V SA/Wa 1226/14
WyrokWSA w Warszawie2014-10-02
Skład orzekający: Beata Blankiewicz - Wóltańska, Beata Krajewska, Mirosława Pindelska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa prawidłowo odmówiła przyznania pomocy finansowej z powodu niedostarczenia przez wnioskodawcę oświadczenia o statusie mikroprzedsiębiorcy, mimo że wnioskodawca twierdził, iż dokument ten został wysłany wraz z uzupełnieniem wniosku?Ratio decidendi
Sąd uznał, że wnioskodawca nie udowodnił w sposób bezsporny, iż wymagane oświadczenie o statusie mikroprzedsiębiorcy zostało złożone wraz z uzupełnieniem wniosku. Mimo że pełnomocnik skarżącego przeglądał akta sprawy i nie stwierdził obecności tego dokumentu, nie zgłosił formalnie tego braku organowi. Zgodnie z przepisami, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z niego wywodzi skutki prawne, a organ nie ma obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy. W związku z tym, odmowa przyznania pomocy była uzasadniona.Stan faktyczny
Skarżący złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej w ramach PROW na lata 2007-2013. Po dwukrotnym wezwaniu do uzupełnienia wniosku, Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) odmówiła przyznania pomocy, wskazując na brak "Oświadczenia wnioskodawcy o posiadaniu statusu mikroprzedsiębiorcy" oraz oświadczeń potencjalnych klientów. Skarżący wezwał do usunięcia naruszenia prawa, twierdząc, że dokumenty zostały złożone. ARiMR podtrzymała decyzję. Skarżący wniósł skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Beata Blankiewicz - Wóltańska (spr.), Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Protokolant st. sekr. sąd. - Agnieszka Małyszko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2014 r. sprawy ze skargi R. Spółka jawna na informację zawartą w piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków z budżetu Unii Europejskiej; oddala skargę.
Przedmiotem skargi z [...] kwietnia 2014 r. wniesionej do WSA w Warszawie przez R. Sp. jawna z siedzibą w Z. (zwanym dalej Skarżącym, Wnioskodawcą) jest rozstrzygnięcie zawarte w piśmie działającego z upoważnienia Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Kierownika Biura Wsparcia Inwestycyjnego w [...] Oddziale Regionalnym ARiMR, nr [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. o odmowie przyznania pomocy z uwagi na niespełnienie warunków wniosku złożonego w ramach PROW na lata 2007-2013 działanie "Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw".
Przedmiotowe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:
W dniu [...] kwietnia 2013 r. Skarżący złożył w [...] Oddziale Regionalnym ARiMR wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw" objętego PROW na lata 2007-2013.
Przeprowadzona weryfikacja wniosku o przyznanie pomocy oraz załączonych do niego dokumentów wykazała, że zachodzi potrzeba usunięcia braków i złożenia wyjaśnień. W związku z tym, pismem [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. Skarżący został poinformowany o konieczności uzupełnienia wniosku, złożenia poprawnych dokumentów oraz wyjaśnień w terminie 21 dni kalendarzowych od dnia otrzymania tego pisma. W przedmiotowym piśmie wskazano, jakie dokumenty należy dostarczyć oraz jakie wyjaśnienia należy złożyć.
W dniu [...] września 2013 r. do [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynęły dokumenty stanowiące pierwsze uzupełnienie wniosku o przyznanie pomocy wraz z informacją, że pozostałe uzupełnienia zostaną złożone po powrocie z urlopu doradcy, który opracował wniosek.
Organ uznając, iż przedmiotowe pismo stanowi prośbę o przedłużenie terminu, zwrócił się do Skarżącego pismem [...] z dnia [...] września 2013 r. o złożenie dodatkowych wyjaśnień do przedmiotowego pisma, jednakże Skarżący pismem z dnia [...] września 2013 r. poinformował ARiMR, iż złożone wraz częściowymi uzupełnieniami pismo przewodnie nie dotyczyło przedłużenia terminu na złożenie wyjaśnień.
W wyniku analizy przedłożonej dokumentacji Agencja ponownie stwierdziła, że wniosek wymaga uzupełnienia oraz złożenia wyjaśnień i w związku z tym - pismem [...] z dnia [...] września 2013 r. - Skarżący został po raz drugi wezwany do uzupełnienia wniosku, złożenia poprawnych dokumentów oraz wyjaśnień w terminie 21 dni kalendarzowych od dnia otrzymania tego pisma. W przedmiotowym piśmie wskazano, jakie dokumenty należy dostarczyć oraz jakie wyjaśnienia należy złożyć.
W dniu [...] października 2013 r. do [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynęły dokumenty stanowiące drugie uzupełnienie wniosku o przyznanie pomocy.
W wyniku analizy dostarczonej dokumentacji stwierdzono, że złożony przez Skarżącego wniosek nie kwalifikuje się do dalszej oceny z uwagi na niedostarczenie kompletnych uzupełnień. Mianowicie w przesłanych dokumentach brakowało "Oświadczenia wnioskodawcy o posiadaniu statusu mikroprzedsiębiorcy", stanowiącego załącznik nr W-1.3_312 do wniosku o przyznanie pomocy, brakowało też oświadczeń potencjalnych klientów zainteresowanych korzystaniem z usług wynajmu maszyn rolniczych.
Mając to na względzie, pismem [...] z dnia [...] stycznia 2014 r., działający z upoważnienia Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Kierownik Biura Wsparcia Inwestycyjnego w [...] Oddziale Regionalnym ARiMR, w oparciu o art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. 2013 poz. 173) oraz § 18 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 lipca 2008 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej w ramach działania "Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 139, poz. 883 z późn. zm.), odmówił przyznania Skarżącemu pomocy finansowej w ramach działania "Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw" objętego PROW na lata 2007-2013.
Pismem z dnia [...] lutego 2014 r. Skarżący wezwał Prezesa ARiMR do usunięcia naruszenia prawa, wskazując na nieprawidłowość wydania rozstrzygnięcia odmownego w niniejszej sprawie. Podniesiono, że bezspornie dnia [...] października 2013 r. Wnioskodawca nadał za pośrednictwem poczty dokumenty stanowiące uzupełnienia do wniosku. W piśmie przewodnim znajdującym się w aktach sprawy Wnioskodawca sporządził wykaz dokumentów, które zostały złożone w ramach stosownego uzupełnienia.
W stosownym wykazie jednoznacznie potwierdza się złożenie przez Wnioskodawcę "Oświadczenia wnioskodawcy o posiadaniu statusu mikroprzedsiebiorcy" stanowiącego załącznik nr W-1.3_312 do wniosku o przyznanie pomocy.
Jednocześnie zaznaczono, iż w aktach sprawy brak jest jakiekolwiek adnotacji dokonanej przez osobę uprawnioną odnośnie faktu, iż wykaz dokumentów złożonych przez Wnioskodawcę jest niezgodny z dokumentacją rzeczywiście doręczoną. Brak jest jakiejkolwiek informacji odnośnie faktu, jakie rzeczywiście dokumenty zostały przekazane po wpływie korespondencji pracownikowi merytorycznemu rozpatrującemu wniosek, w związku z powyższym brak jest podstaw do przyjęcie, iż Wnioskodawca nie dołączył stosownego oświadczenia.
Brak jakiejkolwiek informacji w aktach sprawy odnośnie zastrzeżeń co do rzetelności sporządzonego przez Wnioskodawcę wykazu dokumentów, stanowi domniemanie, iż wszystkie dokumenty wyszczególnione w wykazie rzeczywiście wpłynęły do organu. Z dokumentacji akt sprawy nie sposób również stwierdzić, czy wszystkie dokumenty które wpłynęły do ARiMR trafiły do właściwego pracownika merytorycznego. Nie sposób jest ustalić czy obieg korespondencji w przedmiotowej sprawie miał właściwy przebieg.
Jednocześnie podniesiono, iż § 17 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 lipca 2008 r. wymienia enumeratywnie, jakie dokumenty i informacje zobligowany jest dostarczyć Wnioskodawca w ramach składanego wniosku oraz uzupełnień. Podstawą odmowy przyznania pomocy w trybie § 18 ust. 5 cyt. rozporządzenia może być tylko i wyłącznie brak dostarczenia informacji bądź dokumentu wymienionego w stosownym paragrafie.Analizując przepisy cyt. rozporządzenia zdaniem Skarżącego nie sposób doszukać się przepisu nakładającego na Wnioskodawcę zobowiązania do przedłożenia w ARiMR oświadczeń potencjalnych klientów zainteresowanych korzystaniem z usług świadczonych przez Wnioskodawcę.
W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa organ pismem [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. podtrzymał wcześniejsze rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy przyznania pomocy. W wyniku przeprowadzonej analizy wezwania do usunięcia naruszenia prawa stwierdzono, że w sprawie wszczętej wnioskiem złożonym w [...] Oddziale Regionalnym ARiMR w dniu [...] kwietnia 2013 r. nie doszło do naruszenia prawa przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w związku z czym brak było podstaw do zmiany rozstrzygnięcia o odmowie przyznania pomocy.
Organ stwierdził, odnosząc się do zarzutów podniesionych w wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa, wskazujących na brak wyjaśnienia ze strony ARiMR doręczenia wraz z uzupełnieniami nadanymi przez wnioskodawcę w dniu [...].10.2013 r., zgodnie z wykazem dokumentów złożonych zawartym w piśmie przewodnim"Oświadczenia wnioskodawcy o posiadaniu statusu mikroprzedsiębiorcy", że Podlaski Oddział Regionalny z chwilą przyjęcia przesyłki dokonał sprawdzenia dostarczonych dokumentów pod względem zgodności z wykazem zawartym w piśmie przewodnim. Powyższe potwierdza adnotacja pracownika kancelaryjnego zawarta na kopercie nadania uzupełnień, wskazująca na brak tego załącznika. Tym samym, zdaniem organu, nie można było uwzględnić zarzutów w tym zakresie podniesionych w treści wezwania do usunięcia naruszenia prawa.
Jednocześnie organ wskazał, że z notatki służbowej wynika, iż zarówno wnioskodawca, jak również jego pełnomocnik, nie zwrócili się z prośbą do Biura Wsparcia Inwestycyjnego [...] Oddziału Regionalnego o wgląd do akt sprawy celem potwierdzenia dokonania przez ARiMR adnotacji wskazującej na fakt, czy wykaz dokumentów złożonych przez wnioskodawcę jest zgodny z dokumentacją rzeczywiście dostarczoną. Ponadto, na uwzględnienie w przedmiotowej sytuacji zasługuje fakt, iż zarówno w toku postępowania w sprawie przyznania pomocy, jak również wraz z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa nie został dostarczony żaden dokument potwierdzający dostarczenie "Oświadczenia wnioskodawcy o posiadaniu statusu mikroprzedsiębiorcy". Zaznaczono przy tym, iż mając na uwadze świadomość, że jest to brakujący dokument, o który wnioskodawca został poproszony przez Oddział Regionalny, powinien on dokonać wszelkich starań, aby udokumentować fakt jego złożenia, np. posiadać potwierdzenie jego złożenia, natomiast w dokumentacji sprawy przekazanej wraz z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa brak jest takiego dowodu.
Jednocześnie Agencja przyznała, że – mając na uwadze przesłankę odmowy przyznania pomocy wskazującą na niedostarczenie oświadczeń potencjalnych klientów zainteresowanych korzystaniem z usług najmu maszyn rolniczych - stwierdzić należy, iż nie powinna ona stanowić o odmowie przyznania pomocy. Jednakże, biorąc pod uwagę potwierdzone nieprawidłowości, powyższe pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie [...] Oddziału Regionalnego o odmowie przyznania pomocy.
W dniu [...] kwietnia 2014 r. do ARiMR wpłynęła kierowana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarga na rozstrzygnięcie ARiMR z dnia [...] stycznia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w ramach działania "Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
Skarżąca Spółka za pośrednictwem pełnomocnika zaskarżyła w całości rozstrzygnięcie Kierownika Biura Wsparcia Inwestycyjnego ARiMR w B., zarzucając mu naruszenie prawa, mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie:
naruszenie art. 21 ust 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w zw. z § 18 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 lipca 2008 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej w ramach działania "Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 poprzez nie podjęcie wszelkich niezbędnych działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co spowodowało wydanie rozstrzygnięcia na podstawie niepełnego, wybiórczego, niejasnego postępowania dowodowego, niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego i błędną ocenę materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie przez bezpodstawne uznanie przez BWI [...] Oddziału ARiMR w B., że Skarżący nie złożył do organu wszystkich dokumentów zgodnie z wykazem dokumentów przez niego sporządzonym, pomimo, że ich wpływ został potwierdzony przez pracownika sekretariatu organu i w dacie odmowy przyznania pomocy brak było adnotacji o stwierdzeniu jakichkolwiek braków w dacie wpływu;
naruszenie § 18 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 lipca 2008 r. poprzez jego błędne zastosowanie i bezpodstawne przyjęcie, iż Wnioskodawca nie dołączył wszystkich dokumentów wymaganych § 17 cyt. rozporządzenia, mimo że z informacji o załącznikach dołączonych do uzupełnień jednoznacznie wynika, iż dostarczono do ARiMR "Oświadczenie wnioskodawcy o posiadaniu statusu mikroprzedsiębiorcy", w dokumentacji sprawy brak jest adnotacji Biura Wsparcia Inwestycyjnego w B., iż przyjmując korespondencję nie stwierdzono dokumentu wskazanego w wykazie dokumentów, a ponadto złożony pierwotnie wraz z wnioskiem o przyznanie pomocy dokument "Oświadczenie wnioskodawcy o posiadaniu statusu mikroprzedsiębiorcy" został anulowany przez pracownika merytorycznego, co oznacza, że wpłynął dokument zamienny, (pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy w dniu składania pełnomocnictwa);
naruszenie § 18 ust. 5 cyt. rozporządzenia poprzez bezpodstawne przyjęcie, że § 18 ust. 5 umożliwia odmowę przyznania pomocy przez organ w wyniku niedokonania uzupełnień dotyczących innych niż wniosek dokumentów, podczas gdy literalne brzmienie tego przepisu odnosi się do wniosku (zdefiniowanego w § 17 ust. 1 ww. rozporządzenia), nie zaś jego załączników, czego rezultatem była niezasadna odmowa przyznania pomocy;
naruszenie § 18 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 lipca 2008 r. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, iż Wnioskodawca nie dołączył wszystkich dokumentów wymaganych § 17 cyt. rozporządzenia, tj. oświadczeń potencjalnych klientów zainteresowanych korzystaniem z usług wynajmu maszyn, mimo że obowiązku dostarczenia takich dokumentów nie przewidują przepisy cyt. rozporządzenia, nie może on być żądany na etapie uzupełnień pod rygorem odmowy przyznania pomocy a zatem brak dołączenia tych dokumentów nie stanowi braku formalnego i nie może stanowić podstawy odmowy przyznania pomocy na podstawie § 18 ust. 5 cyt. rozporządzenia.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje wcześniejsze stanowisko.
Na rozprawie w dniu 23 września 2014 r. Pełnomocnik Skarżącego oświadczył, że akta dot. wniosku przeglądał przed wydaniem przez organ pisma o odmowie przyznania pomocy, gdyż Skarżący poinformował go, że dotarła do niego informacja, iż nastąpi odmowa przyznania pomocy z uwagi na braki w dokumentach. Było to po 13 stycznia 2014 r., tj. po otrzymaniu pełnomocnictwa od Skarżącego, kiedy przeglądał akta sprawy w siedzibie organu u pracownika prowadzącego sprawę i na kopercie, w której Skarżący przesyłał do organu uzupełnienie wniosku w wykonaniu wezwania, nie istniała adnotacja, z której wynikałby brak dokumentu w postaci oświadczenia o statusie mikroprzedsiębiorcy. Pełnomocnictwo przedłożył do akt sprawy razem z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa, nie pamiętał, czy była robiona notatka z pierwszego przeglądania akt sprawy, ani czy podpisał oświadczenie o zapoznaniu się z aktami sprawy lub żeby był poproszony o pozostawienie pełnomocnictwa. Podczas przeglądania akt sprawy tylko okazał pełnomocnictwo.
Dodatkowo – na pytanie Sądu, czy podczas przeglądania akt sprawy po otrzymaniu pełnomocnictwa, tj. po 13 stycznia 2014 r. w aktach sprawy widział dołączone przy piśmie przewodnim z dnia [...] października 2013 r. oświadczenie o statusie mikroprzedsiębiorcy - Pełnomocnik Skarżącego odpowiedział, że tego oświadczenia w aktach nie było. Formalnie nie zgłosił tego braku organowi w żadnej formie.
W dniu 29 września 2014 r. do WSA wpłynął wniosek o otwarcie zamkniętej rozprawy na nowo, w którym wniesiono o zażądanie od ARiMR oryginału dokumentu w postaci koperty zawierającej uzupełnienia wniosku o przyznanie pomocy, opieczętowanej datą wpływu przesyłki do organu w dniu 16 września 2013 r. Nadto wniesiono o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z oryginału dokumentu w postaci przedmiotowej koperty, na okoliczność, że pierwotna data widniejąca na kopercie, potwierdzająca datę adnotacji, dotyczącej stwierdzenia braku w nadesłanej przez Skarżącego dokumentacji oświadczenia o statusie mikro to data 16.02.2014 r. (zamazana korektorem).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z p. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 z p. zm. – dalej: p.p.s.a.), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:
a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.
Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu (patrz: T. Woś - Postępowanie sądowo-administracyjne, Warszawa 1996 r., str. 224). W tym celu Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, iż organy administracji publicznej nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, które miało wpływ na wynik sprawy, nie naruszyły również przepisów postępowania w stopniu, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zatem skarga jako bezzasadna podlega oddaleniu.
Zasady przyznawania pomocy w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013, działanie " Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw" w zakresie przepisów krajowych zostały uregulowane w ustawie z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. 2013 poz. 173, dalej : ustawa) oraz w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 lipca 2008 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej w ramach działania "Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 139, poz.883 ze zm., dalej: rozporządzenie.).
Jak wynika z art. 10 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy pomoc jest przyznawana na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, jeżeli wnioskodawca spełnia warunki przyznania pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy.
Z kolei stosownie do § 18 ust. 3 rozporządzenia, jeżeli wniosek nie spełnia innych niż określone w ust. 1 i 2 wymagań, Agencja wzywa wnioskodawcę w formie pisemnej do usunięcia braków formalnych w terminie 21 dni od dnia doręczenia wezwania. Jednocześnie, w myśl § 18 ust. 4 rozporządzenia jeżeli wnioskodawca, pomimo wezwania do usunięcia braków, nie usunął w terminie żadnego z braków - Agencja nie przyznaje pomocy, a jeżeli nie usunął wszystkich braków - Agencja wzywa ponownie wnioskodawcę w formie pisemnej, do usunięcia braków w terminie 21 dni od dnia doręczenia wezwania, chyba że zachodzą niebudzące wątpliwości przesłanki nieprzyznania pomocy (ust. 6). Stosownie do § 18 ust. 5 rozporządzenia jeżeli wnioskodawca pomimo wezwania do usunięcia pozostałych nieprawidłowości lub braków nie usunął ich w terminie, pomocy nie przyznaje się, o czym Agencja informuje wnioskodawcę, w formie pisemnej, podając przyczyny nieprzyznania pomocy.
Jednocześnie - zgodnie z art. 22 ust. 3 ustawy - w przypadku, gdy nie są spełnione warunki przyznania pomocy, podmiot wdrażający informuje wnioskodawcę, w formie pisemnej, o odmowie jej przyznania z podaniem przyczyn odmowy
Stosownie do art. 22 ust. 2 ustawy do postępowań w sprawach przyznania pomocy na podstawie umowy prowadzonych przez podmioty wdrażające nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyjątkiem przepisów dotyczących właściwości miejscowej organów, wyłączenia pracowników organu, doręczeń i wezwań, udostępniania akt, a także skarg i wniosków, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej.Nadto przepis ten wskazuje, że przepisy art. 21 ust. 2 i 3 stosuje się odpowiednio.
Z treści art. 21 ust. 2 ustawy wynika, że w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie stoi na straży praworządności, jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy a nadto udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania oraz zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania (przepisu art. 81 K.p.a. nie stosuje się).
Ponadto art. 21 ust. 3 ustawy stanowi, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu toczącym się w sprawie przyznania pomocy, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Przepis ponadto wyraźnie wskazuje, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Porównanie tych regulacji z zasadami ogólnymi wymienionymi w k.p.a. wskazuje, że w art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o wspieraniu rozwoju, obowiązek organu został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego wskazanego przez stronę. Na organach nie ciąży natomiast obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt II GSK 1706/12, LEX nr 1450665).
W sprawie jest bezspornym – co wynika zarówno z akt sprawy, jak i np. z treści skargi Skarżącej spółki – że [...] października 2013 r. Wnioskodawca nadał za pośrednictwem poczty dokumenty stanowiące uzupełnienia do wniosku, zaś w piśmie przewodnim znajdującym się w aktach sprawy sporządził wykaz dokumentów, które zostały złożone w ramach uzupełnienia. W tymże wykazie jednoznacznie znajduje się informacja, że jako załącznik do tego pisma jest uwidocznione "Oświadczenie wnioskodawcy o posiadaniu statusu mikroprzedsiebiorcy".
Jednocześnie w aktach sprawy brak jest jakiekolwiek adnotacji dokonanej przez osobę uprawnioną odnośnie faktu, iż wykaz dokumentów złożonych przez Wnioskodawcę jest niezgodny z dokumentacją rzeczywiście doręczoną. Brak jest też jakiejkolwiek informacji odnośnie faktu, jakie rzeczywiście dokumenty zostały przysłane do siedziby Agencji, jak też jakie dokumenty zostały przekazane po wpływie korespondencji pracownikowi merytorycznemu rozpatrującemu wniosek.
Dodatkowo należy też wskazać, że znajdujący się w aktach sprawy, złożony pierwotnie wraz z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej w dniu [...] kwietnia 2013 r. dokument "Oświadczenie wnioskodawcy o posiadaniu statusu mikroprzedsiebiorcy", został przez pracownika merytorycznego w dniu [...] października 2013 r. (a więc w dacie nadania uzupełnień przez Skarżącego) anulowany z adnotacją "nieaktualny".
Szczególnie należy też podkreślić fakty, które wynikają z oświadczeń pełnomocnika Skarżącego, złożonych na rozprawie, że akta dot. wniosku przeglądał przed wydaniem przez organ pisma o odmowie przyznania pomocy, gdyż Skarżący poinformował go, że dotarła do niego informacja, iż nastąpi odmowa przyznania pomocy z uwagi na braki w dokumentach.
Pełnomocnik oświadczył, że fakt ten miał miejsce po 13 stycznia 2014 r., tj. po otrzymaniu pełnomocnictwa od Skarżącego, kiedy przeglądał akta sprawy w siedzibie organu u pracownika prowadzącego sprawę i na kopercie, w której Skarżący przesyłał do organu uzupełnienie wniosku w wykonaniu wezwania, nie istniała adnotacja, z której wynikałby brak dokumentu w postaci oświadczenia o statusie mikroprzedsiębiorcy. Pełnomocnictwo przedłożył do akt sprawy razem z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa, nie pamiętał, czy była robiona notatka z pierwszego przeglądania akt sprawy, ani czy podpisał oświadczenie o zapoznaniu się z aktami sprawy lub żeby był poproszony o pozostawienie pełnomocnictwa. Podczas przeglądania akt sprawy tylko okazał pełnomocnictwo.
Sąd pragnie przy tym szczególnie podkreślić, że pełnomocnik Skarżącego – odpowiadając na pytanie Sądu, czy podczas przeglądania akt sprawy po otrzymaniu pełnomocnictwa, tj. po 13 stycznia 2014 r. w aktach sprawy widział dołączone przy piśmie przewodnim z dnia [...] października 2013 r. oświadczenie o statusie mikroprzedsiębiorcy – stwierdził, że tego dokumentu w aktach nie było, jednakże formalnie nie zgłosił tego braku organowi w żadnej formie.
Zdaniem Sądu w tak przedstawionym stanie faktycznym odnoszącym się do kwestii prawidłowego uzupełnienia wniosku Skarżącego o dokument w postaci "Oświadczenia o statusie mikroprzedsiębiorcy" nie można uznać twierdzeń strony skarżącej, że udowodniła, iż taki dokument w ramach uzupełnienia wniosku przy piśmie z dnia [...] października 2013 r. do organu przesłała.
Po pierwsze fakt opatrzenia złożonego wraz z pierwszym wnioskiem "Oświadczenia..." zapisem o "anulowaniu" w dniu [...] października 2013 r. nie oznacza, że do organu musiał wpłynąć zamienny dokument żądany w ramach uzupełnień. Niezależnie od twierdzenia Skarżącego, że taka jest procedura stosowana w ARiMR w toku weryfikacji wniosków, mająca na celu wykluczenie ewentualnej pomyłki przy ustalaniu, który dokument jest wersją najbardziej aktualną, nie można zgodzić się z taką argumentacją. Okoliczność ta nie stanowi bowiem bezpośredniego dowodu, że żądane oświadczenie wpłynęło do organu, gdyż adnotacja o "anulowaniu" została dokonana w dniu, w którym dopiero zostało wysłane do organu za pośrednictwem operatora pocztowego uzupełnienie wniosku w odpowiedzi na drugie wezwanie. Tym samym żaden z pracowników organu nie posiadał wiedzy, co znajduje się w dokumentach przesyłanych do organu, albowiem którykolwiek pracownik organu mógł dowiedzieć się o zawartości przesyłki dopiero w dniu, kiedy dotarła ona do Agencji, nie mogło to jednakże stać się w dniu [...] października 2013 r.
Po wtóre Sąd przyjął jako zgodne ze stanem faktycznym twierdzenie pełnomocnika Skarżącego, że podczas przeglądania akt sprawy, które miało mieć miejsce pomiędzy 13 stycznia 2014 r. (data udzielenia pełnomocnictwa) a [...] stycznia 2014 r. (data wydania zaskarżonego pisma o odmowie przyznania pomocy) nie stwierdził w aktach "Oświadczenia o statusie mikroprzedsiębiorcy", które miało być przesłane wraz z uzupełnieniem wniosku, przekazanym drogą pocztową do Agencji w dniu [...] października 2013 r.
Należy przy tym podkreślić, jak to wynika z wcześniejszych rozważań Sądu odnoszących się do sytuacji procesowej Wnioskodawcy w postępowaniu toczącym się na gruncie ustawy z dnia 7 marca 2007 r., jak i przepisów rozporządzenia z dnia 17 lipca 2008 r., że to na stronie składającej wniosek leży obowiązek dopełnienia staranności, albowiem z regulacji tych wynika, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Treść art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o wspieraniu rozwoju wyraźnie wskazuje, że obowiązek organu został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego wskazanego przez stronę, Agencji nie obciąża zaś obowiązek poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności.
Tym samym należy stwierdzić, że Skarżący mimo iż wiedział, że sporny dokument w chwili przeglądania akt sprawy nie znajdował się w materiale uzupełniającym wniosek o dofinansowanie, nie zareagował, nie dokonał żadnej adnotacji, nie złożył żadnego pisma w tej sprawie, nie próbował też w jakikolwiek sposób sprawdzić czy wyjaśnić, jak mogło dojść do tej sytuacji. Skarżący nie podjął również próby interwencji w swojej sprawie.
W świetle powyższych rozważań oraz przyjętego stanu faktycznego należy wskazać, że Skarżący nie wykazał bezspornie, że żądany dokument w postaci "Oświadczenia o statusie mikroprzedsiębiorcy" znajdował się w aktach sprawy, nie można zatem uznać za błędne twierdzenie zawarte w zaskarżonym piśmie ARiMR z dnia [...] stycznia 2014 r., że "mimo dwukrotnego wezwania nie dostarczono zaktualizowanego "Oświadczenia wnioskodawcy o posiadaniu statusu mikroprzedsiębiorcy", stanowiącego załącznik W-1.3_312".
Tym samym zdaniem Sądu zarzut odnoszący się do naruszenia art. 21 ust 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. w zw. z § 18 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 lipca 2008 r. poprzez nie podjęcie wszelkich niezbędnych działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co spowodowało wydanie rozstrzygnięcia na podstawie niepełnego, wybiórczego, niejasnego postępowania dowodowego, niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego i błędną ocenę materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie - należało uznać za niezasadny.
Z tych samych powodów należało uznać za niezasadny drugi zarzut, odnoszący się do naruszenia § 18 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 lipca 2008 r. poprzez jego błędne zastosowanie i bezpodstawne przyjęcie, iż Wnioskodawca nie dołączył wszystkich dokumentów wymaganych § 17 rozporządzenia.
W tym miejscu Sąd pragnie wskazać, że nie uznał za zasadny wniosek o otwarcie zamkniętej rozprawy na nowo, który wpłynął do WSA w dniu [...] września 2014 r., jak również nie uznał za zasadne przeprowadzenie dowodów z dokumentów, o jakich mowa w tym piśmie, albowiem uznał, że kwestia braku Oświadczenia o statusie mikroprzedsiębiorcy, które było wyszczególnione w treści pisma wysłanego [...] października 2013 r. została dostatecznie wyjaśniona dokumentami zawartymi w aktach administracyjnych i opisanymi powyżej, a ponadto oświadczeniem zawodowego pełnomocnika reprezentującego stronę skarżącą złożonym na rozprawie.
Nie można również – zdaniem Sądu - uznać za uprawniony zarzut niezasadnej odmowy przyznania pomocy z uwagi na naruszenie § 18 ust. 5 cyt. rozporządzenia poprzez bezpodstawne przyjęcie, że § 18 ust. 5 umożliwia odmowę przyznania pomocy przez organ w wyniku niedokonania uzupełnień dotyczących innych niż wniosek dokumentów, podczas gdy literalne brzmienie tego przepisu odnosi się do wniosku (zdefiniowanego w § 17 ust. 1 rozporządzenia), nie zaś jego załączników.
Z treści przepisów rozporządzenia i ustawy wynika, że pomoc jest udzielana wnioskodawcom, którzy spełniają wszystkie wymogi zawarte w przepisach odnoszących się do danego działania. Jednym z wymogów ubiegania się o pomoc w ramach działania "Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw" jest legitymowanie się statusem mikroprzedsiębiorcy, które można ustalić tylko i wyłącznie w oparciu o dokumenty, jak też i o oświadczenia wnioskodawcy.
Z treści § 2 rozporządzenia wynika, że za mikroprzedsiębiorcę – do którego kierowana jest pomoc określona przepisami rozporządzenia - uważa się przedsiębiorcę, który prowadzi mikroprzedsiębiorstwo w rozumieniu zalecenia Komisji 2003/361/WE z dnia 6 maja 2003 r. dotyczącego definicji małych i średnich przedsiębiorstw (Dz. Urz. UE L 124 z 20.05.2003, str. 36, dalej: zalecenie nr 2003/361/WE). Art. 8 tego zalecenia stanowi, że prawodawstwo i programy wspólnotowe, wymagające zmiany lub dostosowania, w których występują terminy "MŚP", "mikroprzedsiębiorstwo", "małe przedsiębiorstwo". "średnie przedsiębiorstwo" lub inne podobne terminy, powinny zawierać odesłania do definicji zawartej w tym zaleceniu.
Zalecenie Komisji z dnia 6 maja 2003 r. dotyczące definicji mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (notyfikowane jako dokument nr C(2003) 1422 ; 2003/361/WE) określa zatem, że za przedsiębiorstwo uważa się podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez względu na jego formę prawną. Zalicza się tu w szczególności osoby prowadzące działalność na własny rachunek oraz przedsiębiorstwa rodzinne zajmujące się rzemiosłem lub inną działalnością, a także spółki lub konsorcja prowadzące regularną działalność gospodarczą, zaś mikroprzedsiębiorstwo definiuje się jako przedsiębiorstwo zatrudniające mniej niż 10 pracowników i którego roczny obrót oraz/lub całkowity bilans roczny nie przekracza 2 milionów euro (€).
Dane, które należy zastosować do określenia liczby zatrudnionych osób i kwot finansowych to dane dotyczące ostatniego zatwierdzonego okresu obrachunkowego oraz obliczone w skali rocznej. Są one uwzględniane od daty zamknięcia rozliczeń. Kwota wybrana w odniesieniu do obrotów jest obliczona z wyłączeniem podatku od wartości dodanej (VAT) oraz innych podatków pośrednich. W przypadku, gdy z datą zamknięcia rozliczeń, przedsiębiorstwo stwierdza, że w skali rocznej przekroczyło lub mieści się poniżej pułapów dotyczących liczby zatrudnionych osób lub pułapów finansowych określonych w art. 2, nie spowoduje to utraty ani nabycia statusu przedsiębiorstwa średniego, małego ani mikroprzedsiębiorstwa, chyba, że pułapy te zostaną przekroczone przez dwa okresy obrachunkowe z rzędu (art. 2).
Dodatkowo art. 3 zalecenia nr 2003/361/WE określa typy przedsiębiorstw, które są brane pod uwagę przy obliczaniu progu zatrudnienia i pułapu finansowego.
Zalecenia rozróżniają zatem:
1. "przedsiębiorstwo niezależne", które oznacza każde przedsiębiorstwo, które nie jest zakwalifikowane jako przedsiębiorstwo partnerskie w rozumieniu ust. 2 lub też jako przedsiębiorstwo związane w rozumieniu ust. 3 art. 3 zalecenia.
2. "przedsiębiorstwa partnerskie", które oznaczają wszystkie przedsiębiorstwa, które nie zostały zakwalifikowane jako przedsiębiorstwa związane w rozumieniu art. 3 ust. 3 i które pozostają w następującym wzajemnym związku:
przedsiębiorstwo (typu "upstream") posiada, samodzielnie lub wspólnie z jednym lub kilkoma przedsiębiorstwami związanymi w rozumieniu ust. 3, 25% lub więcej kapitału lub głosów w drugim przedsiębiorstwie (przedsiębiorstwa typu "downstream").
3. "przedsiębiorstwa związane", które oznaczają przedsiębiorstwa, które pozostają w jednym z poniższych związków:
a) przedsiębiorstwo posiada większość głosów udziałowców lub wspólników w innym przedsiębiorstwie;
b) przedsiębiorstwo ma prawo wyznaczyć lub odwołać większość członków organu administracyjnego, zarządzającego lub nadzorczego innego przedsiębiorstwa;
c) przedsiębiorstwo ma prawo wywierać dominujący wpływ na inne przedsiębiorstwo zgodnie z umową zawartą z tym przedsiębiorstwem lub z postanowieniami w jego dokumencie założycielskim lub statucie;
d) przedsiębiorstwo będące udziałowcem lub członkiem innego przedsiębiorstwa kontroluje samodzielnie, zgodnie z umową z innymi udziałowcami lub członkami tego przedsiębiorstwa, większość głosów udziałowców lub członków w tym przedsiębiorstwie.
Przy czym istnieje domniemanie braku wpływu dominującego, jeżeli inwestorzy wymienieni w akapicie drugim ust. 2 nie angażują się bezpośrednio lub pośrednio w zarządzanie przedmiotowym przedsiębiorstwem, bez uszczerbku dla ich praw jako udziałowców.
Przedsiębiorstwa pozostające w którymś ze związków opisanych w akapicie pierwszym z jednym lub kilkoma innymi przedsiębiorstwami lub też inwestorzy, o których mowa w ust. 2, są również traktowani jako związani.
Zalecenie nr 2003/361/WE określa ponadto w art. 6 sposób ustalania danych przedsiębiorstwa. Wynika z niego, że aby ustalić status przedsiębiorstwa, należy - w przypadku przedsiębiorstwa niezależnego - jego dane dotyczące liczby zatrudnionych ustalane są wyłącznie na podstawie sprawozdań finansowych tego przedsiębiorstwa.
Jednocześnie dane, w tym dane dotyczące liczby zatrudnionych osób, w przedsiębiorstwie mającym przedsiębiorstwo partnerskie lub przedsiębiorstwa związane, są określane na podstawie sprawozdań finansowych i innych danych przedsiębiorstwa lub, jeżeli takie istnieją, skonsolidowanych sprawozdań finansowych przedsiębiorstwa lub skonsolidowanych sprawozdań finansowych, w których ujęte jest przedsiębiorstwo.
Z zestawienia wszystkich cytowanych przepisów prawa unijnego i prawa krajowego należy wywieść, że organ udzielający pomocy ma prawo i obowiązek ustalić, czy przedsiębiorca wnioskujący o udzielenie tej pomocy jest mikroprzedsiębiorcą w rozumieniu wskazanych przepisów. Temu celowi służy zarówno oświadczenie, składane przez wnioskującego o pomoc, jak i postępowanie mające na celu weryfikację tego oświadczenia.
Z akt sprawy wynika, że do wniosku zostało dołączone "Oświadczenie wnioskodawcy o posiadaniu statusu mikroprzedsiębiorcy" odnoszące się do 2012 r., brak było natomiast "Oświadczenia wnioskodawcy o posiadaniu statusu mikroprzedsiębiorcy" czy też dokumentów odnoszących się do 2011 r., akta zawierały dokumenty odnoszące się do 2010 r. w zakresie bilansu i zatrudnienia, jednakże powyższe dokumenty nie zawierały wszystkich danych niezbędnych do weryfikacji wniosku pod kątem spełniania czy też nie przez Wnioskodawcę warunku posiadania statusu mikroprzedsiębiorcy w świetle przytoczonych regulacji.
Organ zatem prawidłowo zwrócił się do Skarżącego o przedstawienie dokumentów świadczących o tym, czy jego przedsiębiorstwo jest mikroprzedsiębiorstwem, a żądane dokumenty mieściły się również w zakresie określonym przepisem zalecenia nr 2003/361/WE.
Sąd może uznać za słuszny zarzut naruszenia § 18 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 lipca 2008 r. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, iż Wnioskodawca nie dołączył wszystkich dokumentów wymaganych § 17 cyt. rozporządzenia, tj. oświadczeń potencjalnych klientów zainteresowanych korzystaniem z usług wynajmu maszyn, jednakże nie może to stanowić podstawy do uwzględnienia skargi, albowiem sama Agencja przyznała w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa (odnośnie przesłanki odmowy przyznania pomocy z uwagi na niedostarczenie oświadczeń potencjalnych klientów zainteresowanych korzystaniem z usług najmu maszyn rolniczych), że nie powinna ona stanowić o odmowie przyznania pomocy. Trzeba też zgodzi się z twierdzeniem ARiMR, że - biorąc pod uwagę potwierdzone nieprawidłowości - powyższe pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie [...] Oddziału Regionalnego ARiMR o odmowie przyznania pomocy.
Tym samym po rozpoznaniu sprawy Sąd stwierdza, iż postępowanie w przedmiotowej sprawie prowadzone było prawidłowo i zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.
Sąd nie dopatrzył się ponadto naruszenia przez organ innych przepisów postępowania, które zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. powinno prowadzić do uwzględnienia skargi.
Mając powyższe na względzie, należy stwierdzić, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i skarga podlega oddaleniu jako niezasadna.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło