V SA/Wa 1241/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2008 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1. oddala skargę; 2. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adwokata A.K. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w W. [...]: tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292 zł 80 gr (dwieście dziewięcdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy), w tym: tytułem opłaty kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych), tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52 zł 80 gr (pięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy). Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2008 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2007 r. nr [...], odmawiającą Skarżącemu T.K. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy wraz z odsetkami. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym: Pismem z [...] września 2007 r. Skarżący wniósł o umorzenie zaległości z tytułu składek ZUS "z powodów ekonomicznych". W uzasadnieniu wskazał, iż zaległości wynikły z nieświadomości, ponieważ przez okres 5 lat nie został powiadomiony o powstałym zadłużeniu. Jego spłata natomiast pogorszy status ekonomiczny rodziny. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy wraz z odsetkami. W wyniku rozpoznania wniosku organ uznał, iż w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności określona w art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm., dalej "u.s.u.s."), ponieważ Zobowiązany jest zatrudniony i uzyskuje z tego tytułu wynagrodzenie. Wskazano ponadto, iż Wnioskodawca nie udowodnił wystąpienia okoliczności umożliwiających umorzenie należności składkowych na podstawie § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365 - dalej jako "rozporządzenie o umarzaniu składek"). Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia Organ przedstawił sytuację majątkową i rodzinną Dłużnika. Szczegółowo wymienił dowody, na których oparł swoje rozstrzygnięcie. Podkreślił uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia składek ZUS. Reasumując, Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, iż stan majątkowy oraz sytuacja rodzinna Zobowiązanego nie dają podstaw do umorzenia powstałych zaległości. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] lutego 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podzielając w całości argumentację w niej zaprezentowaną. W szczególności podniesiono, iż organ pierwszej instancji odniósł się do wszystkich okoliczności podniesionych przez Zobowiązanego w sprawie dając temu wyraz w wyczerpującym uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji. Ponadto wskazał, iż organ orzekając w sprawie umorzenia należności musi uwzględniać i wyważać nie tylko słuszny interes Zobowiązanego do opłacania składek ale także interes społeczny czyli innych ubezpieczonych, którzy płacą składki regularnie i nie mogą z tego powodu ponosić konsekwencji braku zapobiegliwości i ryzyka gospodarczego innych nie płacących składek ubezpieczeniowych. Podkreślono, iż podjęcie działalności gospodarczej na własny rachunek oznacza przyjęcie ciężaru regulowania świadczeń publicznoprawnych, w tym składek na ubezpieczenie społeczne, a zatem ryzyko świadczeń związane z prowadzoną na własny rachunek działalnością gospodarczą ponosi zawsze płatnik, który winien poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji materialnej i płatniczej bez udziału państwa, kalkulując opłacalność jej prowadzenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o umorzenie tych zaległości. Zarzucił naruszenie przepisów procesowych, art. 17 ustawy z dnia 12 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), błędy w ustaleniach faktycznych, pominięcie okoliczności przemawiających za wnioskodawcą w postępowaniu dowodowym oraz dowolną i nieobiektywną ocenę dowodów wykraczającą poza granice swobodnego uznania administracyjnego. Rozwijając motywy skargi Skarżący podniósł argumenty przemawiające - jego zdaniem - za posiadaniem ważnego interesu wnioskodawcy w umorzeniu zaległości. Ponadto, zdaniem Skarżącego, organ szczegółowo sprawy nie zbadał, a ustosunkowanie się do dowodów jest bardzo ogólnikowe. In fine skargi Skarżący podniósł, iż podtrzymuje argumenty dotyczące sytuacji majątkowej zaprezentowane w poprzednich pismach kierowanych do organu. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co oznacza, że sąd administracyjny nie ma uprawnień do umorzenia ww. należności. Sąd bada bowiem wyłącznie legalność zaskarżonego aktu, nie może natomiast orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. Wszelka zatem argumentacja Skarżącego, nawet jeśli byłaby uzasadniona, nie mogłaby spowodować umorzenia przez Sąd należności składkowych. Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji Sąd wyjaśnia, iż w myśl przewidzianej przepisem art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) powoływanej dalej jako "k.p.a." zasady oficjalności organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie zaś do zasady swobodnej oceny dowodów zawartej w przepisie art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie natomiast z przepisem art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy; 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste ,że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Należności z tytułu składek mogą być również umarzane w uzasadnionych przypadkach - pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności - w odniesieniu do należności na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek na zasadach określonych w rozporządzeniu o umarzaniu składek. Zgodnie bowiem z przepisami tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1)gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2)poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3)przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi orzekającemu. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje ZUS do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że ustalenia organu są prawidłowe, a wnioski wyprowadzone z zebranego materiału dowodowego są spójne i zgodne z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego. Sąd stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego - będącego szczególną formą upoważnienia przez ustawę organów administracji publicznej do określonego zachowania się, polegającą na przyznaniu organom administracji możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań - nie zostały przekroczone. Uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej. Dlatego też w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji [pic]uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. W tym miejscu zaznaczyć również należy, iż uznaniowość decyzji musi każdorazowo mieścić się w granicach nakreślonych przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a słusznym interesem strony. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie z powyższych obowiązków organ wywiązał się w sposób należyty. Przede wszystkim wyraźnie wskazał konkretne okoliczności faktyczne, jakie złożyły się na odmowę umorzenia należności i podtrzymanie stanowiska wyrażonego w decyzji pierwszej instancji. Dokonał wyczerpującej analizy materiału dowodowego, czemu dał wyraz w obszernym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu, nie jest dowolnym wniosek organu, iż stan majątkowy oraz sytuacja rodzinna Skarżącego nie są takie, aby prowadziły do pozbawienia możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych przy spłacie istniejącego zadłużenia. Organ ustosunkował się do zebranych dowodów i argumentów przedstawionych przez Skarżącego w stopniu wystarczającym do podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia. W szczególności organ zasadnie zwrócił uwagę, iż Dłużnik ma stały dochód z tytułu wynagrodzenia w wysokości ok. 1000 zł miesięcznie, otrzymuje dodatkowy dochód z prac dorywczych w wysokości ok. 500 zł miesięcznie, mieszka wraz z rodzicami, którzy ponoszą bieżące koszty utrzymania. Zestawiając zatem sytuację majątkową Skarżącego i biorąc pod uwagę płacone przez niego alimenty oraz pozostałą do spłacenia kwotę zadłużenia (ok. 1000 zł) należy uznać, iż kwestionowana przez Skarżącego decyzja nie przekracza granic uznania administracyjnego. Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 17 ustawy z dnia 12 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych ustaw, dopuszczającego możliwość umorzenia zaległych należności z tytułu składek, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej, należy zauważyć, iż organ orzekający stanął na stanowisku, iż analiza okoliczności, które mogłyby uzasadniać umorzenie z uwagi na trudną sytuację finansową czy rodzinną skarżącego, dokonana na gruncie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., wykazała, iż również ocena wniosku skarżącego w zakresie przesłanki z art. 17 nie pozwala na stwierdzenie, iż w sprawie zachodzą okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie zaległości z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej. W ocenie Sądu, powyższe stanowisko organu znajduje oparcie w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Ponadto, Sąd wyjaśnia, iż prowadzenie działalności gospodarczej ma charakter całkowicie dobrowolny, a prowadzący taką działalność powinien liczyć się z ryzykiem z tym związanym. Składki ZUS nie stanowią dobrowolnej opłaty, lecz są zobowiązaniem publicznoprawnym. Opłacanie składek korzystne jest także dla samego Zobowiązanego, ponieważ mają wpływ na wysokość otrzymywanych świadczeń. Nie można również zgodzić się z podnoszonym przez Skarżącego posiadanym ważnym interesem przemawiającym za umorzeniem zaległości. W ocenie Sądu, organ rozsądnie wyważył słuszny interes zobowiązanego i interes społeczny, czyli innych ubezpieczonych płacących składki regularnie. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego instytucja umorzenia składek jest zastrzeżona dla sytuacji szczególnie drastycznych, a taka tu nie zachodzi. W razie pogorszenia sytuacji Dłużnika i zaistnienia nowych okoliczności ma on prawo do ponownego wniosku o umorzenie. Wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - ZUS. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji orzeczenia. O wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego w ramach przyznanego prawa pomocy orzeczono na podstawie art. 250 powołanej ustawy.