V SA/Wa 1238/17

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. L. Sp. z o.o. w L. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia ... maja 2017 r. Nr ... w przedmiocie uchylenia decyzji w części i orzeczenia o prawidłowym okresie naliczania odsetek oraz określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. POSTANOWIENIE B. L. Sp. z o.o. w L., dalej "Skarżąca" lub "Spółka" wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, iż posiada kapitał zakładowy w wysokości 700.000 zł, środki trwałe o wartości 3.706.758,76 zł, a za ostatni rok obrotowy wykazała zysk w wysokości 10.709.476,37 zł. Równocześnie Spółka wyjaśniła, że "kwota 2.990.111,41 zł stanowi szkodę w trakcie zawezwania do ugody przed Sądem Rejonowym w K., a pozostałą z całości zainwestowanie w inwestycje". Skarżąca posiada nieruchomość na której prowadzono budowę zakładu produkcji biopaliw. Na jednym rachunku bankowym Spółka posiada 228,39 zł, a na drugim wykazuje saldo debetowe w kwocie 150.301,20 zł. W uzasadnieniu podniesiono, iż przeciwko Spółce są prowadzone postępowania sądowe w związku z nieregulowaniem zobowiązań wobec kontrahentów, rachunki bankowe zostały zajęte w związku z toczącym się przeciwko Spółce postępowaniem egzekucyjnym. A. B. wypowiedział Spółce umowę kredytu na finansowanie bieżącej działalności i zażądał spłaty zadłużenia w wysokości 203.791,30 zł. Spółka przedstawiła deklaracje VAT-(...) za 2017 r., zeznania podatkowe CIT-(...) za lata 2015-2016 informację o wysokości uzyskanych przychodów i poniesionych kosztów w 2017 r., wyciąg z rachunku bankowego oraz dyspozycję zamknięcia rachunku, aktualny wykaz środków trwałych, aktualny bilans i rachunku zysków i strat, sprawozdanie finansowe za 2016 r., dokumenty dotyczące prowadzonych przeciwko Spółce postępowań egzekucyjnych, dokumenty związane z wypowiedzeniem i renegocjacją umowy kredytowej, wykaz kont syntetycznych i analitycznych należności wobec odbiorców i zobowiązań wobec dostawców oraz saldo zobowiązań wobec udziałowca z tytułu udzielonych pożyczek i zobowiązań z tytułu kredytów. Spółka wyjaśniła, że wspólnicy nie podjęli uchwał w sprawie dopłat, ale Spółka uzyskała pożyczkę od wspólnika w celu rozpoczęcia inwestycji, nie posiada zasobów finansowych zgromadzonych poza rachunkami bankowymi, Prezes Zarządu Spółki nie pobiera wynagrodzenia z tytułu pełnionej funkcji, wobec Spółki zostało wszczęte postępowanie likwidacyjne ani nie ogłoszono upadłości, Spółka nie posiada zasobów finansowych ani należności, ma zobowiązania wobec urzędu skarbowego, zakładu ubezpieczeń społecznych oraz osób fizycznych w wysokości wynikającej z przedstawionej w sprawie dokumentacji. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. W postanowieniu z 24 października 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1186/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał, że przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy osobie prawnej są bardziej rygorystyczne, aniżeli przesłanki oceniane wobec osób fizycznych. Osoby prawne są bowiem jednostkami organizacyjnymi, które są wyposażone w określony majątek, prowadzą zazwyczaj działalność gospodarczą i osiągają zyski. Dlatego poza wykazaniem przesłanki materialnej (braku środków) muszą zaistnieć dodatkowe jeszcze warunki przemawiające za zasadnością uwzględnienia wniosku. Osoba prawna nie może po prostu powoływać się na to, że w danym momencie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego, lecz powinna także wykazać, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, aby je zdobyć na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Dodatkowo podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidywać konieczność uczestniczenia w postępowaniach sądowych i zabezpieczać na ten cel środki, stosownie do możliwości. Przerzucenie ciężaru (ryzyka) prowadzenia działalności na Skarb Państwa winno należeć do rzadkości, kiedy w inny sposób nie można zagwarantować stronie dostępu do sądu. Planowanie wydatków przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez uwzględnienia konieczności posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony. Rozpoznanie skargi w niniejszej sprawie zależy od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 51.150 zł (§ 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Natomiast w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku Strony złożonym na urzędowym formularzu PPPr było niewystarczające do oceny, czy Spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. Dlatego też niezbędne okazało się jej wezwanie do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej. Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych oraz analizując stan faktyczny ustalony w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy starszy referendarz sądowy doszedł do wniosku, iż Spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zauważyć należy, że Spółka – wbrew oświadczeniu złożonemu na piśmie przewodnim z 27 września 2017 r. nie przedstawiła wszystkich dokumentów, o które została wezwana, a których analiza była niezbędna dla całościowej oceny sytuacji finansowej Spółki. Skarżąca nie przedstawiła pełnego sprawozdania finansowego, a jedynie bilans i rachunek zysków i strat – które to dokumenty stanowiły odrębne elementy wezwania. Nie nadesłała również wyciągów z rachunków bankowych za okres od 1 lipca 2017 r do dnia otrzymania wezwania. Za wykonanie wezwania we wskazanym zakresie nie można uznać kserokopii karty wraz z wyjaśnieniem "aktualny wyciąg z karty na dzień 2.10.2017 r. wg oświadczenia banku obsługującego . Całość materiałów przekazano do Centrali w W. celem egzekucji". Cytowane enigmatyczne oświadczenie w żaden sposób nie rozjaśnia sytuacji finansowej Spółki. Z nadesłanej kserokopii wynika, że w dniu 02.10.2017 r. saldo na karcie (dostępne środki) wyniosło – 150.419,20 zł. Podkreślić należy, że dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy szczególnie istotna jest analiza wyciągów z rachunków bankowych. Wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 listopada 2015 r., sygn. akt I GZ 726/15 podkreślił, że to strona domagająca się przyznania prawa pomocy powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że odmowa przedstawienia dokumentów w postaci wyciągów z rachunków bankowych uniemożliwia dokonanie rzeczywistej oceny sytuacji majątkowej strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy i zwrócił uwagę, że usprawiedliwieniem dla odmowy przedstawienia tych dokumentów nie może być okoliczność, że ich uzyskanie z banku wiąże się z koniecznością uiszczenia wymaganej przez bank opłaty. Podkreślić należy, że w orzecznictwie sądowym podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Fakt, że Skarżąca nie przedstawiła okresowego wyciągu z rachunku bankowego miał istotne znaczenie przy dokonywanej ocenie zasadności przyznania prawa pomocy, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne, jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również istotne jest, jak wygląda obrót tymi środkami, a więc, czy Strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Analizując sytuację majątkową Spółki nie sposób stwierdzić, że znajduje się w sytuacji finansowej, która wyklucza możliwość uiszczenia kosztów sądowych. Według zeznań podatkowych CIT-(...), w 2015 roku uzyskała dochód w kwocie 210.864,55 zł, przychody w wysokości 234.703,65 zł oraz poniosła koszty uzyskania przychodów w kwocie 23.839,10 zł. W roku 2016 przychody Spółki wyniosły 702.243,46 zł, koszty stanowiły kwotę 479.622,66 zł, a dochód wyniósł 222.620,80 zł. Podsumowując wskazane wartości stwierdzić należy, że w ostatnich dwóch latach Strona prowadziła działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach i była to działalność dochodowa. Według rachunku zysków i strat sporządzonego za okres 01.01.2017 – 30.06.2017 Spółka uzyskała przychody netto ze sprzedaży towarów i materiałów w wysokości 274.810 zł oraz poniosła koszty działalności operacyjnej w kwocie 173.103,85 zł. Zysk netto wyniósł 77.567,08 zł. Spółka przedstawiła również bilanse za lata 2015-2016 oraz bilans sporządzony na dzień 30 czerwca 2017 r. Wykazała w nim aktywa trwałe o wartości 17.262.662,08 zł, w tym środki trwałe – 3.588.275,39 zł (grunty, budynki, lokale, obiekty, urządzenia techniczne, maszyny, środki transportu, środki trwałe w budowie). Spółka posiada również aktywa obrotowe w wysokości 20.437.828,69 zł, w tym produkty gotowe - 19.139.042 zł, towary – 12.021,16 zł, należności krótkoterminowe – 1.210.070,30 zł. Powołane dane wskazują, że Spółka posiada majątek - zarówno obrotowy, jak i trwały. W orzecznictwie przyjmuje się natomiast, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych, gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). Posiadanie majątku – w tym w szczególności nieruchomości – w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). Po stronie pasywów Spółka wykazała kapitał zapasowy w wysokości 25.997.460,57 zł, w związku z nadwyżką wartości sprzedaży (wartości emisyjnej) nad wartością nominalną udziałów. Ogólna wysokość zobowiązań i rezerw na zobowiązania wynosi 10.10.925.463,12 zł, w tym zobowiązań z tytułu kredytów i pożyczek stanowi kwotę 4.457.133,10 zł. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze przedstawione informacje wskazać należy, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą w dużych rozmiarach, uzyskuje zyski z działalności oraz posiada majątek. Nie można uznać, że wystarczającą okolicznością aby zwolnić Spółkę od kosztów postępowania w sprawie są zaległości wobec organów administracji państwowej (organów podatkowych, zakładu ubezpieczeń społecznych) oraz zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek. Nie można uznać za wiarygodne oświadczenia Spółki, iż jej sytuacja finansowa uniemożliwiała zgromadzenie środków na koszty prowadzonych postępować sądowych. Zauważyć należy, że Spółka ma możliwość dokonywania rezerw środków pieniężnych na ewentualne, nagłe koszty które mogą pojawić się w toku prowadzonej działalności. Nie podjęcie podobnych działań w zakresie zabezpieczenia środków na ewentualne koszty postępowania sądowego, wskazuje, że Strona nie zachowała zasad ostrożności wymaganych od podmiotu działającego w obrocie gospodarczym. Ewentualne problemy ze zdobyciem środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania nie mogą zostać przerzucone na Sąd. Odnosząc się do kosztów kredytów i pożyczek wyjaśnić należy, że wskazane zobowiązania pieniężne nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przez kosztami sądowymi. W postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Kredyty nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Uwzględnienie zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy mogłoby godzić w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa. Zauważyć należy, że pomimo opisywanej trudnej sytuacji finansowej wspólnicy Spółki nie podjęli uchwał o jej dokapitalizowaniu, co mogłoby mieć pozytywny wpływ na sytuację finansową. W orzecznictwie sądów administracyjnych znany jest pogląd, zgodnie z którym, spółki mają możliwość pozyskiwania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze. zm.), umową spółki można zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). W postanowieniu z dnia 24 czerwca 2015 r. o sygn. akt II GZ 294/15 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. także postanowienie NSA z dnia 13 września 2012 r. o sygn. akt I FZ 287/12 – i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego z 19 września 1937 r. o sygn. akt CII 618/37, publ. Zb. Urz. 1938, poz. 193, oraz postanowienia NSA z dnia 20 lutego 2014 r. o sygn. akt II FZ 145/14 i II FZ 146/14). Z tych względów – na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a – orzeczono, jak w sentencji postanowienia.