej wynoszą ok. [...] zł miesięcznie. Dodatkowo w okresie zimowym opłata za gaz wynosi ok. [...] zł miesięcznie, a wszelkimi kosztami związanymi z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżąca dzieli się (w równych częściach) z matką. Zauważono również, że mąż skarżącej posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętych pożyczek gotówkowych, których spłata wynosi ok. [...] zł miesięcznie. Organ zauważył także, że skarżąca jest właścicielką [...] części udziału nieruchomości o pow. [...] ha, oraz samochodu osobowego marki [...] z 2004 r. o szacunkowej wartości ok. [...] zł. Podniesiono także, iż skarżąca, pomimo że jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, nie korzysta z żadnej formy pomocy społecznej, ani nie posiada zobowiązań w instytucjach publicznych, bankach oraz u osób fizycznych. Mając na uwadze powyższe organ wskazał, że w sytuacji skarżącej można mówić o znacznym utrudnieniu w zaspokojeniu potrzeb rodziny w przypadku uregulowania obciążających skarżącą zaległości, to jednak sytuacja skarżącej w istotny sposób nie różni się od ogółu sytuacji innych płatników składek, a ZUS stosuje umorzenie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. W ocenie Sądu, stanowisko organu w sprawie jest zasadne i nie narusza powołanych przepisów postępowania. Organ odwoławczy prawidłowo ocenił, rozważając niniejszą sprawę na gruncie wszystkich regulacji dotyczących umarzania składek, w odniesieniu do interesu społecznego, jak i słusznego interesu wszystkich obywateli oraz na podstawie zebranego w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, że powoływane przez skarżącą okoliczności nie oznaczają pozbawienia możliwości spłacenia zadłużenia wobec ZUS. Skoro organ rozważył wszystkie przesłanki, od zaistnienia których uzależnione jest ewentualne umorzenie zaległych składek, to fakt, iż ostatecznie odmówił ich umorzenia, nie czyni decyzji wadliwą. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji poczyniono, mieszczą się bowiem w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów, jak i prawa materialnego. Organ szczegółowo zebrał, opisał i przeanalizował zebrany materiał dowodowy, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji zarówno I jak i II instancji, spełniających wymogi art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Zdaniem Sądu, Strona miała też możliwość brania udziału w postępowaniu. W świetle ustalonego stanu faktycznego sprawy dokonana przez organ ocena sprawy nie narusza także granic uznania administracyjnego. Ponadto, za niezasadny uznać należy zarzut nieuwzględnienia faktu przedawnienia zobowiązania w składkach na ubezpieczenie społeczne powstałych przed dniem 1 stycznia 2003 r. Z dniem 1 stycznia 2003 r. wydłużony został bowiem przewidziany w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. termin przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z pięciu do dziesięciu lat. Zmianę tę wprowadziła ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074, z późn. zm.). Należy zaznaczyć w powyższym kontekście, iż w wyrokach z 12 lipca 2007 r. (I UK 37/07) i 12 listopada 2007 r. (I UK 147/07) Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, ze nieprzedawnione w 2002 r., należności składkowe przedawniają się dopiero z upływem dziesięciu lat. W ustawie zmieniającej nie przewidziano bowiem żadnego przepisu przejściowego. A skoro tak, to trudno bronić poglądu, że należności ze składek, co do których bieg terminu przedawnienia rozpoczął się przed 2003 r., przedawniają się po pięciu latach, a powstałe później dopiero po dziesięciu latach. Art. 24 ust. 4 u.s.u.s. jest jednoznaczny i mówi, że "należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie dziesięciu lat od dnia, w którym stały się wymagalne". Zatem od 1 stycznia 2003 r. przepis ten odnosi się do wszystkich należności, wobec których nie upłynęło jeszcze dziesięć lat od dnia ich wymagalności. Zdaniem SN przyjęcie odmiennego stanowiska wymagałoby istnienia przepisu rozdzielającego terminy przedawnienia należności zależnie od daty wymagalności składek przed i po nowelizacji, a takiego przepisu nie ma. Niezależnie od powyższego Sąd zwraca też uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności, w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów, skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ, przy uwzględnieniu zasady uznaniowości takiego rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji orzeczenia.