V SA/Wa 1260/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska - Jóźków, Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski (spr.), , Protokolant sekretarz sądowy - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2010 r. sprawy ze skargi E. Ż. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... marca 2010 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy - uchyla zaskarżoną decyzję - Przedmiotem skargi z ... kwietnia 2010 r. wniesionej przez E. Ż. (zwaną dalej: skarżącą) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... marca 2010 r. nr ..., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... lutego 2010 r. nr ... o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z ... listopada 2008 r. skarżąca zwróciła się do Inspektoratu ZUS w C. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych – przez zmarłego syna skarżącej P. Z. Ż. – składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą "...". We wniosku podała, że jest emerytką, pobiera emeryturę w wysokości ... zł, spłaca ratę pożyczki w wysokości ... zł miesięcznie, ponosi miesięczne stałe opłaty w wysokości ... zł, pozostałe ... zł musi jej wystarczyć na życie, w tym na leki i opiekę osoby obcej, ponieważ stan jej zdrowia tego wymaga. Dodała, że ma ... lat, jest osobą samotną, nie posiada żadnych oszczędności. ZUS postanowieniem z ... listopada 2008 r. zawiesił postępowania w sprawie wniosku do czasu uzyskania z Sądu informacji w przedmiocie nabycia spadku. Z postanowienia Sądu Rejonowego w M. z ... grudnia 2003 r. sygn. akt Ns 551/02 wynika, że spadek po zmarłym P. Z. Ż. na podstawie ustawy w całości nabyła skarżąca. ZUS decyzją z ... grudnia 2008 r. przeniósł na skarżącą odpowiedzialność za zobowiązania zmarłego syna. Od ww. decyzji skarżąca odwołała się. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. wyrokiem z 16 marca 2009 r. odwołanie oddalił, także apelacja skarżącej wyrokiem Sądu Apelacyjnego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z... listopada 2009 r. została oddalona. W związku z tym ZUS postanowieniem z ... stycznia 2010 r. podjął postępowanie w sprawie rozpoznanie wniosku o umorzenie należności składkowych. Decyzją z ... lutego 2010 r. nr ... ZUS odmówił skarżącej umorzenia zaległych należności składkowych za okres [...] w łącznej kwocie ... zł. Od tej decyzji skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. ZUS po rozpoznaniu ww. wniosku decyzją z ... marca 2010 r. nr ... utrzymał w mocy decyzję z ... lutego 2010 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że skarżąca pobiera świadczenie emerytalne w wysokości ... zł brutto, netto ... zł. Świadczenie jest wolne od potrąceń. Skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo, zamieszkuje w domu stanowiącym własność nieżyjących rodziców, postępowanie spadkowe nie zostało dotychczas przeprowadzone. Wyposażenie mieszkania stanowi podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego. Z osiąganego dochodu pokrywa stałe comiesięczne koszty utrzymania mieszkania, które stanowią łącznie kwotę ... zł, w tym z tytułu: opłat za wodę ... zł, opłat za energię ... zł, opłata za telefon ok. ... zł, zakup opału ... zł, wywóz nieczystości ... zł, podatek od nieruchomości ... zł. Skarżąca do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dołączyła kserokopię umowy pożyczki z ... grudnia 2005 r. zaciągniętej u osoby fizycznej w kwocie ... zł. Z oświadczenia pożyczkodawcy z ... lutego 2010 r. wynika, że do spłaty zobowiązania u osoby fizycznej pozostało ... zł. Ponadto skarżąca na spłatę zobowiązań u osoby fizycznej zaciągnęła pożyczkę w Pracowniczej Kasie Zapomogowo - Pożyczkowej przy Rejonowym Urzędzie Pracy w C., którą będzie spłacać przez ... miesięcy w ratach po ... zł. Ponadto skarżąca – jak wynika z zaświadczenia lekarskiego z ... stycznia 2010 r. – leczy się z powodu chorób przewlekłych i wymaga opieki osób drugich. W związku z tym dodatkowym obciążeniem budżetu domowego skarżącej jest opłata za pomoc w czynnościach życiowych, która wynosi ... zł miesięcznie. Na zakup leków skarżąca przeznacza co miesiąc ok. ... zł. ZUS dodał, że skarżąca nie korzysta z żadnej z form pomocy opieki społecznej. Następnie organ wskazał, że umorzenie należności z tytułu składek następuje w trybie art. 28 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 28 ust. 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, zwanej dalej: u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. – należności składkowe mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W treści art. 28 u.s.u.s. – ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące i stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność. Organ podkreślił, że umorzenie należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, gdyż ZUS może, ale nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia, a jeżeli je umarza, to jedynie w bardzo wyjątkowych przypadkach. ZUS na podstawie zgromadzonej w trakcie postępowania dokumentacji, nie stwierdził podstaw uzasadniających umorzenie należności za względu na całkowitą nieściągalność z uwagi na uzyskiwane przez skarżącą dochodów w postaci świadczenia emerytalnego. W uzasadnionych przypadkach, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. – należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Przy czym, sytuacje w których zachodzi ważny interes osoby zobowiązanej zostały w sposób wyczerpujący określone w § 3 rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 41, poz.1365 zwane dalej: rozporządzeniem). W opinii organu, w przypadku skarżącej nie ma przesłanek do umorzenia należności w oparciu o powyższą podstawę, ponieważ prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie ma na utrzymaniu innych członków rodziny. Miesięczny dochód netto wynosi ... zł, co po uwzględnieniu ponoszonych wydatków w kwocie ok. ... zł pozwala na uregulowanie zadłużenia, nie pozbawiając skarżącej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem organu spłata pożyczki w ratach po ... zł miesięcznie nie może stanowić przesłanki do umorzenia należności, pomimo, iż stanowi istotne obciążenie budżetu. Organ podkreślił, że mimo trudnej sytuacji skarżąca nie korzysta z opieki społecznej. Organ stwierdził także, że skarżąca nie udokumentowała okoliczności uzasadniających umorzenie należności ze względu na chorobę własną lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, aby tę okoliczność udowodnić skarżąca powinna przedłożyć orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS lub Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, z których wynikałoby, że skarżąca jest niezdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga stałej opieki ze strony innych osób. Reasumując organ stwierdził, że ustalony w sprawie stan faktyczny uzasadnia odmowę umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia. Zdaniem organu jedyną ewentualną ulgą, jaka może być wobec skarżącej zastosowana w chwili obecnej jest rozłożenie powyższych zaległości na raty. W skardze na powyższą decyzję ZUS z ... kwietnia 2010 r. skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżąca zarzuciła organowi, że o zadłużeniu składkowym została poinformowana dopiero po 9 latach od jego powstania. Stwierdziła, że nie jest w stanie spłacić zaległości, ponieważ po uregulowaniu miesięcznych opłat pozostaje jej ... zł. Zarzuciła, że bez znaczenia dla ZUS-u jest to, że spłaca kredyt w wysokości ... zł miesięcznie. Podkreśliła, że ma ... lata, jest samotna i schorowana, wymaga opieki drugiej osoby. Nie posiada żadnych oszczędności. Zarzuciła także, że jej wydatki określone w zaskarżonej decyzji zostały zaniżone przez ZUS. W odpowiedzi na skargę ZUS w całości podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna. Na wstępie Sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.) – sąd uwzględniając skargę na decyzję, może decyzję w całości lub części uchylić, stwierdzić jej nieważność w całości lub części lub stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa. Decyzje dotyczące umarzania zadłużenia wobec ZUS są decyzjami "uznaniowymi". Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, jest to bowiem wyłączna kompetencja uprawnionego organu. Do kompetencji sądu administracyjnego należy dokonanie oceny prawnej zaskarżonej decyzji i postępowania, które doprowadziło do jej wydania oraz udzielenie wskazań co do dalszego postępowania. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez ZUS, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności zarówno z przepisami procesowymi, jak i z normami prawa materialnego, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów materialnych oraz postępowania. Zaskarżoną decyzją ZUS utrzymał w mocy decyzję z ... lutego 2010 r. odmawiającą umorzenia skarżącej określonych należności wobec ZUS. Przesłanki, po spełnieniu których należności z tytułu składek mogą być umorzone zostały określone w art. 28 u.s.u.s. Należności z tytułu składek zasadniczo mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki całkowitej nieściągalności określone zostały w ust. 3 art. 28 u.s.u.s. Od tej zasady istnieje wyjątek ustanowiony w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zgodnie z którym – należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania należności w sytuacjach określonych w ww. ust. 3a określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 41, poz.1365). Rozporządzenie w § 3 ust. 1 stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W rozpoznawanej sprawie możliwość umorzenia zadłużenia skarżącej rozpatrywana była na podstawie przepisów przywołanego wyżej rozporządzenia. W ocenie Sądu skarżąca spełnia przesłanki określone w punkcie 1 zacytowanego wyżej §3 rozporządzenia. Uzasadniając odmowę umorzenia zadłużenia ZUS stwierdził, że nie ma przesłanek do umorzenia należności, ponieważ skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie ma na utrzymaniu innych członków rodziny. Posiada świadczenie emerytalne w kwocie ... zł (z pisma ZUS z ... stycznia 2010 r. wynika, iż dochód netto wynosi ... zł – k. ... akt adm.), co po uwzględnieniu ponoszonych wydatków w kwocie ok. 667 zł pozwala na uregulowanie zadłużenia, nie pozbawiając skarżącej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem organu spłata pożyczki w ratach po ... zł miesięcznie nie może stanowić przesłanki do umorzenia należności, pomimo, iż stanowi istotne obciążenie budżetu. Organ podkreślił, że mimo trudnej sytuacji skarżąca nie korzysta z żadnych z form opieki społecznej. Ponadto zdaniem organu przewlekły stan zdrowia skarżącej i koniczność opieki osoby drugiej (wynikające z zaświadczenia lekarskiego z ... stycznia 2010 r. k. ... akt adm.) nie stanowią przesłanki do umorzenia należności, ponieważ wobec skarżącej nie stwierdzono niezdolności do samodzielnej egzystencji. Sąd mając na uwadze tak przedstawiony stan faktyczny, przede wszystkim zauważa, iż miesięczne obciążenie budżetu skarżącej nie wynosi ok. ... zł – jak uważa organ – lecz ... zł, ponieważ skarżąca spłaca zaciągniętą pożyczkę na remont dachu. Na dowód skarżąca przedstawiła umowę pożyczki z ... grudnia 2005 r., oświadczenie pożyczkodawcy z ... lutego 2010 r., jak również dowody regularnej spłaty pożyczki (k. ... akt ad.). Fakt zawarcia umowy pożyczki i jej spłaty przez skarżącą nie jest kwestionowany przez organ. Zauważyć także należy, że celem zaciągniętej pożyczki był remont zawalonego dachu oraz to, że skarżąca zaciągnęła przedmiotową pożyczkę w 2005 r., zanim została poinformowana przez organ w 2008 r. o istnieniu zadłużenia składkowego zmarłego syna, a więc nie mogła przewidzieć, że będzie musiała spłacać te zaległości. W związku z powyższym brak jest podstaw aby nie wliczyć w miesięczne koszty obciążeń finansowych skarżącej raty pożyczki w kwocie ... zł. W tej sytuacji skarżącej – po odjęciu stałych wydatków – na utrzymanie (żywność, ubrania, środki czystości itp.) w istocie pozostaje miesięcznie kwota ... zł. W opinii Sądu wysokość tej kwoty nie pozwala jej na spłatę zadłużenia składkowego, ponieważ wyegzekwowanie tej kwoty na opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd podkreśla, że wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw. Takie rozumowanie byłoby sprzeczne ze społeczną funkcją instytucji prawnej możliwości umorzenia zadłużenia posiadanego wobec ZUS. Organ rozpatrując sprawę winien stworzyć dokładny obraz sytuacji bytowej wnioskodawcy, mający odniesienie do funkcjonowania jej w życiu społecznym. W niniejszej sprawie konieczność zapłaty zaległości składkowych przez skarżącą może spowodować sięgnięcie przez nią po pomoc finansową państwa, gdyż nie będzie w stanie zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych, co z kolei może spowodować jeszcze większe pogrążanie się w stan ubóstwa, a zatem wyegzekwowanie tych zaległości od skarżącej, nie pozostanie w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela, co winien rozważyć organ (por. wyrok NSA z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, LEX nr 321267). Rozpoznając sprawę ponownie ZUS weźmie pod uwagę przedstawione wyżej stanowisko Sądu oraz fakt, że przepisy art. 28 ust. 3a ustawy oraz przepisy rozporządzenia ustanowione zostały w celu udzielenia pomocy (poprzez umorzenie zadłużenia w całości bądź tez części) osobom znajdującym się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej, a z taką sytuacją niewątpliwie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. W związku z powyższym, uznając, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 8 i art. 11) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.