V SA/Wa 1249/10

Referendarz sądowy Tomasz Zawiślak Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Z. G. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania; postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Wnosząc skargę na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] marca 2010r. Z. G. wystąpił z wnioskiem (uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF z 14 czerwca 2010r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Wnioskodawca wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 85 m2, oraz posiada nieruchomość rolną o pow. 4,6 ha. Oświadczył, iż innych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych nie posiada. Wskazał także, iż miesięcznie płaci 1000 złotych alimentów na rzecz dzieci. Rubrykę 10 formularza PPF dotyczącą dochodów wykreślił. Do wniosku załączył decyzję rentową ze wskazaną kwotą renty w wysokości 1674,74 złotych netto oraz ugodę alimentacyjną, potwierdzającą wysokość ponoszonych alimentów. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 18 czerwca 2010 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na powyższe, skarżący złożył pismo procesowe z 1 lipca 2010 r., w którym podał, iż miesięcznie ponosi następujące wydatki: 1. mieszkanie – 377,59 złotych, kredyt – 422,78 złotych, energia elektryczna - 170 złotych, wyżywienie 500 złotych, odzież średnio ok. 150 złotych, środki czystości 300 złotych, kredyt gotówkowy 446,07 złotych, alimenty 1000 złotych. Wyjaśnił, iż otrzymał dopłaty do gruntów za 2009r. w łącznej wysokości 4836,97 złotych oraz, że od 1 lipca rozpoczął prace w agencji ochrony z wynagrodzeniem 950 złotych. Dodatkowo oświadczył, iż nie posiada lokat bankowych, nie uzyskuje dochodów z wynajmu sprzętu gospodarstwa rolnego, nie uzyskuje pomocy finansowej od osób trzecich oraz nie posiada majątku ruchomego znacznej wartości. Ponadto wyjaśnił, iż posiada rachunek bankowy, na który wpływa renta i z tego też rachunku reguluje opłaty i na dzień dzisiejszy na rachunku nie ma środków finansowych. Do pisma załączył m.in. dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków, decyzje dotyczące przyznanych płatności do gruntów, zaświadczenie z urzędu gminy wskazujące na dochodowość gospodarstwa rolnego (5.932,59 złotych rocznie) oraz umowę o pracę z 28 czerwca 2010r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Powyższy przepis znajduje swoje rozwinięcie w wydanym – na podstawie art. 256 p.p.s.a. – rozporządzeniu Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r., w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia, dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpisy aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjna gminy. W tym miejscu zauważyć należy również, iż zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się – z uwagi na stan sprawy – iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF z 14 czerwca 2010 r., okazały się niewystarczające do oceny czy nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), został wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej oraz do złożenia określonych dokumentów. W szczególności ustalenia wymagało, czy skarżący posiada zasoby pieniężne, zwłaszcza środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym. Wprawdzie w piśmie procesowym z 1 lipca 2010 r. wnioskodawca opisał jak przedstawiają się jego miesięczne wydatki oraz oświadczył, iż nie posiada oszczędności pieniężnych, a na rachunku bankowym nie ma środków finansowych, jednakże nie wykonał drugiej części zarządzenia z 18 czerwca 2010 r., tj. nie nadesłał wyciągu z rachunku bankowego. W tym miejscu przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych w sprawie, w szczególności wobec braku odpowiedzi na pytanie o posiadanie środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym. W orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Podkreślić należy, iż nie można uznać za odpowiedź na pytanie o zasoby pieniężne lokowane na rachunku bankowym oświadczenia wnioskodawcy – złożonego w piśmie z 1 lipca 2010 r. – iż nie posiada środków finansowych, albowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Ponadto należy również zauważyć, iż analiza podanych przez skarżącego okoliczności oraz nadesłanych dokumentów dokonana w związku z przepisami ustawy uzasadnia stwierdzenie, iż skarżący złożył nierzetelne oświadczenie o stanie majątkowym albowiem wskazane wydatki (ich wysokość) nie znajdują pokrycia w uzyskiwanych przez niego dochodach. Miesięczne obciążenie gospodarstwa domowego skarżącego związane z utrzymaniem własnym wynosi - zgodnie z oświadczeniem - około 3.366,44 złotych (mieszkanie -377,59 zł, kredyt 422,78 zł, energia elektryczna – 170 zł, wyżywienie – 500 złotych, odzież – 150 złotych, środki czystości 300 złotych, kredyt gotówkowy – 446,07 zł, alimenty 1000 zł.), dochody miesięczne natomiast wynoszą około 2.571,74 złotych miesięcznie (płatności do gruntów rolnych średnio miesięcznie – 403 zł (4836,97:12), dochód z gospodarstwa rolnego średnio miesięcznie - 494 zł (5.932,59 : 12), renta 1674,74 zł). W tym miejscu należy wskazać, iż do dochodów skarżącego nie został doliczony dochód z umowy o pracę w wysokości 950 złotych, gdyż skarżący rozpoczął pracę dopiero w dniu 1 lipca 2010r. i nie otrzymał jeszcze wynagrodzenia z tego tytułu. Ponadto w wydatkach skarżącego nie uwzględniono żadnych nakładów, które są ponoszone w prowadzeniu gospodarstwa rolnego (np. materiał siewny, nawozy itp.). W związku z powyższym przypuszczać należy, iż skarżący posiada jeszcze dodatkowe źródło utrzymania, którego nie ujawnił. Jeszcze raz podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą ustawowe przesłanki w tym przedmiocie w odniesieniu do jego osoby. Potwierdzeniem powyższego może być również fakt, iż w postępowaniu przed sądem powszechnym skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. W tej sytuacji oświadczenie skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej w jakiej znajduje się skarżący. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.